“Φαρμακερό” εξώφυλλο του Economist για τον Σι Τζινπίνγκ και τον Τραμπ

Με ένα ιδιαίτερα αιχμηρό εξώφυλλο, το περιοδικό Economist εστιάζει στη γεωπολιτική σύγκρουση Κίνας – Ηνωμένων Πολιτειών, απεικονίζοντας τον Ντόναλντ Τραμπ να φωνάζει, με την εικόνα του να είναι θολωμένη, ενώ πίσω του ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ παραμένει ήρεμος και χαμογελαστός, με την εικόνα του να είναι πεντακάθαρη.

Επιλέγει δε έναν τίτλο που αποτυπώνει με ρεαλισμό τη στάση του Πεκίνου απέναντι στην Ουάσιγκτον ενώ αφήνει έναν σαφή υπαινιγμό για τις διεθνείς ισορροπίες δυνάμεων και τις συγκρούσεις συμφερόντων: «Ποτέ μη διακόπτεις τον αντίπαλό σου όταν κάνει λάθος».

Η φράση, που αποδίδεται στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ψύχραιμη στρατηγική που φαίνεται να ακολουθεί η κινεζική ηγεσία απέναντι στις επιλογές του προέδρου των ΗΠΑ, ειδικά μετά την ένταση που έχει προκληθεί από τη σύγκρουση με το Ιράν.

Όπως επισημαίνεται η στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν, που παρουσιάστηκε από την Ουάσιγκτον ως μια κίνηση αναδιάταξης των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή και ως μέσο ενίσχυσης της αμερικανικής αποτρεπτικής ισχύος απέναντι στην Κίνα, αντιμετωπίζεται στο Πεκίνο με εντελώς διαφορετική οπτική.

Για την κινεζική ηγεσία, η επιλογή αυτή μοιάζει περισσότερο με ένα στρατηγικό λάθος των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο μπορεί να επιταχύνει τη φθορά της αμερικανικής ισχύος και να ανοίξει νέα γεωπολιτικά περιθώρια για την κινεζική επιρροή.

Σύμφωνα με συνομιλίες που είχε το περιοδικό The Economist με διπλωμάτες, ακαδημαϊκούς και πρώην ή νυν αξιωματούχους της Κίνας, η σύγκρουση θεωρείται σοβαρό στρατηγικό σφάλμα της Ουάσιγκτον.

Η κινεζική ηγεσία επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις, υιοθετώντας μια στάση που συνοψίζεται στη φράση που αποδίδεται στον Ναπολέοντα: «Ποτέ μην διακόπτεις τον αντίπαλό σου όταν κάνει λάθος».

Στο Πεκίνο θεωρούν ότι οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν τη στρατηγική επιλογή του προέδρου Σι Τζινπίνγκ να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια και στη γεωπολιτική ανθεκτικότητα της χώρας, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει πιο αργούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με την κινεζική οπτική, ο πόλεμος θα μπορούσε να επιταχύνει τη σχετική υποχώρηση της αμερικανικής ισχύος. Η επιθετική στάση της Ουάσιγκτον ερμηνεύεται ως ένδειξη μιας δύναμης που προσπαθεί να διατηρήσει την επιρροή της τη στιγμή που αντιλαμβάνεται ότι αυτή φθίνει.

Αναλυτές στο Πεκίνο εκτιμούν ότι, παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική ισχύ, δεν φαίνεται να υπάρχει μια ξεκάθαρη και συνεκτική στρατηγική. Ο πρόεδρος Τραμπ φέρεται να αγνόησε εισηγήσεις ειδικών συμβούλων, ενώ οι δημόσιες τοποθετήσεις του —που συνδυάζουν απειλές με ανοίγματα για διαπραγμάτευση— δημιουργούν την εικόνα μιας πολιτικής χωρίς σαφή κατεύθυνση.

Αυτή η ασάφεια, σύμφωνα με Κινέζους αναλυτές, ενισχύει την αντίληψη ότι η Ουάσιγκτον κινείται περισσότερο αντιδραστικά παρά βάσει ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου.

