ΗΠΑ και Ιράν αναζητούν «παύση» αντί για ειρήνη

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν οδεύουν προς μια περιορισμένη, προσωρινή συμφωνία για τον τερματισμό του πόλεμού τους , δήλωσαν πηγές και αξιωματούχοι την Πέμπτη, με ένα προσχέδιο πλαισίου που θα σταματούσε τις μάχες αλλά θα άφηνε τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα άλυτα, όπως μεταδίδει το Reuters.

Το αναδυόμενο σχέδιο επικεντρώνεται σε ένα βραχυπρόθεσμο μνημόνιο και όχι σε μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία, υπογραμμίζοντας τις βαθιές διαιρέσεις μεταξύ των δύο πλευρών και σηματοδοτώντας ότι θα ήταν ένα ενδιάμεσο βήμα.

Η επιλογή ενός μνημονίου, αντί μιας πλήρους συμφωνίας, είναι από μόνη της πολιτικά αποκαλυπτική. Δείχνει ότι οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν την ανάγκη να σταματήσει η στρατιωτική σύγκρουση, αλλά δεν έχουν ακόμη γεφυρώσει τις βαθιές στρατηγικές τους διαφορές. Για την Ουάσιγκτον, τα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και η δράση φιλοϊρανικών οργανώσεων στην περιοχή. Για την Τεχεράνη, το ζητούμενο είναι να μη μετατραπεί μια προσωρινή παύση πυρός σε μονομερή επιβολή όρων χωρίς αντίστοιχες αμερικανικές παραχωρήσεις.

Σύμφωνα με το Reuters, η πρόταση θα μπορούσε να προβλέπει τερματισμό του πολέμου, διαχείριση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ και ένα σύντομο παράθυρο διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη συμφωνία. Με άλλα λόγια, το σχέδιο επιδιώκει πρώτα να σταματήσει η αιμορραγία και μετά να ανοίξει η δύσκολη συζήτηση για τα αίτια της σύγκρουσης.

Η διαφορά ανάμεσα σε «τερματισμό εχθροπραξιών» και «ειρήνη» είναι καθοριστική. Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει άμεσα τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, να καθησυχάσει τις αγορές ενέργειας και να αποκαταστήσει εν μέρει την ασφάλεια στη ναυσιπλοΐα. Δεν θα έλυνε, όμως, τα δομικά προβλήματα που οδήγησαν στην κρίση. Αντίθετα, θα τα μετέθετε σε έναν νέο, στενά χρονικά οριοθετημένο γύρο διαπραγματεύσεων.

Η στάση των δύο πλευρών παραμένει επιφυλακτική. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι το Ιράν θέλει να προχωρήσει σε συμφωνία, ενώ η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει την αμερικανική πρόταση χωρίς να αποδέχεται ότι έχουν ικανοποιηθεί οι βασικές της απαιτήσεις.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ένα προσωρινό μνημόνιο θα είχε διπλή λειτουργία: αφενός θα πρόσφερε σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη μια έξοδο από την άμεση σύγκρουση χωρίς να εμφανιστεί καμία πλευρά ως ηττημένη· αφετέρου θα δημιουργούσε έναν μηχανισμό πίεσης για επόμενες συνομιλίες. Το ρίσκο, ωστόσο, είναι εμφανές: εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, το μνημόνιο μπορεί να αποδειχθεί απλώς μια σύντομη ανάπαυλα πριν από νέα ένταση.

Το σχέδιο, επομένως, δεν σηματοδοτεί συμφιλίωση. Σηματοδοτεί ρεαλιστική διαχείριση κρίσης. Σε μια περιοχή όπου κάθε στρατιωτική κίνηση μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία, τη ναυσιπλοΐα και την περιφερειακή ασφάλεια, ακόμη και μια προσωρινή συμφωνία μπορεί να έχει σημαντικό βάρος. Αλλά το πραγματικό τεστ θα έρθει μετά την παύση των πυρών: όταν ΗΠΑ και Ιράν θα πρέπει να περάσουν από τη διαχείριση της σύγκρουσης στη διαπραγμάτευση των βαθύτερων αιτιών της.