Η Ευρώπη αναζητεί κοινή φωνή για να ξαναμιλήσει με τη Ρωσία

Η Λεμεσός βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διπλωματίας (27-28 Μαΐου), καθώς οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσήλθαν στην άτυπη σύνοδο «Gymnich» (έτσι χαρακτηρίζονται από το 1974 οι άτυπες συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ) με ένα μήνυμα,  ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει τις εξελίξεις, αλλά να τις συνδιαμορφώσει.

Στο φόντο του πολέμου στην Ουκρανία, των αυξανόμενων εντάσεων στη Μέση Ανατολή και της αβεβαιότητας γύρω από τη διεθνή ασφάλεια, οι Ευρωπαίοι υπουργοί έθεσαν τρεις βασικές προτεραιότητες α) συνέχιση της στήριξης προς το Κίεβο, β) μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία και γ) ενίσχυση του ρόλου της ΕΕ ως αυτόνομου γεωπολιτικού παράγοντα.

Κεντρικό θέμα αποτέλεσε η Ουκρανία. Αρκετοί υπουργοί προειδοποίησαν ότι οποιαδήποτε συζήτηση για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα δεν μπορεί να γίνει υπό όρους που θα επιτρέπουν στη Ρωσία να κερδίσει χρόνο ή να ανασυνταχθεί στρατιωτικά. Το μήνυμα ήταν ότι η διπλωματία παραμένει αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αποτροπή.

Οι χώρες της Βαλτικής εμφανίστηκαν ιδιαίτερα κατηγορηματικές. Εκπρόσωποι της Λετονίας, της Εσθονίας και της Λιθουανίας ζήτησαν αυστηρότερες κυρώσεις, ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής παραγωγής και ταχύτερη πρόοδο στην ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας και της Μολδαβίας. Η βασική τους θέση είναι ότι η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί μακροπρόθεσμη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ότι η ΕΕ δεν πρέπει να παρασυρθεί σε πρόωρες ή ασαφείς διαπραγματεύσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο, αρκετές αντιπροσωπείες αναφέρθηκαν στην ανάγκη προώθησης ενός νέου, ισχυρού πακέτου κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Οι κυρώσεις, όπως τονίστηκε, δεν αποτελούν μόνο πολιτικό μήνυμα, αλλά εργαλείο περιορισμού των οικονομικών και ενεργειακών δυνατοτήτων που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική μηχανή.

Παράλληλα, η συζήτηση άγγιξε και το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής εκπροσώπησης σε μελλοντικές συνομιλίες για την Ουκρανία. Η Αυστρία πρότεινε τον ορισμό επικεφαλής διαπραγματευτή που θα εκφράζει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα, ενώ άλλες χώρες υπογράμμισαν ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι το πρόσωπο, αλλά η ενιαία ευρωπαϊκή θέση.

Η Μέση Ανατολή αποτέλεσε το δεύτερο μεγάλο πεδίο ανησυχίας. Οι εντάσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, η κατάσταση στη Γάζα και τον Λίβανο, καθώς και ο ρόλος περιφερειακών δυνάμεων όπως η Σαουδική Αραβία και η Ινδία, εντάχθηκαν σε μια ευρύτερη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η συμμετοχή και η αναφορά σε αυτούς τους εταίρους δείχνουν ότι η ΕΕ αντιλαμβάνεται πλέον την ασφάλεια και ως θέμα ενέργειας, εμπορίου, θαλάσσιων οδών και στρατηγικών διαδρόμων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης, γνωστό ως IMEC. Για την Ευρώπη, τέτοιοι διάδρομοι δεν είναι απλώς εμπορικά σχέδια, αλλά εργαλεία γεωπολιτικής επιρροής, ενεργειακής διαφοροποίησης και σύνδεσης με τον Παγκόσμιο Νότο.

Από ελληνικής πλευράς, ο Γιώργος Γεραπετρίτης συνέδεσε τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης με την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και την αλληλεγγύη. Παράλληλα, προειδοποίησε για τον αναθεωρητισμό σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον και τάχθηκε υπέρ μιας ευρωπαϊκής πολιτικής «360 μοιρών», που δεν θα περιορίζεται μόνο στην άμεση γειτονιά της ΕΕ. Η τοποθέτηση αυτή αντανακλά μια ευρύτερη μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη βλέπει τον εαυτό της. Η στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί πλέον να σημαίνει μόνο λιγότερη εξάρτηση από άλλους. Σημαίνει ικανότητα λήψης αποφάσεων, αμυντική επάρκεια, ενεργειακή ασφάλεια και δυνατότητα παρέμβασης σε κρίσεις που επηρεάζουν άμεσα τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.