Αντώνης Καραμπατζός: Αναθεώρηση Συντάγματος χωρίς συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις δε γίνεται

Η πρόσφατη εξαγγελία του πρωθυπουργού για νέα συνταγματική αναθεώρηση άνοιξε εκ νέου έναν κύκλο πολιτικής και θεσμικής συζήτησης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει με αιχμηρό και τεκμηριωμένο τρόπο ο καθηγητής στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Αντώνης Καραμπατζός, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποια νέα διάταξη χρειάζεται το Σύνταγμα, αλλά αν τηρούνται στην πράξη εκείνες που ήδη υπάρχουν.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκεται το άρθρο 95 παρ. 5 του Συντάγματος, μια διάταξη που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Η Διοίκηση υποχρεούται να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. Μάλιστα, μετά την αναθεώρηση του 2001, η υποχρέωση αυτή έχει διευρυμένο κανονιστικό περιεχόμενο και καλύπτει αποφάσεις όλων των δικαστηρίων. Με άλλα λόγια, το θεσμικό εργαλείο υπάρχει ήδη και είναι σαφές.

Κι όμως, όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής, η κυβέρνηση εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται με την ιδιαίτερα κρίσιμη απόφαση της Ολομέλειας του Συμβούλιο της Επικρατείας υπ’ αρ. 465/2024, που αφορά την υπόθεση των υποκλοπών και ειδικότερα την υποχρέωση ενημέρωσης των προσώπων που τέθηκαν υπό παρακολούθηση για λόγους εθνικής ασφάλειας. Πρόκειται για μια απόφαση με βαρύνουσα σημασία για το κράτος δικαίου, τη διαφάνεια και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.

Η διαπίστωση αυτή οδηγεί σε ένα ευρύτερο, και πιο ανησυχητικό, συμπέρασμα. Η ομαλή δημοκρατική λειτουργία δεν εξασφαλίζεται με θεσμικά «άλματα προς τα μπρος», αλλά με τον συνεπή σεβασμό του ισχύοντος συνταγματικού χάρτη. Όπως σημειώνει ο Αντώνης Καραμπατζός σε συμφωνία και με άλλες δημόσιες παρεμβάσεις συναδέλφων του,  οι μεγάλες αναθεωρητικές τομές κινδυνεύουν να μετατραπούν σε άλματα στο κενό, όταν αγνοούνται οι βασικοί κανόνες της ήδη υφιστάμενης συνταγματικής τάξης.

Πέρα όμως από το θεσμικό σκέλος, υπάρχει και το πολιτικό. Η μη συμμόρφωση σε δικαστικές αποφάσεις, ιδίως σε τόσο ευαίσθητες υποθέσεις, υπονομεύει την πολιτική αξιοπιστία εκείνου που επισπεύδει αναθεωρητικές πρωτοβουλίες. Και, αναπόφευκτα, δυσχεραίνει τη δημιουργία συνθηκών ουσιαστικής πολιτικής συναίνεσης — ενός στοιχείου απαραίτητου για κάθε σοβαρή και βιώσιμη συνταγματική αναθεώρηση.

Ίσως, λοιπόν, πριν ανοίξει ο φάκελος της αλλαγής του Συντάγματος, θα έπρεπε να ανοίξει και να εφαρμοστεί στην πράξη ο φάκελος του σεβασμού του. Γιατί χωρίς αυτόν, καμία αναθεώρηση δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε περισσότερη δημοκρατία ούτε ισχυρότερους θεσμούς.

Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς και μία συνταγματική διάταξη που να υποχρεώνει τη διοίκηση να συμμορφώνεται σε δικαστικές αποφάσεις, αλλά φευ αυτή ήδη υπάρχει, στο άρθρο 95 παρ. 5 Συντ., και μάλιστα με διευρυμένο κανονιστικό περιεχόμενο από την αναθεώρηση του 2001 και μετά…

— Antonios Karampatzos (@karampatzos) February 2, 2026