Νορβηγία: Το ταμείο των 2,3 τρισ. δολαρίων ανοίγει την πόρτα στους κολοσσούς της αμυντικής βιομηχανίας

Τον δρόμο για επενδύσεις σε ορισμένους από τους μεγαλύτερους αμυντικούς ομίλους της Δύσης ενδέχεται να ανοίξει η Νορβηγία, εξετάζοντας τη χαλάρωση των κανόνων δεοντολογίας που διέπουν το κρατικό επενδυτικό της ταμείο, αξίας περίπου 2,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Οι προτεινόμενες αλλαγές θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ένταξη στο χαρτοφυλάκιο εταιρειών όπως η Lockheed Martin, η Boeing, η Airbus, η BAE Systems και η BWX Technologies, οι οποίες σήμερα αποκλείονται λόγω της συμμετοχής τους στην παραγωγή πυρηνικών όπλων.

Η εξέλιξη συνδέεται με την αναθεώρηση της επενδυτικής πολιτικής του μεγαλύτερου κρατικού επενδυτικού ταμείου στον κόσμο, σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, πολεμικών συγκρούσεων και ενίσχυσης των αμυντικών δαπανών.

Τι αλλάζει στους κανόνες για τις αμυντικές εταιρείες

Η ανεξάρτητη Επιτροπή Gjedrem, η οποία ανέλαβε να επανεξετάσει το πλαίσιο δεοντολογίας μετά τις αντιπαραθέσεις που προκάλεσαν αποκλεισμοί αμερικανικών και ισραηλινών επιχειρήσεων, εισηγείται σημαντικές αλλαγές στα κριτήρια επιλογής επενδύσεων.

Βασική πρότασή της είναι η διατήρηση της απαγόρευσης επενδύσεων σε παραγωγούς πυρηνικών όπλων, με εξαίρεση επιχειρήσεις που εδρεύουν σε πυρηνικές δυνάμεις αναγνωρισμένες από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), εφόσον αποτελούν συμμάχους της Νορβηγίας.

Η εξαίρεση αυτή θα μπορούσε να επιτρέψει επενδύσεις σε αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες που κατασκευάζουν εξαρτήματα ή συστήματα για πυρηνικά οπλικά προγράμματα.

Παράλληλα, η επιτροπή προτείνει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες της νορβηγικής άμυνας και να καταργηθεί η απαίτηση αξιολόγησης των κατασκευαστών όπλων με βάση το κατά πόσον τα προϊόντα τους χρησιμοποιούνται από τρίτες χώρες σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Στην έκθεσή της υπογραμμίζει ότι η Norges Bank πρέπει να είναι προετοιμασμένη για περιόδους κατά τις οποίες οι διεθνείς συγκρούσεις κλιμακώνονται σε πολέμους.

Η ισχύς του νορβηγικού επενδυτικού ταμείου

Το νορβηγικό ταμείο πετρελαίου ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1990 για να επενδύει τα έσοδα από την εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της χώρας, διασφαλίζοντας μακροπρόθεσμα τη δημόσια περιουσία.

Με περιουσιακά στοιχεία περίπου 21,8 τρισεκατομμυρίων νορβηγικών κορωνών, κατέχει μερίδια που αντιστοιχούν συνολικά σε περίπου 1,5% της αξίας των εισηγμένων εταιρειών παγκοσμίως.

Τη διαχείρισή του έχει η Norges Bank Investment Management (NBIM), ενώ οι κανόνες λειτουργίας του καθορίζονται από το νορβηγικό κράτος.

Το ταμείο διαθέτει ήδη συμμετοχές στον αμυντικό τομέα, μεταξύ των οποίων ποσοστό 2,3% στη γερμανική Rheinmetall και 1,5% στην ιταλική Leonardo.

Η πιθανή διεύρυνση των επιτρεπόμενων επενδύσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη δυτική αμυντική βιομηχανία, καθώς θα μπορούσε να ενισχύσει τη ζήτηση για μετοχές εταιρειών που μέχρι σήμερα βρίσκονται εκτός του επενδυτικού του πεδίου.

Οι πιέσεις των ΗΠΑ και ο κίνδυνος αντιποίνων

Η αναθεώρηση του πλαισίου ακολουθεί τις διπλωματικές εντάσεις που προκλήθηκαν από προηγούμενες αποφάσεις αποεπένδυσης.

