El Niño: Νέο κύμα ανατιμήσεων απειλεί τις αγορές τροφίμων – «Τέλεια καταιγίδα» στον καφέ

Ένα νέο κύμα ανατιμήσεων στα βασικά αγροτικά εμπορεύματα απειλεί να πυροδοτήσει το ισχυρό φαινόμενο El Niño, καθώς η ενίσχυσή του αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών διαταραχών στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, σύμφωνα με τους Financial Times.

Το μετεωρολογικό φαινόμενο, που συνδέεται με ακραίες βροχοπτώσεις σε ορισμένες περιοχές και παρατεταμένη ξηρασία σε άλλες, έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις αγορές καφέ και κακάο. Οι επενδυτές προεξοφλούν πιθανές ζημιές στις καλλιέργειες από τη Βραζιλία και τη Δυτική Αφρική έως τη Νοτιοανατολική Ασία.

Οι τιμές του καφέ Arabica έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 30% από τις αρχές Ιουνίου, φτάνοντας τα 3,12 δολάρια ανά λίβρα, ενώ στη διάρκεια της ανόδου καταγράφηκε η μεγαλύτερη ημερήσια κερδοσκοπική κίνηση των τελευταίων 47 ετών.

Οι αγορές αρχίζουν πλέον να ενσωματώνουν στις τιμές ένα νέο «ασφάλιστρο κινδύνου El Niño», καθώς εντείνονται οι ανησυχίες ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα περιορίσουν την προσφορά σε μια περίοδο κατά την οποία τα αποθέματα αρκετών βασικών εμπορευμάτων παραμένουν υπό πίεση.

Ο καφές στην πρώτη γραμμή

Ο καφές συγκαταλέγεται στα αγροτικά προϊόντα που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένα στις επιπτώσεις του El Niño.

Η παραγωγή της ποικιλίας Robusta, που χρησιμοποιείται ευρέως στον στιγμιαίο καφέ και στα χαρμάνια espresso, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το Βιετνάμ, την Ινδονησία και την Ινδία. Πρόκειται για χώρες που κατά τη διάρκεια ισχυρών επεισοδίων El Niño τείνουν να αντιμετωπίζουν θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το Βιετνάμ, όπου μια παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τα διαθέσιμα αποθέματα νερού για την άρδευση των φυτειών. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να επηρεάσει την ανθοφορία και, κατ’ επέκταση, να απειλήσει τη συγκομιδή της περιόδου 2027-2028.

«Ο κίνδυνος είναι τα αποθέματα νερού να αδειάσουν πλήρως κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου και να μην υπάρχει αρκετό νερό για την επόμενη σοδειά», προειδοποίησε ο Carlos Mera, επικεφαλής αγορών αγροτικών εμπορευμάτων στη Rabobank.

Η Βραζιλία αντιμέτωπη με τη ζέστη

Στη Βραζιλία, τον μεγαλύτερο παραγωγό Arabica παγκοσμίως, η βασική πηγή ανησυχίας είναι διαφορετική: οι υψηλές θερμοκρασίες.

Ένας θερμότερος χειμώνας μπορεί να περιορίζει τον κίνδυνο παγετού, ωστόσο οι υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, όταν συνδυάζονται με ακανόνιστες βροχοπτώσεις, μπορούν να προκαλέσουν έντονο στρες στα καφεόδεντρα και να συμπιέσουν τις αποδόσεις.

Για τον λόγο αυτό, το ενδιαφέρον των αγορών στρέφεται στην κρίσιμη περίοδο ανθοφορίας από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο, η οποία αναμένεται να δώσει τις πρώτες σαφείς ενδείξεις για την επόμενη σοδειά.

Το κακάο ανεβάζει «θερμοκρασία»

Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στον καφέ. Ισχυρές αναταράξεις καταγράφονται ήδη και στην αγορά κακάο, με τα συμβόλαια στη Νέα Υόρκη να έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 63% από τα μέσα Ιουνίου, αγγίζοντας υψηλό οκτώ μηνών στα 6.455 δολάρια ανά τόνο.

Η αγορά θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς περίπου το 88% της παγκόσμιας παραγωγής κακάο συγκεντρώνεται στη Δυτική Αφρική, τον Ισημερινό και τη Νοτιοανατολική Ασία — περιοχές που ιστορικά επηρεάζονται έντονα από το El Niño.

