Λαγκάρντ: Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ρίξει τον πληθωρισμό

Η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται πλέον ευθέως στην εξίσωση της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, την ώρα που ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη παραμένει αισθητά πάνω από το στόχο του 2% και οι γεωπολιτικές και ενεργειακές αναταράξεις κρατούν σε υψηλά επίπεδα την αβεβαιότητα για τις οικονομικές προοπτικές.

Αυτό ήταν το διπλό μήνυμα της Κριστίν Λαγκάρντ κατά την ακρόασή της στην Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου. Η πρόεδρος της ΕΚΤ παρουσίασε μια οικονομία που μέχρι στιγμής αποδεικνύεται περισσότερο ανθεκτική από όσο θα μπορούσε να αναμένει κανείς μετά το ενεργειακό σοκ, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένους πληθωριστικούς κινδύνους και με ένα τεχνολογικό άλμα που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις, την αγορά εργασίας και τελικά την ίδια τη δυναμική των τιμών.

Η Λαγκάρντ χαρακτήρισε ανθεκτική την εικόνα της οικονομίας της ευρωζώνης, σημειώνοντας ότι το πραγματικό ΑΕΠ κατέγραψε «σταθερή» ανάπτυξη στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, με τη βελτίωση να εμφανίζεται σε μεγάλο αριθμό χωρών και οικονομικών κλάδων. Σύμφωνα με την ίδια, τα στοιχεία δείχνουν ότι η τάση αυτή πιθανότατα συνεχίστηκε και στο τρίτο τρίμηνο. Η μεταποίηση εμφανίζει θετικές επιδόσεις, ενισχυμένη μεταξύ άλλων από τις αυξημένες δημόσιες δαπάνες για άμυνα και υποδομές, ενώ η ανάκαμψη της καταναλωτικής εμπιστοσύνης μετά τα χαμηλά επίπεδα της άνοιξης δίνει ώθηση στις υπηρεσίες.

Οι προβλέψεις του Σεπτεμβρίου της ΕΚΤ τοποθετούν την ανάπτυξη της ευρωζώνης στο 0,9% για το 2026, στο 1,4% για το 2027 και στο 1,5% για το 2028.

Παράλληλα, η ΕΚΤ αρχίζει ήδη να διακρίνει το αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης στην πραγματική οικονομία. Η αυξημένη δραστηριότητα γύρω από την AI γίνεται, σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, ορατή στις ψηφιακές υπηρεσίες, στις επιχειρηματικές επενδύσεις και στις εξαγωγές.

Στήριγμα για την οικονομική δραστηριότητα εξακολουθεί να αποτελεί η αγορά εργασίας. Η ανεργία διαμορφώθηκε στο 6,4% τον Ιούλιο, παραμένοντας σε χαμηλά επίπεδα, αν και η Λαγκάρντ επισήμανε ότι τόσο η αύξηση της απασχόλησης όσο και η διεύρυνση του εργατικού δυναμικού επιβραδύνονται. Θετικό στοιχείο για τη μεσοπρόθεσμη εικόνα αποτελεί και η σταδιακή ανάκαμψη της παραγωγικότητας.

Η ΕΚΤ εκτιμά ότι η ιδιωτική κατανάλωση θα μπορούσε να βρει πρόσθετη στήριξη από τη σταδιακή αποκλιμάκωση των τιμών της ενέργειας και από την ανθεκτικότητα της απασχόλησης. Την ίδια ώρα, οι επιχειρηματικές επενδύσεις και η αγορά κατοικίας αναμένεται να συμβάλουν περισσότερο στην ανάπτυξη, ενώ οι εξαγωγές μπορούν να επωφεληθούν από ισχυρότερη εξωτερική ζήτηση.

Ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,2% τον Αύγουστο από 2,9% τον Ιούλιο, με τις τιμές της ενέργειας να αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα πίεσης. Ο ενεργειακός πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 14,3%, από 10,3% έναν μήνα νωρίτερα, εξέλιξη που η ΕΚΤ συνδέει κυρίως με τα αυξημένα περιθώρια διύλισης στα υγρά καύσιμα και με την άνοδο των τιμών των ενεργειακών εμπορευμάτων.

Αντίθετα, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα αποκλιμακώθηκε ελαφρά στο 1,1% από 1,2%.

Ο δομικός πληθωρισμός, χωρίς ενέργεια και τρόφιμα, υποχώρησε στο 2,4%, καθώς μειώθηκε ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες, αν και η βελτίωση αντισταθμίστηκε εν μέρει από υψηλότερες αυξήσεις τιμών στα αγαθά.

Ιδιαίτερη σημασία για την ΕΚΤ έχει ότι, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν παρατηρείται ισχυρή μετάδοση του ενεργειακού σοκ στους μισθούς. Η ονομαστική αύξηση των αποδοχών ανά εργαζόμενο διαμορφώθηκε στο 3,3% το δεύτερο τρίμηνο, από 3,6% το πρώτο τρίμηνο.

Οι νέες προβλέψεις της ΕΚΤ δείχνουν πόσο δύσκολη παραμένει η επιστροφή στη σταθερότητα των τιμών. Στο βασικό σενάριο, ο γενικός πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 3% το 2026, στο 2,5% το 2027 και στο 2,1% το 2028. Για τον πληθωρισμό χωρίς τρόφιμα και ενέργεια οι αντίστοιχες εκτιμήσεις είναι 2,5%, 2,6% και 2,3%.

Η Λαγκάρντ υπογράμμισε ότι οι βραχυπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν αυξημένες, ενώ οι περισσότερες μετρήσεις των μακροπρόθεσμων προσδοκιών εξακολουθούν να κινούνται γύρω από το 2%. Αυτό, κατά την ΕΚΤ, αποτελεί σημαντικό στοιχείο καθώς υποδηλώνει ότι η αξιοπιστία του στόχου του 2% δεν έχει διαβρωθεί.

Ωστόσο, η πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας προειδοποίησε ότι οι κίνδυνοι δεν είναι συμμετρικοί: υπάρχουν ανοδικοί κίνδυνοι για τον πληθωρισμό και καθοδικοί κίνδυνοι για την ανάπτυξη.

Γιατί η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Λαγκάρντ υπεραμύνθηκε της απόφασης της ΕΚΤ να αυξήσει νωρίτερα τον Σεπτέμβριο και τα τρία βασικά επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης. Το κρίσιμο σημείο, όπως εξήγησε, είναι ότι η κεντρική τράπεζα δεν αντιδρά μηχανικά σε κάθε άνοδο των ενεργειακών τιμών. Αντιδρά όταν δημιουργείται κίνδυνος οι αυξήσεις αυτές να ενσωματωθούν στον γενικότερο μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών.

Η αξιολόγηση της ΕΚΤ βασίζεται σε τρεις άξονες: στις προοπτικές του πληθωρισμού και στους κινδύνους γύρω από αυτές, στην εξέλιξη του υποκείμενου πληθωρισμού –ιδιαίτερα στο κατά πόσο οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές περνούν σε άλλες τιμές και στους μισθούς– και, τέλος, στον τρόπο με τον οποίο η νομισματική πολιτική μεταδίδεται στο κόστος δανεισμού και στην οικονομική δραστηριότητα.

Σήμερα, σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, η ΕΚΤ βλέπει υψηλότερο πληθωρισμό μπροστά της, αλλά όχι ακόμη σαφείς ενδείξεις ότι το ενεργειακό σοκ έχει «ριζώσει» στην οικονομία.

Οι τιμές αναμένεται να είναι υψηλότερες το 2027 και το 2028 σε σχέση με τις εκτιμήσεις πριν από μερικούς μήνες, κυρίως εξαιτίας της ενέργειας. Μέχρι στιγμής όμως η ΕΚΤ δεν διαπιστώνει ουσιαστική μετάδοση στις μισθολογικές αυξήσεις.

