ΕΕ: Προειδοποιήσεις για «πάγωμα» χρηματοδότησης έως και €1,5 δισ. προς τη Σερβία

Σύμφωνα με δημοσίεευμα του Politico, η Σερβία κινδυνεύει να χάσει έως και 1,5 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να αναστείλει τις πληρωμές εξαιτίας της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και των στενών δεσμών της χώρας με τη Ρωσία. Αν και δεν είναι μέλος της ΕΕ, η Σερβία βρίσκεται σε ενταξιακές διαπραγματεύσεις από το 2014 και, στο πλαίσιο αυτό, δικαιούται επιχορηγήσεις και οικονομική στήριξη για την προώθηση μεταρρυθμίσεων, κυρίως στο πεδίο του κράτους δικαίου. Μια ενδεχόμενη αναστολή των κονδυλίων θα περιέπλεκε περαιτέρω τη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ, σε μια περίοδο όπου χώρες όπως η Ουκρανία και το Μαυροβούνιο επιταχύνουν την πορεία τους προς ένταξη, ενώ ισχυρά κράτη-μέλη, όπως η Γαλλία, ζητούν μεγαλύτερη προσοχή.

Η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, δήλωσε στο Politico ότι οι Βρυξέλλες ανησυχούν όλο και περισσότερο για τις εξελίξεις στη Σερβία, επισημαίνοντας νόμους που υπονομεύουν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, καταστολή διαδηλωτών και επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις στα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης. Όπως ανέφερε, η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσο η χώρα εξακολουθεί να πληροί τις προϋποθέσεις για εκταμιεύσεις από τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ.

Η ΕΕ έχει ήδη ασκήσει δημόσια κριτική στις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που προώθησε η κυβέρνηση του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με εκτεταμένες διαδηλώσεις στο εσωτερικό.

Από την πλευρά της Σερβίας, ο πρέσβης της χώρας στην ΕΕ και επικεφαλής διαπραγματευτής, Ντανίγιελ Αποστόλοβιτς, εξέφρασε την πεποίθηση ότι δεν θα φτάσουν τελικά σε σημείο αναστολής της χρηματοδότησης, υπογραμμίζοντας ότι το Βελιγράδι δεν εγκαταλείπει τον στόχο της πλήρους ένταξης στην ΕΕ. Όπως είπε, οι επαφές με την Κομισιόν συνεχίζονται εντατικά.

Η Μάρτα Κος είχε ήδη προειδοποιήσει ότι το πακέτο νόμων για την αναδιάρθρωση των δικαστηρίων και για τις αλλαγές στον τρόπο διορισμού δικαστών και εισαγγελέων συνιστά σοβαρό βήμα προς τα πίσω για τη Σερβία. Καθοριστικό ρόλο στις επόμενες αποφάσεις αναμένεται να παίξει και η γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας, συμβουλευτικού νομικού οργάνου του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία αναμένεται στο τέλος του μήνα για τις επίμαχες αλλαγές.

Δύο από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους που επικαλείται το POLITICO εκτιμούν ότι η γνωμοδότηση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για πάγωμα της χρηματοδότησης. Η Κος έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα απαιτήσει από τη Σερβία να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της με τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας. Από τη σερβική πλευρά, ο Αποστόλοβιτς διαβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει πως θα ακολουθήσει τις συστάσεις μόλις αυτές δημοσιοποιηθούν.

Η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της Σερβίας. Μόνο την περίοδο 2021-2024 διέθεσε πάνω από 586 εκατ. ευρώ σε μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις, ενώ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιπλέον 1,5 δισ. ευρώ υπό τον όρο της προόδου στις μεταρρυθμίσεις. Σύμφωνα με τη σερβική κυβέρνηση, η χώρα έχει λάβει από το 2000 περισσότερα από 7 δισ. ευρώ σε ευρωπαϊκά κονδύλια και επενδύσεις.

Παρά τη σημαντική αυτή οικονομική στήριξη, η Σερβία ακολουθεί εδώ και χρόνια μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τη Μόσχα, επιδιώκοντας στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία την ίδια στιγμή που απολαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Η επικεφαλής της βαλκανικής οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων YIHR, Σοφίγια Τοντόροβιτς, δήλωσε ότι η ελευθερία του Τύπου και το κράτος δικαίου στη Σερβία βρίσκονται «σε μηχανική υποστήριξη» εξαιτίας των πιέσεων της κυβέρνησης προς τους δημοσιογράφους, καλώντας την Κομισιόν να παρέμβει πριν, όπως είπε, επικρατήσει σχεδόν πλήρες σκοτάδι στη χώρα.

Οι εντάσεις κορυφώθηκαν τον Δεκέμβριο, όταν ο πρόεδρος Βούτσιτς απείχε από σύνοδο ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων. Ο ίδιος, που έχει διατηρήσει στενές σχέσεις με τη Μόσχα καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, έχει εκφράσει επανειλημμένα τη δυσαρέσκειά του για τον αργό ρυθμό των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Μάλιστα, σε κοινό άρθρο με τον Αλβανό πρωθυπουργό τον Φεβρουάριο, υποστήριξε ότι θα προτιμούσε μια στενότερη οικονομική σύνδεση με την ΕΕ, όπως συμμετοχή στην ενιαία αγορά και στη ζώνη ελεύθερης μετακίνησης, αντί της πλήρους πολιτικής ένταξης. Η Κος απέρριψε αυτή την προσέγγιση, ξεκαθαρίζοντας ότι και σε αυτή την περίπτωση θα απαιτούνταν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.

Τον περασμένο μήνα, η Σερβία βρέθηκε ξανά στο στόχαστρο μετά από αναφορές για βία και παρατυπίες σε τοπικές εκλογές, αλλά και ύστερα από αστυνομική επιχείρηση σε πανεπιστήμιο, όπου εκατοντάδες φοιτητές συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις ασφαλείας.