Φατίχ Μπιρόλ (IEA): Η Ευρώπη πληρώνει ακριβά την καθυστέρηση μετάβασης στον εξηλεκτρισμό της οικονομίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να χάσει το επόμενο μεγάλο κύμα βιομηχανικών επενδύσεων επειδή εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Την προειδοποίηση αυτή απευθύνει ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, χαρακτηρίζοντας «μεγάλο λάθος» την αργή πρόοδο της Ευρώπης στον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, παρά το σοκ που προκάλεσε η ενεργειακή κρίση του 2022.

Η παρέμβασή του δεν αφορά μόνο την ενεργειακή μετάβαση. Αφορά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, την προσέλκυση νέων επενδύσεων και τελικά την οικονομική κυριαρχία της Ευρώπης απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα.

Η Ευρώπη υστερεί στον «ηλεκτρικό» μετασχηματισμό

Σήμερα η ηλεκτρική ενέργεια αντιστοιχεί μόλις στο 23% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από εκείνο της Κίνας, της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας, όπου ο βαθμός ηλεκτροδότησης έχει ήδη ξεπεράσει το 30%. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει πλέον να θέσει ως στόχο η ηλεκτρική ενέργεια να καλύπτει περίπου το 32% της τελικής κατανάλωσης έως το 2030, ενώ εξετάζει ακόμη πιο φιλόδοξους στόχους για το 2040.

Ο Μπιρόλ επισημαίνει ότι η Ευρώπη όφειλε να είχε κινηθεί πολύ ταχύτερα μετά τη διακοπή των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου. Αντί να περιορίσει δραστικά τη χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου στις μεταφορές, στη θέρμανση και στη βιομηχανία, η ήπειρος εξακολουθεί να παραμένει ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας.

Το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας διώχνει επενδύσεις

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις επιχειρήσεις δεν είναι μόνο η τιμή του φυσικού αερίου αλλά και το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και διεθνών αναλύσεων, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία στην Ευρώπη παραμένουν περίπου διπλάσιες από εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ είναι σημαντικά υψηλότερες και από τις αντίστοιχες της Κίνας. Η διαφορά αυτή έχει διευρυνθεί μετά το 2022, επηρεάζοντας άμεσα τις αποφάσεις για νέες παραγωγικές επενδύσεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως η παραγωγή χάλυβα, αλουμινίου, χημικών προϊόντων και λιπασμάτων, μεταφέρουν σταδιακά μέρος της παραγωγής τους εκτός Ευρώπης ή παγώνουν νέα επενδυτικά σχέδια.

Παράλληλα, οι νέες επενδύσεις σε εργοστάσια μπαταριών, κέντρα δεδομένων, τεχνητή νοημοσύνη και παραγωγή πράσινου υδρογόνου κατευθύνονται όλο και συχνότερα προς περιοχές όπου η ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνότερη και οι υποδομές δικτύων επαρκείς.

Το μεγάλο έλλειμμα είναι τα ηλεκτρικά δίκτυα

Ο IEA υποστηρίζει ότι η Ευρώπη έχει επενδύσει σημαντικά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όχι όμως με την ίδια ένταση στα ηλεκτρικά δίκτυα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο οργανισμός εκτιμά ότι οι επενδύσεις στα δίκτυα θα πρέπει να διπλασιαστούν, από περίπου 300 δισ. δολάρια ετησίως σήμερα σε πάνω από 600 δισ. δολάρια έως το 2030, ώστε να μπορεί να απορροφηθεί η συνεχώς αυξανόμενη παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα. Χωρίς αυτή την αναβάθμιση, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να επιβραδυνθεί σημαντικά.

Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στην Ευρώπη. Σε πολλές χώρες, έργα ΑΠΕ παραμένουν εκτός λειτουργίας ή περιορίζουν την παραγωγή τους επειδή τα δίκτυα μεταφοράς δεν μπορούν να απορροφήσουν τη διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι επενδύσεις που καθυστερούν να αποδώσουν και καταναλωτές που δεν απολαμβάνουν το πλήρες όφελος του χαμηλού κόστους παραγωγής των ανανεώσιμων πηγών.

Η νέα στρατηγική της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει μέσα στις επόμενες ημέρες ολοκληρωμένο σχέδιο για την επιτάχυνση της ηλεκτροδότησης. Μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

• μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στην ηλεκτρική ενέργεια,
• χαμηλότερος ΦΠΑ για ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και οικιακές μπαταρίες,
• νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για τον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας,
• επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των δικτύων μεταφοράς και διανομής,
• αλλαγές στον σχεδιασμό της αγοράς ώστε οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας να επηρεάζονται λιγότερο από τις διακυμάνσεις του φυσικού αερίου.

Ηλεκτροδότηση σημαίνει οικονομική ανεξαρτησία

Η ουσία της προειδοποίησης του IEA είναι ότι ο εξηλεκτρισμός δεν αποτελεί πλέον μόνο εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αποτελεί βασικό παράγοντα οικονομικής ισχύος.

Η πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή αύξησε το κόστος των ευρωπαϊκών εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου κατά περίπου 50 δισ. ευρώ μέσα σε λίγους μήνες, υπενθυμίζοντας ότι κάθε γεωπολιτική ένταση μεταφέρεται άμεσα στους λογαριασμούς ενέργειας της Ευρώπης.

Σε αυτό το περιβάλλον, η πρόσβαση σε άφθονη, καθαρή και χαμηλού κόστους ηλεκτρική ενέργεια μετατρέπεται σε κρίσιμο παράγοντα για την εγκατάσταση νέων βιομηχανιών, κέντρων δεδομένων και μονάδων τεχνητής νοημοσύνης.

Το μήνυμα του Φατίχ Μπιρόλ είναι σαφές, ότι δηλαδή η Ευρώπη δεν κινδυνεύει μόνο να χάσει τη μάχη της πράσινης μετάβασης. Κινδυνεύει να χάσει τη μάχη της ανταγωνιστικότητας. Και όσο καθυστερεί να ηλεκτροδοτήσει την οικονομία της, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το τίμημα για τις επιχειρήσεις, τις επενδύσεις και την αναπτυξιακή προοπτική της ευρωπαϊκής οικονομίας.