Η Λαγκάρντ περιέγραψε τη σημερινή στρατηγική ως μια «μεσαία οδό» για τη νομισματική πολιτική. Με απλά λόγια, η ΕΚΤ θεωρεί το ενεργειακό σοκ αρκετά μεγάλο ώστε να μην μπορεί να το αγνοήσει, αλλά ταυτόχρονα δεν βλέπει ακόμη λόγο για μια υπερβολικά επιθετική αντίδραση. Γι’ αυτό και επιλέγει μια «μετρημένη» απάντηση, με στόχο να εμποδίσει την εδραίωση του πληθωρισμού χωρίς να επιβαρύνει περισσότερο από όσο απαιτείται την οικονομική δραστηριότητα.

Στην εξίσωση μπαίνει πλέον και η άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων της αγοράς. Η Λαγκάρντ σημείωσε ότι έχουν αυξηθεί αισθητά από την προηγούμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ, γεγονός που από μόνο του λειτουργεί περιοριστικά για την ανάπτυξη και μεταβάλλει τον βαθμό στον οποίο απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζας.

Η AI μπαίνει στο ραντάρ της νομισματικής πολιτικής

Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της ομιλίας αφορούσε την τεχνητή νοημοσύνη. Η Λαγκάρντ την παρουσίασε όχι απλώς ως τεχνολογική εξέλιξη, αλλά ως δύναμη που δυνητικά μπορεί να μεταβάλει ολόκληρη τη μακροοικονομική λειτουργία της Ευρώπης. Οι επιχειρήσεις αναμένεται να κατευθύνουν περίπου το 10% των συνολικών επενδύσεών τους στην AI μέσα στο 2026, ενώ ο δανεισμός που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη αντιστοιχεί ήδη περίπου στο ένα τέταρτο της αύξησης των επιχειρηματικών πιστώσεων.

Η AI μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και να μειώσει μακροπρόθεσμα το κόστος παραγωγής. Υπό αυτή την έννοια, θα μπορούσε να λειτουργήσει αποπληθωριστικά. Η ένταση του αποτελέσματος, όμως, εξαρτάται από το πόσο γρήγορα και πόσο βαθιά θα υιοθετηθεί από τις επιχειρήσεις.

Στοιχεία έρευνας της ΕΚΤ δείχνουν ότι μέχρι τα τέλη του 2025 το 38% των επιχειρήσεων της ευρωζώνης δήλωνε τουλάχιστον μέτρια χρήση εφαρμογών AI. Μόλις το 7%, ωστόσο, έκανε σημαντική χρήση της τεχνολογίας.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΚΤ που επικαλείται η ομιλία, η ταχεία και ευρεία υιοθέτηση της AI θα μπορούσε να αυξήσει την ετήσια ανάπτυξη της παραγωγικότητας στην ευρωζώνη κατά περίπου 0,3 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες κατά την επόμενη δεκαετία. Με βραδύτερη διάδοση της τεχνολογίας, η επίδραση θα μπορούσε να είναι περίπου η μισή.

Για να επιτευχθεί όμως αυτό το αποτέλεσμα απαιτούνται μεγάλες επενδύσεις όχι μόνο στο λογισμικό αλλά και σε υπολογιστική ισχύ, κέντρα δεδομένων, ενεργειακές υποδομές, αναδιοργάνωση των επιχειρηματικών διαδικασιών και εκπαίδευση εργαζομένων.

Και εδώ η Ευρώπη εξακολουθεί να υπολείπεται των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Λαγκάρντ αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες InvestAI και Scaleup Europe Fund, καθώς και στα 30 δισ. ευρώ που προορίζονται για τις ευρωπαϊκές AI Gigafactories, χαρακτηρίζοντας το ποσό ένα καλό πρώτο βήμα.