Τα προηγούμενα ισχυρά επεισόδια αποτυπώνουν το μέγεθος του κινδύνου. Η παγκόσμια παραγωγή κακάο μειώθηκε κατά 12% το 1982-83, 9% το 1991-92 και 6% το 2015-16. Την περίοδο 2023-24 η παραγωγή υποχώρησε κατά 13%, την ώρα που η μέση εποχική τιμή αυξήθηκε κατά 122%.

Στο κάδρο ρύζι και σιτάρι

Οι ανησυχίες επεκτείνονται πλέον και σε βασικά είδη διατροφής, όπως το ρύζι και το σιτάρι, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο οι ανατιμήσεις να περάσουν ευρύτερα στο καλάθι των τροφίμων.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), Máximo Torero, έχει επισημάνει ότι ο συνδυασμός του El Niño με τη μειωμένη χρήση λιπασμάτων σε μεγάλες παραγωγικές χώρες, όπως η Αυστραλία και η Ινδία, δημιουργεί έναν «επικίνδυνο συνδυασμό».

Νέα εστία πληθωριστικών πιέσεων

Οι πιθανές επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο την επάρκεια τροφίμων αλλά και την πορεία του πληθωρισμού.

Σύμφωνα με υπολογισμούς της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα ισχυρά επεισόδια El Niño αυξάνουν κατά μέσο όρο τις παγκόσμιες τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων κατά περίπου 9%.

Οι οικονομολόγοι της Jefferies εκτιμούν ότι, με δεδομένες τις ήδη αυξημένες πιέσεις στις αγορές εμπορευμάτων λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν, οι επιπτώσεις αυτή τη φορά θα μπορούσαν να αποδειχθούν ακόμη μεγαλύτερες.

Παράλληλα, η αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) εκτιμά ότι υπάρχει 97% πιθανότητα το φαινόμενο να παραμείνει ενεργό έως την άνοιξη του 2027, ενώ η πιθανότητα να εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό» μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου τοποθετείται στο 81%.

Φόβοι για νέα επισιτιστική κρίση

Ακόμη σοβαρότερες είναι οι προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις στις πιο ευάλωτες οικονομίες.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ εκτιμά ότι το El Niño θα μπορούσε να οδηγήσει τουλάχιστον 49 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους σε κατάσταση οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας έως το τέλος του 2027.

«Το El Niño αποτελεί τεράστια απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων που ήδη είναι ευάλωτοι», δήλωσε ο Carl Skau, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού.

Οι πρώτες επιπτώσεις είναι ήδη ορατές

Τα πρώτα σημάδια των διαταραχών έχουν ήδη εμφανιστεί. Στο Περού, η αλιεία αντσούγιας ανεστάλη εξαιτίας των ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών των υδάτων του Ειρηνικού.

Η εξέλιξη έχει άμεσες συνέπειες στις διεθνείς αγορές: οι τιμές των ιχθυάλευρων έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ οι τιμές των ιχθυελαίων έχουν υπερτριπλασιαστεί από τον Ιούλιο του 2025.

Η κλιματική αλλαγή ενισχύει το ρίσκο

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτή τη φορά οι συνέπειες του El Niño ενδέχεται να είναι εντονότερες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Το φαινόμενο εκδηλώνεται πλέον σε έναν πλανήτη με υψηλότερες μέσες θερμοκρασίες, μεγαλύτερη εξάτμιση και ισχυρότερο θερμικό στρες για τις καλλιέργειες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αντίστοιχης έντασης καιρικές διαταραχές μπορούν να έχουν μεγαλύτερες συνέπειες για τη γεωργική παραγωγή.

Ο φόβος των περιορισμών στις εξαγωγές

Το μεγαλύτερο ρίσκο για τις διεθνείς αγορές είναι να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος προστατευτισμού. Εάν οι χαμηλότερες σοδειές οδηγήσουν χώρες-παραγωγούς στην επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές, οι τοπικές ελλείψεις μπορεί γρήγορα να μετατραπούν σε παγκόσμιο πρόβλημα.

Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τη διαθέσιμη προσφορά, να τροφοδοτήσει νέες αυξήσεις τιμών και να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς, επαναφέροντας στις αγορές τον φόβο μιας νέας επισιτιστικής κρίσης.