Διάσκεψη ασφαλείας στο Μόναχο: Τα μηνύματα Μακρόν και Μερτς για πυρηνική αποτροπή και ευρωομόλογα

Τα δικά τους μηνύματα τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ έστειλαν χθες ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, μιλώντας χθες (13.2.26) από το βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

«Δεν πρόκειται μόνο για πυραύλους, πρόκειται για αποφασιστικότητα», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ενώ επικαλέστηκε το ευρωπαϊκό πνεύμα στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου και για άλλη μια φορά υποστήριξε το κοινό χρέος.

Ο Καγκελάριος της Γερμανίας Μερτς άσκησε έντονη κριτική στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και ζήτησε μια ισχυρή Ευρώπη και μια αναπροσαρμογή της εταιρικής σχέσης με τις ΗΠΑ.

Αποκάλυψε ότι το Βερολίνο έχει ξεκινήσει συνομιλίες με τη Γαλλία για ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο πυρηνικής αποτροπής, την ώρα που ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε πως η Ευρώπη οφείλει να εξελιχθεί σε γεωπολιτική δύναμη, δεδομένου ότι η ρωσική απειλή δεν πρόκειται να εξαφανιστεί.

Μακρόν: «Έχουμε ξεκινήσει προγράμματα δανεισμού για την άμυνα, κάτι που είναι πολύ καλό»

Η τέταρτη εμφάνιση του Εμανουέλ Μακρόν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου (MSC) κατά καιρούς έμοιαζε με συνεδρία… θεραπείας.

«Σήμερα, ήθελα να σας απευθυνθώ με ένα μήνυμα ελπίδας και αποφασιστικότητας», ξεκίνησε την ομιλία του ο Γάλλος πρόεδρος το βράδυ της Παρασκευής 13.2.26. «Όπου κάποιοι βλέπουν απειλές, εγώ βλέπω τη δύναμή μας. Όπου κάποιοι βλέπουν αμφιβολία, θέλω να δω ευκαιρίες. Επειδή είμαι πεπεισμένος ότι η Ευρώπη είναι ισχυρή από μόνη της – και μπορεί να γίνει ακόμη πιο δυνατή».

Αυτό που ακολούθησε ήταν ένας ύμνος στην Ευρώπη, στο «ριζικά πρωτότυπο πολιτικό κατασκεύασμα» των κυρίαρχων κρατών που είχαν αφήσει πίσω τους αιώνες αντιπαλότητας και πολέμου για να θεσμοθετήσουν την ειρήνη μέσω της οικονομικής ολοκλήρωσης. Πολλές χώρες ήθελαν να ενταχθούν σε αυτό το κατασκεύασμα επειδή αναγνώριζαν τη μεγάλη του αξία. «Και είμαστε πολύ δειλοί για να το πούμε», επέκρινε ο Μακρόν. «Κατά κάποιο τρόπο, αρχίζουμε να χάνουμε την πίστη μας στον εαυτό μας».

Είναι μια μακροχρόνια παράδοση για τον Μακρόν να επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή κυριαρχία και τη στρατηγική αυτονομία, όπως σημειώθηκε κατά την προετοιμασία της ομιλίας του στο Μέγαρο των Ηλυσίων. Το έκανε ήδη στην περίφημη ομιλία του στη Σορβόννη το 2017.

Επίσης, χαρακτηριστικό του Γάλλου προέδρου είναι η σύνδεσή του με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Για παράδειγμα, η ιδέα του κοινού χρέους εντός της ΕΕ, η οποία είναι ένα ευαίσθητο ζήτημα για τη γερμανική κυβέρνηση. «Γνωρίζω ότι μερικές φορές έχουμε ταμπού, αλλά de facto αποφασίσαμε να συγκεντρώσουμε χρήματα από την αγορά», είπε ο Μακρόν. «Έχουμε ξεκινήσει προγράμματα δανεισμού για την άμυνα, κάτι που είναι πολύ καλό». Άλλωστε, υπάρχει επίσης υψηλή ζήτηση για αγαθά σε αυτόν τον τομέα.

Ο Μακρόν επαίνεσε ρητά τα νέα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, όπως το EDIP και το SAFE. Το EDIP προσφέρει επιχορηγήσεις για βιομηχανική συνεργασία και ασφάλεια εφοδιασμού, ενώ το SAFE είναι ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο για κοινές προμήθειες. «Μην υποτιμάτε τη δύναμη αυτών των μέσων», είπε ο Μακρόν.

