Eξυπνος τρόπος της Meta να γλιτώνει δισ. φόρους μέσω των data centers για την AI

Στις τακτικές ενημερώσεις των επενδυτών, ο Mark Zuckerberg περιγράφει την επιθετική στροφή της Meta προς την τεχνητή νοημοσύνη ως μια απόλυτα επιτυχημένη στρατηγική που αποδίδει ήδη καρπούς. Ωστόσο, όταν η εταιρεία καταθέτει τις φορολογικές της δηλώσεις στις αμερικανικές αρχές, η εικόνα αλλάζει άρδην: τα ίδια γιγαντιαία data centers παρουσιάζονται ως ένα αβέβαιο πείραμα με υψηλό ρίσκο αποτυχίας.

Αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times, το οποίο βασίστηκε σε εταιρικά και χρηματιστηριακά έγγραφα αλλά και σε συνομιλίες με πρόσωπα που γνωρίζουν εκ των έσω τη λειτουργία του ομίλου, φέρνει στο φως μια ιδιαίτερα επιθετική φορολογική τακτική. Τα τελευταία δύο χρόνια, ο αμερικανικός κολοσσός αξιοποιεί στα όρια του νόμου μια φορολογική πίστωση για την έρευνα και τον πειραματισμό, εντάσσοντας σε αυτήν ένα τεράστιο μέρος του κόστους κατασκευής των υποδομών AI.

Το «πειραματικό» data center και τα chips της Nvidia

Ο πυρήνας του τεχνάσματος βρίσκεται στον χαρακτηρισμό των κέντρων δεδομένων. Για τις φορολογικές αρχές, η Meta τα ταξινομεί ως “pilot models” (πιλοτικά μοντέλα). Η συγκεκριμένη φορολογική πίστωση, η οποία θεσπίστηκε στις ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 1980, σχεδιάστηκε για να παρέχει οικονομικά κίνητρα σε επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν το ρίσκο της επιστημονικής έρευνας. Στόχος του νομοθέτη ήταν να επιβραβεύεται η προσπάθεια επίλυσης ανεπίλυτων τεχνικών προβλημάτων και η ανάπτυξη τεχνολογιών που δεν είναι βέβαιο ότι θα λειτουργήσουν στην πράξη.

Η διοίκηση της Meta ισχυρίζεται ότι τα τεράστια υπολογιστικά κέντρα που ανεγείρει για την εκπαίδευση των αλγορίθμων εμπίπτουν ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης αφορά την αγορά επεξεργαστών υψηλής τεχνολογίας, όπως τα chips της Nvidia, το καθένα από τα οποία κοστίζει δεκάδες χιλιάδες δολάρια. Όπως υπογραμμίζουν οι New York Times, οι συγκεκριμένοι επεξεργαστές αποτελούν δοκιμασμένα τεχνολογικά προϊόντα που διατίθενται ελεύθερα στο εμπόριο και αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της βιομηχανίας AI εδώ και χρόνια.

Αν και η Meta πράγματι δοκιμάζει πρωτοποριακές αρχιτεκτονικές στη διασύνδεση των servers, τη διαχείριση της ενέργειας και την οργάνωση των υποδομών της, γεννάται το ερώτημα κατά πόσο αυτό δικαιολογεί τη βάπτιση ολόκληρου του εξοπλισμού ως αμιγώς ερευνητική δαπάνη. Ακόμη και στο εσωτερικό της εταιρείας εκφράστηκαν έντονες επιφυλάξεις για το αν μια τέτοια πρακτική θα άντεχε σε έναν εξονυχιστικό έλεγχο από την αμερικανική φορολογική υπηρεσία (IRS).

Πριν προχωρήσει στην εφαρμογή του σχεδίου, η εταιρεία συμβουλεύτηκε εξειδικευμένους νομικούς από διαφορετικά γραφεία. Μετά από πολύμηνες διαβουλεύσεις, αποφασίστηκε ο διαχωρισμός των επεξεργαστών: τα chips που προορίζονται για data centers τεχνητής νοημοσύνης αντιμετωπίζονται πλέον διαφορετικά από εκείνα που κατευθύνονται στις συμβατικές υποδομές. Η ελεγκτική εταιρεία EY, που εκτελεί χρέη ορκωτού ελεγκτή της Meta, όχι μόνο ενέκρινε τη συγκεκριμένη λογιστική προσέγγιση, αλλά, σύμφωνα με το δημοσίευμα, άρχισε να προτείνει τη συγκεκριμένη τακτική και σε άλλους εταιρικούς πελάτες της που προβαίνουν σε μαζικές αγορές chips.

Σχεδόν $4 δισ. λιγότεροι φόροι σε έναν μόλις χρόνο

Τα οικονομικά οφέλη εξηγούν πλήρως την απόφαση της Meta να αναλάβει το ρίσκο. Το 2023, πριν την καθολική εφαρμογή της νέας στρατηγικής για τα data centers, η φορολογική πίστωση για έρευνα και ανάπτυξη μείωσε τις υποχρεώσεις της εταιρείας κατά 700 εκατομμύρια δολάρια. Το 2024 το όφελος εκτινάχθηκε στα 2 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το 2025 εκτοξεύθηκε στο αστρονομικό ποσό των 3,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Σύμφωνα με την έρευνα, η Meta συνιστά πλέον τον μεγαλύτερο εισηγμένο εταιρικό δικαιούχο της συγκεκριμένης ελάφρυνσης στις ΗΠΑ.

Παράλληλα, η ίδια η εταιρεία παραδέχεται στους μετόχους της ότι η τακτική αυτή ενέχει σοβαρά ρίσκα. Τα ποσά που εγγράφει ως “unrecognized tax benefits” -δηλαδή φορολογικά οφέλη για τα οποία υπάρχει αβεβαιότητα αν θα εγκριθούν τελικά από τις αρχές- σημείωσαν άλμα 45% μέσα σε δύο χρόνια, φτάνοντας από τα 12,9 δισεκατομμύρια δολάρια στα 18,74 δισεκατομμύρια δολάρια. Στις σημειώσεις των οικονομικών της καταστάσεων, η εταιρεία τοποθετεί στην κορυφή των παραγόντων ρίσκου τις «αβεβαιότητες που σχετίζονται με τις φορολογικές πιστώσεις έρευνας».

Αν και άλλοι τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Apple, η Amazon, η Alphabet και η Microsoft καταγράφουν ετήσια φορολογικά οφέλη που ξεπερνούν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια από την ίδια νομοθεσία, καμία από αυτές δεν έχει αναφέρει παρόμοιους κινδύνους στους επενδυτές, ούτε έχει αποκαλύψει αν χρησιμοποιεί το μέτρο για την κάλυψη των υποδομών AI.

Η Meta βρίσκεται ήδη σε δικαστική διαμάχη με το IRS για παλαιότερη χρήση της ίδιας πίστωσης. Το 2013, η εταιρεία υποστήριξε ότι 4,1 δισεκατομμύρια δολάρια που δόθηκαν σε stock options στον Zuckerberg μπορούσαν να θεωρηθούν ερευνητική δαπάνη, επειδή ο ιδρυτής της είχε συμμετάσχει στην ανάπτυξη κώδικα για το News Feed. Η αμερικανική φορολογική αρχή διεκδικεί επιστροφή περίπου 355 εκατομμυρίων δολαρίων από εκείνη τη χρήση.

Ένα φορολογικό κίνητρο $32,1 δισ. στο στόχαστρο

Η ένταση γύρω από το ζήτημα αναδεικνύει την απόσταση που χωρίζει τις εταιρικές πρακτικές από τον αρχικό πνεύμα του νόμου. Ο James Shannon, πρώην βουλευτής που είχε εισηγηθεί τη σχετική διάταξη το 1981, εξέφρασε την έκπληξή του μιλώντας στους New York Times, τονίζοντας ότι στόχος του Κογκρέσου ήταν η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, της επιστημονικής γνώσης και της καινοτομίας, και όχι η επιδότηση αγοράς βιομηχανικού εξοπλισμού από πολυεθνικές.

Παράλληλα, μελέτη οικονομολόγων του University of Southern California δείχνει ότι πολλές επιχειρήσεις εκμεταλλεύονται το ασαφές πλαίσιο για να λαμβάνουν εκπτώσεις για επενδύσεις τις οποίες θα πραγματοποιούσαν ούτως ή άλλως. Η συγκεκριμένη πίστωση έχει εξελιχθεί πλέον στη δεύτερη ακριβότερη εταιρική φοροελάφρυνση στις ΗΠΑ, πίσω μόνο από το ειδικό καθεστώς για τα κέρδη εξωτερικού.

Για το 2025, η Κοινή Επιτροπή Φορολογίας του Κογκρέσου (JCT) υπολόγισε τη συνολική επιβάρυνση του αμερικανικού δημοσίου από το μέτρο στα 32,1 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι με το όφελος των 3,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η Meta απορροφά μόνη της περισσότερο από το 10% του συνολικού ετήσιου προϋπολογισμού του κινήτρου.

Από την πλευρά της, η Meta απορρίπτει τις αιτιάσεις περί κατάχρησης. Ο εκπρόσωπος του ομίλου, Andy Stone, δήλωσε στους New York Times ότι η εταιρεία έχει επενδύσει περισσότερα από 200 δισεκατομμύρια δολάρια σε έρευνα και ανάπτυξη την τελευταία πενταετία, εκ των οποίων τα 57 δισεκατομμύρια μόνο τον τελευταίο χρόνο, υποστηρίζοντας ότι αξιοποιεί νόμιμα τα κίνητρα που θεσπίστηκαν ακριβώς για να ενθαρρύνουν τέτοιας κλίμακας επενδύσεις σε αμερικανικό έδαφος.

Την ίδια στιγμή, η χρηματιστηριακή αξία της Meta προσεγγίζει τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια, καθώς οι εφαρμογές AI ενσωματώνονται στο Instagram, το WhatsApp και το Facebook. Μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η τελική κερδοφορία αυτών των τεράστιων επενδύσεων, ο τεχνολογικός γίγαντας φροντίζει να μεταφέρει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του κόστους τους στον λογαριασμό των φορολογουμένων.