Άλαν Γκρίνσπαν: Πέθανε σε ηλικία 100 ετών ο «μαέστρος» της Fed

Ο Άλαν Γκρίνσπαν, ο μακροβιότερος σχεδόν πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες της αμερικανικής οικονομικής πολιτικής, πέθανε σε ηλικία 100 ετών.

Ο Γκρίνσπαν, γνωστός με το προσωνύμιο «ο Μαέστρος», απεβίωσε τη Δευτέρα στο σπίτι του από επιπλοκές της νόσου Πάρκινσον, όπως ανακοίνωσε η σύζυγός του, Άντρεα Μίτσελ, επί 29 χρόνια σύντροφός του και κορυφαία ανταποκρίτρια του NBC News στην Ουάσινγκτον και σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

«Ήταν ένας γίγαντας που βοήθησε στη διαμόρφωση της αμερικανικής οικονομίας για δεκαετίες υπό προέδρους και των δύο κομμάτων, αλλά ήταν πάντα ειλικρινής στην αναγνώριση των λαθών του», ανέφερε η Μίτσελ.

Ο Γκρίνσπαν διορίστηκε στην προεδρία της Fed το 1987 από τον Ρόναλντ Ρίγκαν και παρέμεινε στη θέση του έως το 2006, υπηρετώντας υπό διαδοχικές κυβερνήσεις και διαχειριζόμενος κρίσιμες οικονομικές περιόδους. Η θητεία του ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη στην ιστορία της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ.

Η Fed ανακοίνωσε ότι υποδέχθηκε την είδηση του θανάτου του «με βαθιά θλίψη», σημειώνοντας ότι «η συμβολή του στη νομισματική πολιτική και την οικονομική σκέψη άφησε ένα διαρκές σημάδι σε αυτόν τον θεσμό, στον ευρύτερο τομέα της οικονομίας και στη χώρα».

Η φράση που τάραξε τις αγορές

Στη διάρκεια της θητείας του, οι αγορές γνώρισαν εντυπωσιακή άνοδο, αλλά και περιόδους έντονης αναταραχής. Η πιο διάσημη προειδοποίησή του ήρθε στις 5 Δεκεμβρίου 1996, όταν χρησιμοποίησε τη φράση που έμελλε να τον ακολουθεί για πάντα:

«Πώς ξέρουμε πότε η παράλογη ευφορία έχει αυξήσει αδικαιολόγητα τις αξίες των περιουσιακών στοιχείων, οι οποίες στη συνέχεια υπόκεινται σε απροσδόκητες και παρατεταμένες συστολές όπως έχουν συμβεί στην Ιαπωνία την τελευταία δεκαετία; Δεν πρέπει να υποτιμούμε ή να εφησυχάζουμε για την πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων των αγορών περιουσιακών στοιχείων και της οικονομίας».

Η φράση «παράλογη ευφορία» ερμηνεύθηκε ως προειδοποίηση ότι οι αγορές ήταν υπερτιμημένες. Το χρηματιστήριο του Τόκιο υποχώρησε άμεσα, ενώ ακολούθησε αναταραχή και σε άλλες αγορές. Παρ’ όλα αυτά, οι δείκτες σύντομα ανέκαμψαν και συνέχισαν την ανοδική τους πορεία έως την κατάρρευση της φούσκας των dot-com.

Ο Γκρίνσπαν ήταν γνωστός για τον ιδιαίτερο, συχνά δυσνόητο τρόπο έκφρασής του. Η λεγόμενη «Fed-speak» γλώσσα του θεωρήθηκε εργαλείο αποφυγής παρερμηνειών, αλλά και μέσο ελεγχόμενης ασάφειας απέναντι στις αγορές και στο Κογκρέσο.

Μετά την αποχώρησή του από τη Fed, εξήγησε ο ίδιος τη μέθοδό του:

«Είναι μια γλώσσα σκόπιμης συσκότισης για να αποφευχθούν ορισμένες ερωτήσεις που έρχονται, τις οποίες ξέρεις ότι δεν μπορείς να απαντήσεις, και το να πεις ”Δεν θα απαντήσω” ή ουσιαστικά ”κανένα σχόλιο” είναι, στην πραγματικότητα, μια απάντηση».

Γεννημένος στις 6 Μαρτίου 1926 στη Νέα Υόρκη, από εβραϊκή οικογένεια, ο Γκρίνσπαν μεγάλωσε στη σκιά της Μεγάλης Ύφεσης. Πριν στραφεί πλήρως στα οικονομικά, ασχολήθηκε με τη μουσική, παίζοντας κλαρινέτο και σαξόφωνο, ενώ φοίτησε για μικρό διάστημα στη Σχολή Τζούλιαρντ και έπαιξε σε τζαζ ορχήστρα.

Σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, όπου απέκτησε πτυχίο και μεταπτυχιακό, ενώ ολοκλήρωσε το διδακτορικό του το 1977. Μεταξύ των ανθρώπων που επηρέασαν την πορεία του ήταν ο μελλοντικός πρόεδρος της Fed Άρθουρ Μπερνς και η υπέρμαχος της ελεύθερης αγοράς Άιν Ραντ.

Πριν αναλάβει τη Fed, υπηρέτησε ως πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων επί προεδρίας Τζέραλντ Φορντ και ως επικεφαλής της Εθνικής Επιτροπής για τη Μεταρρύθμιση της Κοινωνικής Ασφάλισης.

Η “Μαύρη Δευτέρα” και η άνοδος του μύθου

Η πρώτη του μεγάλη δοκιμασία στη Fed ήρθε σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, με τη «Μαύρη Δευτέρα» του 1987. Τότε, ο Dow Jones κατέρρευσε κατά 22,6% μέσα σε μία ημέρα. Ο Γκρίνσπαν κινήθηκε γρήγορα, δηλώνοντας ότι η Fed ήταν έτοιμη «να χρησιμεύσει ως πηγή ρευστότητας για τη στήριξη του οικονομικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος».

Η αντίδρασή του συνέβαλε στην αποκλιμάκωση του πανικού και ενίσχυσε τη φήμη του ως κεντρικού τραπεζίτη ικανού να καθησυχάζει τις αγορές. Αυτή η εικόνα τού χάρισε και το προσωνύμιο «Maestro». Ωστόσο, οι επικριτές του αργότερα υποστήριξαν ότι η πολιτική χαμηλών επιτοκίων που ακολούθησε η Fed υπό την ηγεσία του συνέβαλε στη δημιουργία των συνθηκών που οδήγησαν στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Ο ίδιος απέρριπτε την κατηγορία ότι έφερε την κύρια ευθύνη:

«Μερικές φορές δέχομαι κριτική, και μου αξίζει να μου ασκείται κριτική, και αυτό είναι μέρος του παιχνιδιού. Αλλά σε αυτή την περίπτωση, είμαι αθώος».

Παραδεχόταν, ωστόσο, ότι είχε υποτιμήσει την έκταση των επικίνδυνων πρακτικών στην αγορά στεγαστικών δανείων:

«Ενώ γνώριζα ότι πολλές από αυτές τις πρακτικές συνέβαιναν, δεν είχα ιδέα πόσο σημαντικές είχαν γίνει μέχρι πολύ αργά. Πραγματικά δεν το κατάλαβα μέχρι πολύ αργά το 2005 και το 2006».

Μετά τη Fed, ίδρυσε την εταιρεία συμβούλων Greenspan Associates και συνέχισε να παρεμβαίνει δημόσια σε οικονομικά και πολιτικά ζητήματα. Στα απομνημονεύματά του επέκρινε τον Τζορτζ Μπους για τη δημοσιονομική του πολιτική, ενώ αργότερα επέκρινε και τον Ντόναλντ Τραμπ για τις επιθέσεις του στην ανεξαρτησία της Fed.

Για τον ρόλο της κεντρικής τράπεζας στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα είχε εκφράσει επιφυλάξεις:

«Αυτό που με ανησυχεί είναι ουσιαστικά το γεγονός ότι η Fed θα αναλάβει τον ρόλο της επίβλεψης του συστήματος χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Δεν νομίζω ότι κάποιος μπορεί να το κάνει αυτό».

Μια αμφιλεγόμενη κληρονομιά

Ο Γκρίνσπαν υπήρξε μια σύνθετη και συχνά αμφιλεγόμενη φυσιογνωμία: για τους υποστηρικτές του, ο τεχνοκράτης που καθοδήγησε την αμερικανική οικονομία σε μία από τις μεγαλύτερες περιόδους ανάπτυξής της· για τους επικριτές του, ο κεντρικός τραπεζίτης που υποτίμησε τους κινδύνους των αγορών και του φθηνού χρήματος.

Η Άντρεα Μίτσελ τον αποχαιρέτησε με προσωπικό τόνο:

«Για μένα ήταν ο σύζυγός μου, ο οποίος διαμόρφωσε τη ζωή μου από το πρώτο μας κιόλας ραντεβού το 1984. Είχε “παράλογη ζωντάνια” για το μπέιζμπολ, τους Washington Commanders, το τένις, το γκολφ και τη μουσική, ειδικά την τζαζ. Θα τον θυμόμαστε για την ευφυΐα και την καλοσύνη του. Το να είμαι σύντροφος της ζωής του ήταν η χαρά της ζωής μου».