Το ζήτημα των λεγόμενων ευρωομολόγων ήταν πρόσφατα ένα από τα πολλά σημεία διαμάχης που δοκιμάζουν αυτή τη στιγμή τις γαλλο-γερμανικές σχέσεις, σημειώνει η Handelsblatt. Σε αυτά περιλαμβάνονται επίσης οι ρήτρες «Αγοράστε ευρωπαϊκά», με τις οποίες η Γαλλία στοχεύει να προστατεύσει την ευρωπαϊκή οικονομία από την Κίνα και να υποχρεώσει τις εταιρείες να πληρούν ορισμένες ποσοστώσεις αγοράς. Από την οπτική γωνία της γερμανικής κυβέρνησης, τέτοιες ρήτρες πρέπει να παραμείνουν η εξαίρεση.

Και έπειτα υπάρχει η μακρά και επίπονη ιστορία του κοινού συστήματος αεροπορικής μάχης FCAS, το οποίο η Γερμανία, η Ισπανία και η Γαλλία σχεδιάζουν εδώ και χρόνια. Πρόσφατα, υπήρξε πολύ περισσότερη κάλυψη για την επικείμενη κατάρρευσή του παρά για οποιαδήποτε πρόοδο. Ακόμα πιο εντυπωσιακή, λοιπόν, ήταν η δήλωση του Μακρόν στο Bayerischer Hof: «Μπορεί να φαίνεται παλιομοδίτικο, αλλά συνεχίζω να πιστεύω στο FCAS».

Ο λόγος για τον οποίο οι φιλοδοξίες και η πραγματικότητα συχνά αποκλίνουν τόσο δραστικά στις γαλλο-γερμανικές σχέσεις μπορεί επίσης να έγκειται στην τεράστια σφαίρα επιρροής του Γάλλου προέδρου. Στην εξωτερική και αμυντική πολιτική, δεν χρειάζεται να συντονίζεται με την κυβέρνησή του ή άλλες παρατάξεις στο κοινοβούλιο.

Μπορεί να εκδίδει αυθόρμητες στρατηγικές οδηγίες, ενώ η πολιτική κουλτούρα στη Γερμανία βασίζεται στη συναίνεση και την κοινοβουλευτική εποπτεία. «Στη Γαλλία, οι άνθρωποι συχνά υποτιμούν πόσο καιρό πρέπει να συζητούνται τα πράγματα στη Γερμανία», λέει η ερευνήτρια Célia Burgdorff από το think tank Foundation for Strategic Studies (FRS).

Έτσι, η πρόσφατη ομιλία του Macron στο Μόναχο διαποτίστηκε για άλλη μια φορά με εκκλήσεις και παροτρύνσεις για δράση, όπως το μήνυμα ότι η Γερμανία δεν πρέπει να αφήσει τις πιθανές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας σε άλλους. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να συμφωνήσουν σε οποιαδήποτε πιθανή συμφωνία, είπε ο Macron, επειδή αποτελούν «ουσιώδες στοιχείο οποιασδήποτε εγγύησης ασφάλειας, οποιουδήποτε πακέτου ευημερίας, οποιασδήποτε χαλάρωσης κυρώσεων και οποιασδήποτε απόφασης σχετικά με το ευρωπαϊκό μέλλον της Ουκρανίας». «Χωρίς τους Ευρωπαίους, δεν υπάρχει ειρήνη».

Ως εκ τούτου, αποφάσισε να δημιουργήσει ένα άμεσο κανάλι επικοινωνίας με τη Ρωσία, συνέχισε ο Macron, «με πλήρη διαφάνεια απέναντι στην Ουκρανία και τους Ευρωπαίους εταίρους μας και τους Αμερικανούς συμμάχους μας». Αυτή ακριβώς η πρόταση είχε προκαλέσει πρόσφατα τριβές εντός της ΕΕ. Για παράδειγμα, ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είναι σχετικά επιφυλακτικός στο να επικοινωνήσει με τον Βλαντιμίρ Πούτιν αυτή τη στιγμή.

Ο Μακρόν δήλωσε ότι έχει ξεκινήσει έναν «στρατηγικό διάλογο» με τον Μερτς και άλλους Ευρωπαίους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων.

Οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν σε κοινές ασκήσεις και κοινά συμφέροντα ασφαλείας, αλλά πάνω απ’ όλα στο πώς να ευθυγραμμιστεί το εθνικό δόγμα της Γαλλίας, που κατοχυρώνεται στο σύνταγμά της, με αυτό αρκετών βασικών ευρωπαϊκών κρατών. «Αυτό ακριβώς κάνουμε τώρα», είπε ο Μακρόν. «Για πρώτη φορά στην ιστορία, με τη Γερμανία». Ο Μακρόν σχεδιάζει να παρουσιάσει μια αναθεωρημένη έκδοση του γαλλικού δόγματος στα τέλη Φεβρουαρίου.

Μερτς: «Η αξίωση των Ηνωμένων Πολιτειών για ηγεσία αμφισβητείται, ίσως και χάνεται»

Κατά την έναρξη της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επέκρινε έντονα την κυβέρνηση των ΗΠΑ. «Η αξίωση των Ηνωμένων Πολιτειών για ηγεσία αμφισβητείται, ίσως και χάνεται», δήλωσε ο πρόεδρος του CDU. Η διατλαντική συνεργασία έχει χάσει «την αυτοπεποίθησή της». Η Γερμανία και η Ευρώπη πρέπει να μάθουν να επιβάλλονται σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από την πολιτική ισχύος.

Ο Καγκελάριος είχε περάσει εβδομάδες τελειοποιώντας την ομιλία του, αρχίζοντας να συλλέγει ιδέες ακόμη και κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων. Ο Μερτς ήθελε να δώσει τον τόνο για τις συζητήσεις στο σημαντικότερο συνέδριο του είδους του στον κόσμο και να διαμορφώσει μια ατζέντα πολιτικής ασφαλείας. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, Όλαφ Σολτς (SPD), ο Μερτς δεν ήθελε επομένως να περιμένει μέχρι τη δεύτερη ημέρα του συνεδρίου για να κάνει την εμφάνισή του.

Κύριο μέλημα του Καγκελαρίου ήταν να τονίσει την αξίωση των Ευρωπαίων να διαμορφώσουν το μέλλον σε μια «εποχή επαναστατικής αναταραχής» – και έτσι να διαφοροποιηθεί από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. «Δεν θα είναι αρκετό να αντιδράσουμε όσο το δυνατόν πιο έξυπνα στους ελιγμούς και τις ιδιοτροπίες των μεγάλων δυνάμεων», είπε ο Μερτς. «Εστιάζουμε στον εαυτό μας».

Δεν ανέφερε τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά οι πολιτικές του Τραμπ και οι παγκόσμιες συνέπειές τους ήταν το επίκεντρο της ομιλίας του.

Έχει περάσει ακριβώς ένας χρόνος από τότε που ο Τραμπ έστειλε τον Αντιπρόεδρό του, Τζ. Ντ. Βανς, στο Μόναχο. Τα εμπρηστικά μηνύματα που έστειλε ο Βανς εκείνη την εποχή εξακολουθούν να αντηχούν σήμερα. Κατηγόρησε τους Ευρωπαίους ότι παρενοχλούν τους πληθυσμούς τους με νόμους λογοκρισίας και ότι έχουν γίνει κίνδυνος για τους ίδιους.

Ο Merz αποστασιοποιείται από τον «πολιτισμικό πόλεμο» του κινήματος MAGA του Τραμπ

«Αν φύγετε μακριά από τους ψηφοφόρους σας, η Αμερική δεν μπορεί να κάνει τίποτα για εσάς», είχε πει ο Vance – αμφισβητώντας έμμεσα τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συμμαχία εντός του ΝΑΤΟ.

Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν τώρα ότι αυτή δεν ήταν απλώς μια ρητορική πρόκληση, αλλά ότι η αντιπαράθεση με την Ευρώπη είναι ένα πολιτικό σχέδιο της κυβέρνησης Τραμπ. Η διατλαντική εμπορική διαμάχη, η σύγκρουση της Γροιλανδίας και οι συνεχείς απειλές από την Ουάσιγκτον έχουν διαλύσει τα όνειρα των Ευρωπαίων για μια σταθερή διατλαντική τάξη.

Ο Merz δεν αρνήθηκε τις ιδεολογικές διαφορές με την κυβέρνηση Τραμπ: «Ο πολιτισμικός πόλεμος του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας», είπε. «Η ελευθερία του λόγου τελειώνει εδώ μαζί μας όταν αυτός ο λόγος στρέφεται κατά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του Συντάγματος». Η Ευρώπη δεν πιστεύει σε «δασμούς και προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».