Στο Πεκίνο εκτιμάται ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να παγιδεύσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια μακροχρόνια στρατιωτική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή. Εάν η κατάσταση στο Ιράν αποσταθεροποιηθεί ή εάν το καθεστώς της Τεχεράνης επιμείνει στη σύγκρουση, η Ουάσιγκτον ίσως αναγκαστεί να διατηρήσει σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ένα τέτοιο σενάριο θα είχε άμεσες συνέπειες για την Ανατολική Ασία, όπου η Κίνα επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της και να διαμορφώσει τους γεωπολιτικούς όρους του 21ου αιώνα.

Παράλληλα, η ενεργειακή αστάθεια και η άνοδος των τιμών πρώτων υλών προκαλούν ανησυχία σε χώρες που βασίζονται στην αμερικανική ασφάλεια, κάτι που ενδέχεται να τις οδηγήσει σε πιο προσεκτική στάση απέναντι στο Πεκίνο.

Η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι η κρίση επιβεβαιώνει τη σημασία της στρατηγικής αυτάρκειας που προωθεί ο Xi Jinping. Η χώρα έχει δημιουργήσει τεράστια στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, που υπολογίζεται ότι φτάνουν τα 1,3 δισεκατομμύρια βαρέλια — ποσότητα ικανή να καλύψει τις ανάγκες της για αρκετούς μήνες.

Παράλληλα, το Πεκίνο έχει επενδύσει σημαντικά στη διαφοροποίηση του ενεργειακού του μείγματος, ενισχύοντας την πυρηνική ενέργεια, τις ανανεώσιμες πηγές όπως τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά πάρκα, ενώ εξακολουθεί να αξιοποιεί και τον εγχώριο άνθρακα.

Ταυτόχρονα, η Κίνα συνεχίζει να διευκολύνει το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου, ακολουθώντας μια καθαρά πραγματιστική πολιτική που εξυπηρετεί τα ενεργειακά της συμφέροντα.

Τα οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη για την Κίνα…

Η σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει οικονομικές ευκαιρίες για το Πεκίνο.

Οι χώρες του Κόλπου και το Ιράν ενδέχεται να χρειαστούν μεγάλης κλίμακας έργα ανοικοδόμησης, ενώ κράτη που φοβούνται διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ ίσως στραφούν σε κινεζικές τεχνολογίες πράσινης ενέργειας.

Η κινεζική βιομηχανία διαθέτει ήδη σημαντική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα σε τομείς όπως τα φωτοβολταϊκά, η αιολική ενέργεια και οι μπαταρίες, γεγονός που μπορεί να μετατραπεί σε γεωοικονομικό πλεονέκτημα.

Παράλληλα, στο Πεκίνο εκτιμάται ότι οι δυσκολίες των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή ίσως οδηγήσουν την Ουάσιγκτον σε πιο συμβιβαστική στάση στις εμπορικές διαπραγματεύσεις με την Κίνα.

… και οι ανησυχίες

Ωστόσο, παρά την αισιοδοξία που επικρατεί σε ορισμένους κύκλους στο Πεκίνο, δεν λείπουν και οι ανησυχίες.

Κινέζοι ειδικοί παρακολουθούν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης από τον αμερικανικό στρατό για τον συντονισμό επιχειρήσεων, κάτι που θεωρείται σημαντική τεχνολογική εξέλιξη.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι μια πιθανή στρατιωτική επιχείρηση κατά της Ταϊβάν θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς ο σύγχρονος πόλεμος παραμένει απρόβλεπτος και τεχνολογικά απαιτητικός.

Επιπλέον, μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση θα μπορούσε να πλήξει και την ίδια την κινεζική οικονομία, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές και τη σταθερότητα του διεθνούς εμπορίου.

Τέλος, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η πιθανή παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια της ικανότητάς τους να προσαρμόζονται. Η αμερικανική οικονομία και το πολιτικό σύστημα έχουν στο παρελθόν αποδείξει σημαντική ευελιξία απέναντι σε τεχνολογικές και γεωπολιτικές αλλαγές.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα αντιμετωπίζει δικές της προκλήσεις, όπως η γήρανση του πληθυσμού και οι περιορισμοί που δημιουργεί το πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο του κυβερνώντος κόμματος.