Και ο κίνδυνος μιας χρηματοπιστωτικής διόρθωσης

Η Λαγκάρντ επισήμανε ότι οι αποτιμήσεις στις παγκόσμιες χρηματιστηριακές αγορές είναι πλέον ιδιαίτερα συγκεντρωμένες σε έναν σχετικά μικρό αριθμό εταιρειών που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ οι ίδιες επιχειρήσεις αυξάνουν ταχύτατα και τον δανεισμό τους. Μια απότομη αναθεώρηση των προσδοκιών για την κερδοφορία των εταιρειών AI ή για τη βιωσιμότητα του χρέους τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε διόρθωση των αγορών και να προκαλέσει επιπτώσεις στους επενδυτές και στην ευρύτερη οικονομία της ευρωζώνης.

Η αγορά εργασίας αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο ερωτηματικό. Περισσότερο από το 50% των εργαζομένων χρησιμοποιεί ήδη AI στην εργασία του, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η πρόεδρος της ΕΚΤ.

Μέχρι στιγμής, οι επιχειρήσεις που κάνουν σημαντική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν φαίνεται συνολικά να μειώνουν τις προσλήψεις. Αντιθέτως, σε αρκετές περιπτώσεις προσλαμβάνουν περισσότερο προσωπικό κατά τη φάση της μετάβασης.

Η εικόνα όμως διαφέρει έντονα ανάλογα με τον τρόπο χρήσης της τεχνολογίας. Επιχειρήσεις που αξιοποιούν την AI για έρευνα, καινοτομία και δημιουργία νέων προϊόντων τείνουν να αυξάνουν την απασχόληση. Εκείνες που τη χρησιμοποιούν πρωτίστως για να περιορίσουν το εργασιακό κόστος εμφανίζουν μεγαλύτερη τάση μείωσης του προσωπικού.

Το κρίσιμο ερώτημα, κατά τη Λαγκάρντ, είναι εάν μακροπρόθεσμα η AI θα λειτουργήσει κυρίως συμπληρωματικά προς τον εργαζόμενο ή εάν θα τον υποκαταστήσει.

Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο την απασχόληση. Θα επηρεάσει την κατανομή του εισοδήματος, την κατανάλωση, τη συνολική ζήτηση και τελικά τον πληθωρισμό.

Το τρίπτυχο της Λαγκάρντ για την Ευρώπη

Η πρόεδρος της ΕΚΤ συμπύκνωσε τη στρατηγική που θεωρεί αναγκαία για την Ευρώπη σε τρεις βασικούς στόχους: καινοτομία, μεγαλύτερη ανεξαρτησία και πολύ ευρύτερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Για να ενισχυθεί η καινοτομία, χρειάζονται μεγαλύτερες και περισσότερο ενοποιημένες αγορές, βαθύτερες κεφαλαιαγορές, πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ, ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και άφθονη, προσιτή ενέργεια.

Αυτό μεταφράζεται, σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, σε περιορισμό του κατακερματισμού της Ενιαίας Αγοράς, πρόοδο στην ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων και επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Η δεύτερη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας σε κρίσιμα τμήματα της αλυσίδας αξίας της AI.

Η Λαγκάρντ ξεκαθάρισε ότι ο στόχος δεν είναι η τεχνολογική αυτάρκεια ή η απομόνωση της Ευρώπης. Είναι η διασφάλιση ότι κρίσιμες λειτουργίες και υπηρεσίες θα μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ακόμη και σε περιόδους σοβαρών γεωπολιτικών ή οικονομικών αναταράξεων.

Τρίτος άξονας είναι η μαζικότερη υιοθέτηση. Η τεχνητή νοημοσύνη, κατά την πρόεδρο της ΕΚΤ, δεν πρέπει να παραμείνει προνόμιο μιας μικρής ομάδας τεχνολογικά προηγμένων εταιρειών. Η χρήση της πρέπει να επεκταθεί σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή παραγωγική βάση και να συνδυαστεί με προγράμματα επανεκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού.