Commerzbank: Το «πικρό χάπι» της συνταγής Ορσέλ

Ο Αντρέα Ορσέλ έχει ήδη δείξει τι σκοπεύει να κάνει με την Commerzbank. Η συνταγή είναι εκείνη που εφάρμοσε στη UniCredit, και αποτελείται από λιγότερο κόστος, λιγότερα επίπεδα διοίκησης, μεγαλύτερη πίεση για έσοδα και σαφής προτεραιότητα στις δραστηριότητες που παράγουν κέρδη.

Το μοντέλο αποδείχθηκε εξαιρετικά αποτελεσματικό στην Ιταλία. Η μεταφορά του, όμως, στη Γερμανία ενδέχεται να είναι πολύ πιο δύσκολη. Και αυτό επειδή η μάχη για την Commerzbank δεν αφορά πλέον μόνο αριθμούς, κεφάλαια και αποδόσεις. Αφορά δύο διαφορετικές τραπεζικές κουλτούρες.

Συνεντεύξεις με περισσότερους από δώδεκα νυν και πρώην εργαζομένους της UniCredit σκιαγραφούν το εύρος της αλλαγής που επέβαλε ο Ορσέλ από το 2021 και ταυτόχρονα εξηγούν γιατί η εφαρμογή της ίδιας φόρμουλας στην Commerzbank μπορεί να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς.

Από την κατάκτηση στην αναδιάρθρωση

Έχοντας εξασφαλίσει το 48% της Commerzbank, ο Ορσέλ έχει καταστήσει σαφές ότι από τον Ιανουάριο θέλει η γερμανική τράπεζα να αρχίσει να κινείται προς τη δική του κατεύθυνση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα φιλόδοξο πρόγραμμα περικοπών. Το σχέδιο προβλέπει συρρίκνωση της βάσης κόστους της Commerzbank κατά περίπου 1,3 δισ. ευρώ – σχεδόν το ένα πέμπτο του συνόλου – ενώ η γερμανική τράπεζα θα παραμείνει, τουλάχιστον αρχικά, ξεχωριστή από τη γερμανική μονάδα της UniCredit. Η πλήρης ενοποίηση τοποθετείται χρονικά στο 2029-2030.

Το εγχείρημα, ωστόσο, ξεκινά σε ένα ήδη φορτισμένο περιβάλλον. Ο εχθρικός χαρακτήρας της προσέγγισης της UniCredit έχει προκαλέσει αντιδράσεις στη διοίκηση και στους εργαζομένους της Commerzbank, ενώ οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές έχουν επισημάνει ότι η διαδικασία ολοκλήρωσης μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη και παρατεταμένη.

Η προκαταρκτική αξιολόγηση της ΕΚΤ δεν φαίνεται να εντοπίζει λόγους που θα δικαιολογούσαν το μπλοκάρισμα της συναλλαγής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η επόμενη ημέρα θα είναι εύκολη.

Η επίθεση στο «φουσκωμένο κέντρο»

Για να καταλάβει κανείς τι μπορεί να περιμένει την Commerzbank, αρκεί να εξετάσει όσα συνέβησαν στη UniCredit.

Από τότε που ανέλαβε διευθύνων σύμβουλος το 2021, ο Ορσέλ μείωσε το εργατικό δυναμικό περίπου κατά ένα πέμπτο και περιόρισε δραστικά τις κεντρικές εταιρικές δομές, τις οποίες έχει χαρακτηρίσει ως «το φουσκωμένο κέντρο».

Εκατοντάδες εργαζόμενοι μετακινήθηκαν προς το δίκτυο και σε θέσεις πιο κοντά στους πελάτες, με στόχο την ενίσχυση των πωλήσεων. Παράλληλα, η διαδικασία εσωτερικής αναδιοργάνωσης που εφαρμόστηκε στη UniCredit περιόρισε τις διοικητικές βαθμίδες μεταξύ της κορυφής της τράπεζας και των στελεχών πρώτης γραμμής από εννέα σε μόλις τέσσερις.

Η αλλαγή ήταν βαθιά. Οι οργανωτικές μονάδες της UniCredit μειώθηκαν σε περίπου 6.400 από περίπου 11.500 στο τέλος του 2020, καθώς επιμέρους λειτουργίες συγχωνεύθηκαν σε μεγαλύτερες δομές και περιορίστηκαν τόσο οι θέσεις προσωπικού όσο και ο αριθμός των ανώτερων στελεχών που τις επέβλεπαν.

