ΑΑΔΕ: Πώς δραστηριοποιούταν το κύκλωμα των «αχυρανθρώπων» και πώς εξαρθρώθηκε

Πριν από περίπου μία εβδομάδα, η ΑΑΔΕ προχώρησε στην εξάρθρωση οργανωμένων κυκλωμάτων οικονομικού εγκλήματος, τα οποία δρούσαν στον χώρο της εστίασης και της διασκέδασης, αξιοποιώντας «αχυράνθρωπους» για τη διαχείριση δεκάδων εικονικών επιχειρήσεων. Με αφορμή την επιχείρηση αυτή, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων δημοσιοποίησε εκτενή και αναλυτικά στοιχεία για τον τρόπο δράσης των εμπλεκομένων και τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την αποκάλυψή τους.

Σε πολυσέλιδη παρουσίαση, η ΑΑΔΕ περιέγραψε αναλυτικά πώς εξελίχθηκε η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Αχυράνθρωποι» και πώς, μέσα από συστηματική έρευνα, οδηγήθηκε στον εντοπισμό τριών μεγάλων κυκλωμάτων. Οι συνολικές οφειλές των κυκλωμάτων αυτών υπερέβαιναν τα 24 εκατομμύρια ευρώ, αφορώντας τόσο φορολογικές υποχρεώσεις όσο και ασφαλιστικές εισφορές.

Αφετηρία της έρευνας: έλεγχοι σε επιχειρήσεις εστίασης

Οι πρώτες ενδείξεις που προκάλεσαν υποψίες εντοπίστηκαν στην Αττική. Η διερεύνηση ξεκίνησε στο πλαίσιο συντονισμένης δράσης μεικτών κλιμακίων ελέγχου και είσπραξης της ΑΑΔΕ, τα οποία πραγματοποίησαν ελέγχους σε επιχειρήσεις εστίασης και διασκέδασης.

Οι έλεγχοι επικεντρώθηκαν:

• στη συμμόρφωση με την εργατική νομοθεσία,
• στη νομιμότητα της διακίνησης αλκοολούχων ποτών,
• στην τήρηση των υποχρεώσεων καταχώρισης στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων.

Ένα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα ήταν ότι ορισμένες αλυσίδες καταστημάτων λειτουργούσαν όχι μέσω ενός ενιαίου νομικού προσώπου, αλλά μέσω πολλών διαφορετικών νομικών οντοτήτων. Αυτό δυσχέραινε τον εντοπισμό της πραγματικής διοίκησης και των φυσικών προσώπων που ασκούσαν ουσιαστικό έλεγχο.

Σε κάποιες περιπτώσεις, ως νόμιμοι εκπρόσωποι εμφανίζονταν πρόσωπα που δεν μπορούσαν να ταυτοποιηθούν ή να εντοπιστούν στο μητρώο της ΑΑΔΕ. Παράλληλα, από καταθέσεις εργαζομένων προέκυψε ότι πολλοί δεν γνώριζαν τον πραγματικό ιδιοκτήτη της επιχείρησης. Οι οδηγίες δίνονταν τηλεφωνικά από άγνωστα άτομα, ενώ οι ημερήσιες εισπράξεις παραδίδονταν σε τρίτους κατόπιν σχετικών υποδείξεων.

Η νέα μεθοδολογία ελέγχου

Η αποκάλυψη της έκτασης του φαινομένου δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την ανάπτυξη μιας καινοτόμου προσέγγισης ανάλυσης δεδομένων. Η ΑΑΔΕ αξιοποίησε τεχνολογικά προηγμένες μεθόδους, προκειμένου να μετατρέψει έναν τεράστιο όγκο διοικητικών πληροφοριών σε μια δομημένη και αναγνώσιμη απεικόνιση δικτύων.

Η μεθοδολογία στηρίχθηκε σε τρεις βασικούς άξονες:

• Τη σχηματοποίηση και τεχνική αποτύπωση των δεδομένων του δικτύου.
• Τον εντοπισμό δυαδικών σχέσεων μεταξύ οντοτήτων (δηλαδή αν υφίσταται ή όχι σύνδεση μεταξύ τους).
• Την εφαρμογή του δείκτη ομοιότητας Jaccard, ώστε να μετρηθεί ο βαθμός επικάλυψης και κοινής συμμετοχής μεταξύ προσώπων.

