Δεκατέσσερις μέρες πόλεμος στην Μέση Ανατολή: Αποτελέσματα και προοπτικές για το μέτωπο και την παγκόσμια οικονομία

Δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της πολεμικής σύγκρουσης με το Ιράν, η εικόνα στη Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά ασαφής.

Παρά τις αρχικές εκτιμήσεις για μια σύντομη στρατιωτική επιχείρηση, δεν διαφαίνεται άμεσο τέλος στις εχθροπραξίες, ενώ η διεθνής κοινότητα εκφράζει αυξανόμενη ανησυχία για τις πολιτικές και οικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η στρατηγική του προέδρου των Ηνωμένες Πολιτείες, Ντόναλντ Τραμπ, φτάνει πλέον στα όριά της.

Ασαφείς στόχοι και αντιφατικά μηνύματα

Δεκατέσσερις ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, η Ουάσινγκτον δεν έχει παρουσιάσει ένα σαφές στρατηγικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα, άλλοτε δηλώνοντας ότι ο πόλεμος έχει «ουσιαστικά τελειώσει» και άλλοτε προαναγγέλλοντας νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η αβεβαιότητα αυτή εντείνει τη διεθνή ανησυχία. Ο βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας Τζόζεφ Στίγκλιτς σχολίασε σε συνέντευξή του ότι η απόφαση για στρατιωτική σύγκρουση «έριξε μια χειροβομβίδα στην παγκόσμια οικονομία», υπογραμμίζοντας τις πιθανές επιπτώσεις στις αγορές και στο διεθνές εμπόριο.

Παρά τις σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ —ανάμεσα στις οποίες η εξουδετέρωση κορυφαίων αξιωματούχων της ιρανικής ηγεσίας και η καταστροφή ενεργειακών υποδομών— το καθεστώς στην Τεχεράνη δεν δείχνει σημάδια κατάρρευσης. Αντίθετα, η σύγκρουση φαίνεται να εισέρχεται σε μια πιο επικίνδυνη φάση.

Ο κίνδυνος ενεργειακού σοκ

Παρότι στρατιωτικά το Ιράν θεωρείται σαφώς ασθενέστερο από τις δυτικές δυνάμεις, η στρατηγική του θέση του επιτρέπει να προκαλέσει σοβαρούς κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία.

Κεντρικό σημείο της κρίσης είναι τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Ακόμη και η απειλή αποκλεισμού της θαλάσσιας αυτής οδού έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα και στην αγορά ενέργειας.

Σε περίπτωση που η Τεχεράνη επιλέξει να πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις ή υποδομές στα κράτη του Κόλπου, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι άμεσες: εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, ενεργειακή κρίση και ευρύτερη οικονομική αστάθεια.

Οι διεθνείς αγορές έχουν ήδη αρχίσει να αντιδρούν. Οι τιμές του πετρελαίου άγγιξαν τα 120 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Ταυτόχρονα, χρηματιστηριακοί δείκτες από το Τόκιο μέχρι τη Wall Street καταγράφουν έντονες διακυμάνσεις.

Ο οικονομολόγος Μοχάμεντ Ελ‑Εριάν προειδοποιεί ότι σε έναν ασύμμετρο πόλεμο η απλή στρατιωτική υπεροχή δεν εγγυάται γρήγορη λύση. «Όταν διαταράσσονται οι ενεργειακές ροές και κλείνουν οι θαλάσσιες οδοί, χρειάζεται πολύς χρόνος για να επανέλθει η ισορροπία», σημειώνει.

Ρωσία και Κίνα οι πιθανοί ωφελημένοι

Την ίδια στιγμή, ορισμένες μεγάλες δυνάμεις φαίνεται να επωφελούνται από την αστάθεια. Ο πρόεδρος της Ρωσία, Βλαντίμιρ Πούτιν, υπογράμμισε ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύει τα έσοδα της ρωσικής οικονομίας, η οποία βασίζεται στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών αναλυτών, εάν οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές, η Μόσχα θα μπορούσε να εξασφαλίσει δισεκατομμύρια επιπλέον έσοδα, τα οποία θα μπορούσαν να ενισχύσουν την οικονομική της θέση στον πόλεμο με την Ουκρανία.

Παράλληλα, η Κίνα επιχειρεί να αξιοποιήσει διπλωματικά την κρίση. Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Γουάνγκ Γι, προειδοποίησε για έναν κόσμο όπου «επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας», αφήνοντας αιχμές για την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Το Πεκίνο προσπαθεί να εμφανιστεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας σε έναν ολοένα και πιο ασταθή διεθνή χώρο.

Πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Η σύγκρουση δημιουργεί προβλήματα και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Στο στρατόπεδο του κινήματος «MAGA», το οποίο αποτέλεσε τη βασική πολιτική βάση του Τραμπ, εμφανίζονται πλέον ανοιχτές διαφωνίες για την εμπλοκή της χώρας σε έναν νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Ο γνωστός σχολιαστής Τάκερ Κάρλσον χαρακτήρισε την επίθεση στο Ιράν «σοβαρό λάθος», ενώ κριτική έχουν ασκήσει και άλλες συντηρητικές προσωπικότητες, όπως η Megyn Kelly και ο podcaster Joe Rogan.

Ταυτόχρονα, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η έναρξη του πολέμου δεν προκάλεσε τη συνηθισμένη άνοδο δημοτικότητας που παρατηρείται συχνά σε περιόδους κρίσης. Σύμφωνα με τον αναλυτή δημοσκοπήσεων Logan Phillips