Η συνταγή που γέμισε τα ταμεία των μετόχων

Οικονομικά, τα αποτελέσματα δύσκολα αμφισβητούνται.

Με τη βοήθεια των υψηλότερων επιτοκίων αλλά και της εξαιρετικά αυστηρής πειθαρχίας στις δαπάνες, η UniCredit πέτυχε κέρδη-ρεκόρ και επέστρεψε μεγάλα ποσά στους μετόχους της. Από την άφιξη του Ορσέλ το 2021, η χρηματιστηριακή αξία της τράπεζας έχει καταγράψει εντυπωσιακή άνοδο, πολύ ισχυρότερη από εκείνη του ευρωπαϊκού τραπεζικού κλάδου.

Ο δείκτης κόστους προς έσοδα της UniCredit έχει υποχωρήσει περίπου στο 34%, έναντι περίπου 36% της Intesa Sanpaolo και μέσου όρου κοντά στο 55% για τις τράπεζες που εποπτεύονται από την ΕΚΤ.

Ο Ορσέλ είχε, βέβαια, παραλάβει μια τράπεζα που είχε ήδη περάσει από πενταετή αναδιάρθρωση υπό τον Ζαν-Πιερ Μουστιέ. Ωστόσο, προχώρησε ακόμη περισσότερο, μειώνοντας τον δείκτη κόστους προς έσοδα κατά περίπου 18 ποσοστιαίες μονάδες και αφαιρώντας επιπλέον περίπου 470 εκατ. ευρώ από την ετήσια βάση κόστους, την ώρα που τα έσοδα αυξάνονταν θεαματικά.

Η άλλη όψη της πειθαρχίας

Η επιτυχία είχε και τίμημα. Στελέχη περιγράφουν ένα περιβάλλον στο οποίο η πίεση για περιορισμό του κόστους έγινε εξαιρετικά έντονη. Ένα μεσαίο διοικητικό στέλεχος χαρακτήρισε την πειθαρχία στις δαπάνες τόσο αυστηρή, ώστε να μοιάζει περισσότερο με εκείνη που θα περίμενε κανείς σε μια τράπεζα υπό οικονομική πίεση παρά σε έναν όμιλο που πραγματοποιεί πληρωμές-ρεκόρ προς τους μετόχους του.

Η ίδια η UniCredit έχει αναφέρει ότι οι περικοπές στις «μη επιχειρηματικές λειτουργίες», εξαιρουμένου του ψηφιακού τομέα, ήταν αναλογικά πολλαπλάσιες από τη συνολική μείωση του κόστους.

Σύμφωνα με στελέχη, η εσωτερική ιεράρχηση είναι σαφής: οι θέσεις που δημιουργούν άμεσα έσοδα αποτιμώνται περισσότερο από τις υποστηρικτικές λειτουργίες.

Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα σημεία που απασχολούν και τις εποπτικές αρχές, οι οποίες παρακολουθούν κατά πόσο κρίσιμες λειτουργίες ελέγχου, όπως η συμμόρφωση και η διαχείριση κινδύνου, εξακολουθούν να διαθέτουν επαρκές προσωπικό όταν οι τράπεζες επιταχύνουν τις περικοπές.

Παράλληλα, δεκάδες ανώτερα στελέχη με πολυετή παρουσία στη UniCredit έχουν αποχωρήσει, ενισχύοντας την εικόνα υψηλής κινητικότητας στις κορυφαίες βαθμίδες του ομίλου.

Το «πολιτισμικό σοκ» της Φρανκφούρτης

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο μέρος της γερμανικής εξίσωσης.

Ο καθηγητής Κίλιαν Χούμπερ του Chicago Booth εκτιμά ότι ο Ορσέλ θα χρειαστεί πλέον διαφορετικές ικανότητες από εκείνες της χρηματοοικονομικής μηχανικής και της διαπραγματευτικής δεξιοτεχνίας που τον βοήθησαν να αποκτήσει τον έλεγχο της Commerzbank.

«Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει τώρα αφορούν… τη διαχείριση του πολιτισμού και τις διαδικασίες μετάβασης σε βάθος χρόνου», ανέφερε ο Χούμπερ, προβλέποντας ένα «μικρό πολιτισμικό σοκ» στο εσωτερικό της Commerzbank.

