ΕΣΕΕ: Τα τρία σενάρια για τις επιπτώσεις του πολέμου στο εμπόριο

Η στρατιωτική σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν διαμορφώνει μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή, με πιθανές σοβαρές συνέπειες για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές, το παγκόσμιο εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ) παρουσίασε αναλυτική μελέτη με τίτλο «Σύρραξη στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία», επιχειρώντας να αποτυπώσει τις πιθανές οικονομικές συνέπειες της κρίσης.

Η σημασία της περιοχής του Περσικού Κόλπου για το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα είναι καθοριστική. Από τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη, διέρχονται καθημερινά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ενώ μέσω της ίδιας διαδρομής μεταφέρεται σχεδόν το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, αυξάνοντας το κόστος μεταφορών και επηρεάζοντας την ομαλή λειτουργία των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων.

Ήδη, σύμφωνα με την ανάλυση, τα πρώτα σημάδια επιπτώσεων είναι εμφανή στον τομέα της ναυτιλίας. Οι ασφαλιστικές καλύψεις για πολεμικό κίνδυνο περιορίζονται, ενώ τα ασφάλιστρα έχουν αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις έως και το 3% της αξίας του πλοίου, από περίπου 0,25% που ήταν προηγουμένως. Παράλληλα, καταγράφονται καθυστερήσεις σε δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG που παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, καθώς και εκτροπές δρομολογίων ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε τμήμα του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.

Παρότι η παγκόσμια οικονομία είναι σήμερα λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η ισχυρή χρηματοπιστωτική διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας. Η έκταση των οικονομικών επιπτώσεων της κρίσης θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης.

Τρία πιθανά σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης

Η ανάλυση της ΕΣΕΕ καταγράφει τρία βασικά σενάρια που εξετάζει η διεθνής κοινότητα, αποτυπώνοντας τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις κάθε εξέλιξης.

Στο πρώτο σενάριο, που αφορά μια σύντομη κρίση διάρκειας λίγων ημερών ή εβδομάδων, οι επιπτώσεις στις αγορές εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένες και κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο θα ήταν περιορισμένες και προσωρινές.

Το δεύτερο σενάριο θεωρείται πιο πιθανό και περιλαμβάνει παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος ασφάλισης και μεταφοράς, προκαλώντας διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι τιμές του πετρελαίου σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να κινηθούν κοντά στα 80 δολάρια ανά βαρέλι κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους, πριν υποχωρήσουν σταδιακά. Οι συνέπειες για το διεθνές εμπόριο θα είναι πιο αισθητές, κυρίως μέσω αυξημένων μεταφορικών δαπανών και καθυστερήσεων στις παραδόσεις.

Το τρίτο και πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας έντονες αναταράξεις στις αγορές, επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας και σημαντική αύξηση του πληθωρισμού. Παράλληλα, δεν αποκλείονται αναταράξεις στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές.

Πιέσεις στο λιανικό εμπόριο

Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα και τον κλάδο του λιανικού εμπορίου, κυρίως μέσω ενός νέου ενεργειακού σοκ, της αύξησης του κόστους μεταφορών και των διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και των ναύλων ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων.

Την ίδια στιγμή, η αύξηση των τιμών περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, μειώνοντας τη ζήτηση για μη βασικά αγαθά. Οι επιχειρήσεις λιανικής βρίσκονται αντιμέτωπες με συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης, καθώς πρέπει να διαχειριστούν υψηλότερα κόστη λειτουργίας και μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην αγορά.

Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα. Μεγάλες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πιο ανθεκτικά δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Σύμφωνα με την ανάλυση, τέτοιες κρίσεις συχνά επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των μεγαλύτερων επιχειρήσεων.

Καφούνης: Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές

Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης, σημείωσε ότι οι τελευταίες εκτιμήσεις για πολεμικές επιχειρήσεις που ενδέχεται να διαρκέσουν πάνω από έναν μήνα δείχνουν πως η παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο ήδη βιώνουν τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης έντασης στην περιοχή.

Όπως ανέφερε, οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να πιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να οδηγήσουν σε αυξήσεις των τελικών τιμών για τους καταναλωτές. Ήδη, σύμφωνα με τον ίδιο, καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στις τιμές καυσίμων και μεταφορών.

Ο κ. Καφούνης τόνισε ότι η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και βρίσκεται σε συνεννόηση με την κυβέρνηση για την υποστήριξη πρωτοβουλιών που ενισχύουν την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζουν την ομαλή τροφοδοσία της αγοράς και προστατεύουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Παράλληλα υπογράμμισε την ανάγκη για εγρήγορση, συντονισμό και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας, ιδιαίτερα προς όφελος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Μουσουρούλης: Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι οι πιο ευάλωτες

Από την πλευρά του, ο επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, Κωστής Μουσουρούλης, επισήμανε ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή αναδεικνύει τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας και της ομαλής λειτουργίας των εφοδιαστικών αλυσίδων για τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Όπως εξήγησε, όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις διεθνείς εμπορικές ροές, οι πρώτοι που δοκιμάζονται είναι οι μικροί και μεσαίοι επιχειρηματίες. Τα αποθέματα μειώνονται, οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης αυξάνονται και η τήρηση των χρόνων παράδοσης γίνεται δυσκολότερη, καθιστώντας την καθημερινή λειτουργία μιας εμπορικής επιχείρησης πιο απαιτητική και πιο δαπανηρή.

Ο κ. Μουσουρούλης ανακοίνωσε επίσης ότι στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited στις Βρυξέλλες, στις 12 Μαρτίου, θα ζητήσει τον συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε να διαμορφωθεί κοινή στρατηγική και να προωθηθούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για τη διασφάλιση της ρευστότητας και της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς στα κράτη-μέλη.