Το «κενό» που έχει ανοίξει μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ αναγκάζει την Ευρώπη να προετοιμαστεί για μια νέα εποχή. Η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων διαμορφώνει πλέον τις διεθνείς σχέσεις, οι οποίες είναι «γρήγορες, σκληρές και απρόβλεπτες». Η εστίαση μετατοπίζεται στον «αγώνα για σφαίρες επιρροής, για εξαρτήσεις και για πίστη».

Η Ευρώπη πρέπει να αποδεχτεί αυτή τη νέα πραγματικότητα, προειδοποίησε ο Καγκελάριος. Οι «διακοπές από την παγκόσμια ιστορία» τελείωσαν. Αλλά οι Ευρωπαίοι δεν είναι αβοήθητοι στο έλεος των παγκόσμιων αναταραχών. Η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει τις αξίες και τα συμφέροντά της – αλλά για να το κάνει αυτό, πρέπει να παραμείνει ενωμένη και να ενισχύσει τη δική της ισχύ.

Ας αποκαταστήσουμε μαζί τη διατλαντική εμπιστοσύνη, δήλωσε. «Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Ρωσίας ανέρχεται σε περίπου δύο τρισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σχεδόν δέκα φορές υψηλότερο», υπολόγισε ο Μερτς.

«Και όμως, η Ευρώπη δεν είναι δέκα φορές πιο ισχυρή από τη Ρωσία σήμερα». Το χάσμα μεταξύ της πιθανής και της πραγματικής ισχύος πρέπει να κλείσει το συντομότερο δυνατό. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να απελευθερωθούν από τις αυτοεπιβαλλόμενες εξαρτήσεις τους και να αφήσουν πίσω τους την «κατάσταση ανωριμότητας», «καλύτερα σήμερα παρά αύριο».

Ο Μερτς επανέλαβε τη φιλοδοξία του να καταστήσει την Bundeswehr τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα διαβεβαίωσε ότι η Γερμανία δεν τρέφει ηγεμονικές φαντασιώσεις.

Ο Καγκελάριος υπενθύμισε τις τραυματικές εμπειρίες με την πολιτική ισχύος της Γερμανίας. «Εμείς οι Γερμανοί γνωρίζουμε: Ένας κόσμος στον οποίο μόνο η ισχύς μετράει θα ήταν ένα σκοτεινό μέρος», είπε. Η Γερμανία είχε ακολουθήσει αυτό το μονοπάτι τον περασμένο αιώνα «μέχρι το πικρό και κακό τέλος».

Η σημερινή Γερμανία θέλει να υπηρετήσει μια κυρίαρχη Ευρώπη και να συμβάλει στην ενίσχυση της ηπείρου «στρατιωτικά, πολιτικά, οικονομικά και τεχνολογικά». Η Ευρώπη πρέπει να γίνει «μια παγκόσμια πολιτική δύναμη με τη δική της στρατηγική ασφαλείας», απαίτησε ο Μερτς. Για τον σκοπό αυτό, σκιαγράφησε ένα «πρόγραμμα ελευθερίας».

Εκτός από τις νέες εμπορικές συμφωνίες και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, αυτό περιλαμβάνει επίσης διαπραγματεύσεις για ένα ευρωπαϊκό πυρηνικό αποτρεπτικό μέσο. Ο Μερτς επιβεβαίωσε ότι διεξάγει αρχικές συνομιλίες επί του θέματος με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.

Μόνο στο τέλος της ομιλίας του ο Μερτς επέστρεψε στις ΗΠΑ. Υποστήριξε μια «νέα συνεργασία» με την Αμερική, μια συνεργασία που πρέπει να είναι «απτή, όχι εσωτερική». Και οι δύο πλευρές του Ατλαντικού πρέπει τελικά να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι είναι ισχυρότερες μαζί. Το να είσαι μέλος του ΝΑΤΟ, είπε, αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον αγώνα μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων – συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ.

Σε αυτό το σημείο, ο Καγκελάριος απευθύνθηκε απευθείας στους Αμερικανούς εκπροσώπους στην αίθουσα και επανέλαβε το επιχείρημά του στα αγγλικά: «Ας αποκαταστήσουμε μαζί τη διατλαντική εμπιστοσύνη».

Μετά την ομιλία του, ο Καγκελάριος συναντήθηκε με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο στο Μόναχο. «Ο παλιός κόσμος τελείωσε», είχε επιβεβαιώσει ο Ρούμπιο πριν από την αναχώρησή του. Τουλάχιστον σε αυτό το σημείο, η Ουάσινγκτον και το Βερολίνο συμφωνούν.