Η αντίθεση δεν είναι απλώς ιταλογερμανική. Είναι κυρίως διοικητική.

Στη UniCredit, ο Ορσέλ εισήγαγε στοιχεία της κουλτούρας των μεγάλων αμερικανικών επενδυτικών τραπεζών: υψηλές ανταμοιβές για τους κορυφαίους σε απόδοση και πολύ μικρότερη ανοχή σε υψηλόμισθα στελέχη που δεν επιτυγχάνουν τους στόχους τους.

Πρόκειται για μοντέλο που διαφέρει ακόμη και από εκείνο της ιταλικής Intesa Sanpaolo, η οποία θεωρείται περισσότερο προσανατολισμένη στην εργασιακή ασφάλεια, με πιο συγκρατημένες αποδοχές.

Ο στόχος του 37%

Για την Commerzbank ο πήχης έχει ήδη τοποθετηθεί ψηλά. Ο Ορσέλ έχει δεσμευθεί να μειώσει τον δείκτη κόστους προς έσοδα της γερμανικής τράπεζας στο 37% έως το 2030.

Οι κεντρικές λειτουργίες αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο, μαζί με μη βασικές δαπάνες, όπως οι εξωτερικοί σύμβουλοι, αλλά και τμήματα του διεθνούς δικτύου.

Το ερώτημα, όμως, είναι πόσο από το κόστος της Commerzbank αποτελεί πραγματικά «λίπος» και πόσο συνδέεται οργανικά με τον τρόπο με τον οποίο η τράπεζα εξυπηρετεί τους πελάτες της.

Και εδώ εμφανίζεται η κρίσιμη διαφορά των δύο επιχειρηματικών μοντέλων.

Το ακριβότερο γερμανικό μοντέλο

Η Commerzbank έχει ισχυρή παρουσία στις γερμανικές μικρομεσαίες και μεσαίες επιχειρήσεις, με ένα μοντέλο που στηρίζεται σε μακροχρόνιες σχέσεις και σε στενότερη επαφή τραπεζίτη και πελάτη. Πρόκειται για προσέγγιση που εκ φύσεως απαιτεί περισσότερους ανθρώπους και μπορεί να είναι ακριβότερη.

Η UniCredit, αντίθετα, έχει προχωρήσει περισσότερο στην τυποποίηση προϊόντων και διαδικασιών, ώστε να μπορεί να προσφέρει τραπεζικές υπηρεσίες σε μεγαλύτερη κλίμακα και με χαμηλότερο μοναδιαίο κόστος.

Ο Χούμπερ προειδοποιεί ότι η διαφορά αυτή δεν μπορεί να αγνοηθεί.

«Πρέπει να δώσουν προσοχή σε αυτό. Αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση», είπε.

Το πικρό χάπι της επιτυχίας

Για τον Ορσέλ, η Commerzbank αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο τεστ της στρατηγικής που τον καθιέρωσε ως έναν από τους πιο επιδραστικούς τραπεζίτες της Ευρώπης.

Στη UniCredit απέδειξε ότι μια μεγάλη και σύνθετη τράπεζα μπορεί να γίνει αισθητά πιο λιτή, να περιορίσει τα διοικητικά της επίπεδα, να πιέσει το κόστος και ταυτόχρονα να αυξήσει δραστικά την κερδοφορία και τις αποδόσεις προς τους μετόχους.

Στη Φρανκφούρτη, όμως, η ίδια συνταγή θα εφαρμοστεί σε έναν οργανισμό με διαφορετικές παραδόσεις, διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο και προσωπικό που έχει ήδη αντιμετωπίσει με καχυποψία την επέλαση του ιταλικού ομίλου.

Η εξαγορά της Commerzbank μπορεί πλέον να μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη. Η πραγματική μάχη, όμως, ίσως δεν είναι η απόκτηση του ελέγχου.

Είναι το κατά πόσο ο Ορσέλ μπορεί να κάνει την Commerzbank να λειτουργήσει περισσότερο σαν UniCredit χωρίς, στην προσπάθειά του να αφαιρέσει το «λίπος», να περικόψει εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που στηρίζουν την αξία της γερμανικής τράπεζας.