Τον Σεπτέμβριο του 2025, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για την αποχώρηση του ταμείου από την Caterpillar και πέντε ισραηλινές τράπεζες.

Η NBIM είχε επικαλεστεί απαράδεκτο κίνδυνο εμπλοκής των επιχειρήσεων σε παραβιάσεις δικαιωμάτων στα παλαιστινιακά εδάφη, ενώ η Ουάσιγκτον αμφισβήτησε τη βάση αυτών των αποφάσεων.

Ο υπουργός Οικονομικών της Νορβηγίας και πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, είχε διευκρινίσει τότε ότι οι αποεπενδύσεις δεν αποτελούσαν πολιτική απόφαση.

Η Επιτροπή Gjedrem προειδοποιεί ότι, στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, οι αποκλεισμοί εταιρειών για λόγους δεοντολογίας ενδέχεται να αντιμετωπίζονται από άλλες κυβερνήσεις ως παρεμβάσεις της νορβηγικής εξωτερικής πολιτικής.

Όπως επισημαίνει, η υποχώρηση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες και η αυξανόμενη χρήση οικονομικών μέτρων ως εργαλείων πολιτικής ενισχύουν τον κίνδυνο αντιποίνων που θα μπορούσαν να πλήξουν το ταμείο και ευρύτερα νορβηγικά συμφέροντα.

Περιορίζεται ο ρόλος του Συμβουλίου Δεοντολογίας

Σημαντική είναι και η προτεινόμενη αλλαγή στη διαδικασία εποπτείας των επενδύσεων.

Η Επιτροπή Gjedrem εισηγείται τη διατήρηση του ανεξάρτητου Συμβουλίου Δεοντολογίας, αλλά με περιορισμό των αρμοδιοτήτων του στην ανάλυση πιθανών παραβιάσεων των ηθικών κατευθυντήριων γραμμών, χωρίς δυνατότητα εισήγησης συγκεκριμένων μέτρων αποκλεισμού ή επιτήρησης εταιρειών.

Ήδη από τον Νοέμβριο του 2025 εφαρμόζονται προσωρινοί κανόνες, οι οποίοι έχουν αναστείλει τη λήψη νέων αποφάσεων αποκλεισμού και την υποβολή σχετικών συστάσεων από το Συμβούλιο.

Το καθεστώς αυτό αναμένεται να παραμείνει σε ισχύ μέχρι την ολοκλήρωση της αναθεώρησης.

Αντιδράσεις για την αποδυνάμωση των ηθικών περιορισμών

Οι προτάσεις έχουν προκαλέσει ανησυχία σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες προειδοποιούν ότι ενδέχεται να υπονομεύσουν τη διεθνή επιρροή της Νορβηγίας στον τομέα των υπεύθυνων επενδύσεων.

Ο γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας Νορβηγίας, John Peder Egenæs, υποστήριξε ότι οι αλλαγές κινδυνεύουν να αποδυναμώσουν τη λογοδοσία και τις εγγυήσεις προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Επισήμανε, μάλιστα, ότι οι αποφάσεις ενός τόσο μεγάλου επενδυτή επηρεάζουν τις πρακτικές άλλων ταμείων και επιχειρήσεων διεθνώς.

Από την πλευρά της, η γενική γραμματέας του Νορβηγικού Ερυθρού Σταυρού, Γκρέτε Χέρλοφσον, χαρακτήρισε ηθικά και ανθρωπιστικά ακατανόητη την προοπτική επενδύσεων σε παραγωγούς πυρηνικών όπλων, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα αποδυνάμωνε το διεθνές στίγμα απέναντι στη χρήση τους.

Στα μέσα του 2027 η τελική απόφαση

Οι εισηγήσεις της Επιτροπής Gjedrem δεν επιφέρουν άμεσες αλλαγές στις επενδύσεις του ταμείου.

Η νορβηγική κυβέρνηση θα προχωρήσει σε δημόσια διαβούλευση, με την κεντρική τράπεζα να αναμένεται να καταθέσει τις παρατηρήσεις της τον Ιανουάριο του 2027.

Το υπουργείο Οικονομικών σχεδιάζει να παρουσιάσει το νέο πλαίσιο την άνοιξη, ενώ η σχετική ψηφοφορία στο κοινοβούλιο τοποθετείται στα μέσα του ίδιου έτους.