Το σύστημα κατέληγε σε δικτυακή απεικόνιση των διασυνδέσεων, επιτρέποντας την ομαδοποίηση των εμπλεκομένων και την ιεράρχηση των ελεγκτικών παρεμβάσεων.

Τα τρία στάδια επεξεργασίας

Η ανάλυση εφαρμόστηκε συνολικά σε 380 νομικά πρόσωπα, ανεξάρτητα από το αν ήταν ενεργά ή ανενεργά. Από αυτά προέκυψαν 205 φυσικά πρόσωπα που εμφανίζονταν ως ιδιοκτήτες, μέτοχοι, εταίροι ή διαχειριστές.

• Η επεξεργασία εξελίχθηκε σε τρία διακριτά στάδια:
• Καταγραφή των δυαδικών σχέσεων, δηλαδή της κοινής συμμετοχής προσώπων σε εταιρείες.
• Ποσοτικοποίηση της σχέσης μέσω του δείκτη Jaccard, ο οποίος δεν βασίζεται μόνο στον απόλυτο αριθμό κοινών εταιρειών, αλλά στη σχετική επικάλυψη της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας.

Οπτικοποίηση και ομαδοποίηση των αποτελεσμάτων, ώστε να αναδειχθούν συστάδες και δίκτυα συνεργασίας.

Η συγκεκριμένη μεθοδολογία χαρακτηρίζεται ως αναπαραγώγιμη, γεγονός που επιτρέπει την αξιοποίησή της και σε μελλοντικές υποθέσεις με παρόμοια χαρακτηριστικά.

Το μοντέλο της απάτης

Το επιχειρησιακό σχήμα που εντοπίστηκε εμφάνιζε επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά. Αρχικά, οι εμπλεκόμενοι συσσώρευαν οφειλές σε συγκεκριμένα νομικά πρόσωπα. Στη συνέχεια, οι επιχειρήσεις αυτές αδρανοποιούνταν ή διακόπτονταν στην πράξη, χωρίς σαφή και τυπική παύση εργασιών.

Το κρίσιμο στοιχείο της απάτης ήταν η διαδοχή: η δραστηριότητα μεταφερόταν από το παλαιό νομικό πρόσωπο σε νέο, με παρόμοιο αντικείμενο και συχνά στην ίδια ή σε γειτονική διεύθυνση. Έτσι, οι πραγματικοί δικαιούχοι συνέχιζαν να δραστηριοποιούνται, αφήνοντας πίσω εταιρείες-«κέλυφος» με υψηλά χρέη προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ.

Η διάρθρωση των τριών κυκλωμάτων

Η ανάλυση ανέδειξε σταθερά πρότυπα συνεργασίας μεταξύ συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία συμμετείχαν επανειλημμένα σε κοινά εταιρικά σχήματα. Με βάση τα ευρήματα, αποκαλύφθηκαν τρία διακριτά κυκλώματα:

• Κύκλωμα Α: Το μεγαλύτερο δίκτυο, με 87 εταιρείες. Οι οφειλές του ανέρχονταν σε 11.396.587 ευρώ σε φόρους και 6.164.946 ευρώ σε εισφορές προς τον ΕΦΚΑ, δηλαδή συνολικά περίπου 17,56 εκατομμύρια ευρώ.
• Κύκλωμα Β: Περιλάμβανε 61 εταιρείες, με οφειλές 1.790.875 ευρώ σε φόρους και 1.810.472 ευρώ σε εισφορές ΕΦΚΑ, συνολικά περίπου 3,6 εκατομμύρια ευρώ.
• Κύκλωμα Γ: Το μικρότερο από τα τρία, με 45 εταιρείες. Οι οφειλές του ανέρχονταν σε 2.416.466 ευρώ σε φόρους και 1.030.120 ευρώ σε εισφορές ΕΦΚΑ, δηλαδή περίπου 3,45 εκατομμύρια ευρώ.

Συνολικά, η υπόθεση ανέδειξε έναν σύνθετο μηχανισμό συστηματικής δημιουργίας και εγκατάλειψης εταιρειών με στόχο την αποφυγή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων, ο οποίος κατέστη δυνατό να αποκαλυφθεί μέσω συνδυασμού επιτόπιων ελέγχων και προηγμένης ανάλυσης δεδομένων.