Ισπανία, Πορτογαλία και Λουξεμβούργο ζητούν ευρωπαϊκό στόχο για τις ΑΠΕ έως το 2040

Η πρωτοβουλία των τριών χωρών έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ μετά το 2030. Η σχετική πρόταση αναμένεται έως το τέλος του 2026 και θα πρέπει να συνδέσει την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας με τον νέο δεσμευτικό κλιματικό στόχο της ΕΕ για το 2040.

Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει ως δεσμευτικό στόχο τη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Ο στόχος αυτός αποτελεί το ενδιάμεσο βήμα μεταξύ της μείωσης των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας το 2050.

Σε αντίθεση με τον στόχο για τις εκπομπές, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη ορίσει αντίστοιχο δεσμευτικό ποσοστό για τη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στο ενεργειακό μείγμα το 2040. Για το 2030, η αναθεωρημένη Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προβλέπει ότι τουλάχιστον το 42,5% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ θα πρέπει να προέρχεται από ΑΠΕ, με πολιτική φιλοδοξία το ποσοστό να φθάσει το 45%. Το 2025 η συμμετοχή των ΑΠΕ είχε ανέλθει στο 26,2%, γεγονός που δείχνει ότι απαιτείται σημαντική επιτάχυνση των επενδύσεων ακόμη και για την επίτευξη του στόχου του 2030.

Η θέση της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και του Λουξεμβούργου είναι ότι ένας σαφής ευρωπαϊκός στόχος για το 2040 θα μπορούσε να προσφέρει μακροπρόθεσμη ορατότητα σε επιχειρήσεις και επενδυτές, διευκολύνοντας τις αποφάσεις για νέα έργα ηλεκτροπαραγωγής, δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας.

Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ιβηρική Χερσόνησο, όπου η ανάπτυξη αιολικής και ηλιακής παραγωγής έχει προχωρήσει με ταχείς ρυθμούς. Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, έχει θέσει ως εθνική επιδίωξη τουλάχιστον το 85% της ακαθάριστης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας να καλύπτεται από ΑΠΕ έως το 2030.

Η νέα ευρωπαϊκή συζήτηση δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην εγκατάσταση περισσότερων φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών. Το μεγαλύτερο μερίδιο μεταβλητής παραγωγής δημιουργεί αυξανόμενες απαιτήσεις για επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, διασυνδέσεις, συστήματα αποθήκευσης και διαχείριση της ζήτησης.

Το πρόβλημα των δικτύων γίνεται ήδη εμφανές. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περισσότερα από 80 GW νέας ισχύος ΑΠΕ εγκαταστάθηκαν στην Ευρώπη μέσα στο 2025, την ώρα που περίπου εξαπλάσια δυναμικότητα βρισκόταν σε αναμονή για σύνδεση στα δίκτυα. Η Επιτροπή έχει επισημάνει επίσης ότι χώρες όπως η Ισπανία παραμένουν σχετικά περιορισμένα διασυνδεδεμένες με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτό σημαίνει ότι ένας νέος στόχος για τις ΑΠΕ το 2040 θα πρέπει πιθανότατα να συνοδευτεί από σημαντική ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς και διανομής, περισσότερη αποθήκευση μέσω μπαταριών και αντλησιοταμίευσης, καθώς και ισχυρότερες διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις.

Η συζήτηση συνδέεται παράλληλα με την προσπάθεια της ΕΕ να περιορίσει την εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να μειώσει το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το 2025 η αιολική και η ηλιακή ενέργεια κάλυψαν περίπου το 30% της ευρωπαϊκής ηλεκτροπαραγωγής, ξεπερνώντας τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία αντιστοιχούσαν περίπου στο 26%. Συνολικά, οι καθαρές πηγές ενέργειας παρήγαγαν περίπου το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Στην Ισπανία, η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ έχει ήδη επηρεάσει τον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών στην αγορά ηλεκτρισμού. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα ορυκτά καύσιμα καθόρισαν την οριακή χονδρεμπορική τιμή μόνο στο 19% των ωρών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, έναντι περίπου 75% την αντίστοιχη περίοδο του 2019.

Οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι η περαιτέρω μετάβαση προς ένα περισσότερο εξηλεκτρισμένο και καθαρό ενεργειακό σύστημα μπορεί να περιορίσει σημαντικά την έκθεση της ευρωπαϊκής οικονομίας στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.