Ο πρώην υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας ζητάει εκλογές

Νέα αντιπαράθεση ανοίγει στην Ουκρανία, καθώς ο πρόσφατα αποπεμφθείς υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ ζήτησε τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών ακόμη και υπό τις συνθήκες του πολέμου, διατυπώνοντας την πιο άμεση μέχρι σήμερα εσωτερική πολιτική πρόκληση προς τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας τον Φεβρουάριο του 2022.

Σε διαδικτυακό μήνυμά του, ο 35χρονος πρώην υπουργός υποστήριξε ότι η Ουκρανία πρέπει να βρει έναν νόμιμο και ασφαλή τρόπο για να επαναφέρει την πλήρη λειτουργία της δημοκρατικής διαδικασίας, ακόμη και εάν ο πόλεμος παραταθεί. Το βασικό επιχείρημά του είναι ότι η ρωσική επιθετικότητα δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα την επ’ αόριστον αναστολή της πολιτικής ζωής της χώρας.

Χωρίς να κατονομάσει ευθέως τον Ζελένσκι, ο Φεντόροφ άσκησε έντονη κριτική στον τρόπο λειτουργίας του κράτους, αναφερόμενος στην έλλειψη διαφάνειας, στις καθυστερήσεις μεταρρυθμίσεων και στην αντίληψη ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η προσωπική αφοσίωση στο σύστημα μπορεί να υπερισχύει της επαγγελματικής επάρκειας και της αποτελεσματικότητας.

Ο Φεντόροφ είχε στενή σχέση με την κυβέρνηση Ζελένσκι. Από το 2019 είχε αναλάβει κεντρικό ρόλο στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Ουκρανίας και αργότερα συνδέθηκε στενά με την ανάπτυξη των ουκρανικών μη επανδρωμένων συστημάτων και τη στρατηγική αξιοποίηση των drones στο πεδίο της μάχης.

Η θητεία του στο υπουργείο Άμυνας ήταν σύντομη. Η απομάκρυνσή του τον Ιούλιο του 2026, έπειτα από έντονη σύγκρουση με την τότε στρατιωτική ηγεσία και ειδικότερα με τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Ολεξάντρ Σίρσκι, προκάλεσε ασυνήθιστα μεγάλες δημόσιες αντιδράσεις για μια χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται σε πόλεμο. Διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στο Κίεβο και σε άλλες πόλεις, με πολίτες να ζητούν την επιστροφή του Φεντόροφ στην κυβέρνηση.

Η κρίση τελικά οδήγησε και σε αλλαγές στην κορυφή των ενόπλων δυνάμεων, χωρίς όμως ο Φεντόροφ να επιστρέψει στο υπουργείο Άμυνας. Ο Ζελένσκι έχει πλέον προτείνει τον Γεβχένι Χμάρα για τη μόνιμη ανάληψη του υπουργείου, με τον διορισμό να χρειάζεται την έγκριση του ουκρανικού κοινοβουλίου. Το πρωί της 19ης Αυγούστου η σχετική ψηφοφορία αναμενόταν να πραγματοποιηθεί εντός της ημέρας.

Το μεγάλο εμπόδιο για τις εκλογές

Η πρόταση του Φεντόροφ, ωστόσο, προσκρούει σε ένα θεμελιώδες νομικό πρόβλημα. Η Ουκρανία βρίσκεται σε καθεστώς στρατιωτικού νόμου από την έναρξη της ρωσικής εισβολής και η ισχύουσα νομοθεσία δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή προεδρικών, βουλευτικών ή τοπικών εκλογών όσο αυτό το καθεστώς παραμένει σε ισχύ. Ο ίδιος ο ουκρανικός κοινοβουλευτικός διάλογος για τη μεταπολεμική δημοκρατική μετάβαση έχει αναγνωρίσει ότι η άρση του στρατιωτικού νόμου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κανονική επανεκκίνηση της εκλογικής διαδικασίας.

Η πενταετής προεδρική θητεία του Ζελένσκι, ο οποίος εξελέγη το 2019, ολοκληρώθηκε τυπικά τον Μάιο του 2024. Ωστόσο, το συνταγματικό και νομικό πλαίσιο επιτρέπει στον εν ενεργεία πρόεδρο να συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του μέχρι να αναλάβει ο επόμενος εκλεγμένος πρόεδρος, ενώ οι εκλογές παραμένουν ανεστάλη λόγω του πολέμου.

Οι δημοσκοπήσεις

Έρευνα του κέντρου SOCIS, που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές Αυγούστου, έδινε στον Ζελένσκι 22,3% μεταξύ των αποφασισμένων ψηφοφόρων στον πρώτο γύρο, στον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Βαλέρι Ζαλούζνι 21,4% και στον Φεντόροφ 13,1%.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η εικόνα των υποθετικών αναμετρήσεων του δεύτερου γύρου. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, ο Ζαλούζνι θα επικρατούσε του Ζελένσκι με 66,2% έναντι 33,8%, ενώ σε πιθανή μονομαχία Φεντόροφ–Ζελένσκι ο πρώην υπουργός θα κέρδιζε με 63,8% έναντι 36,2%. Πρόκειται, βεβαίως, για υποθετικά σενάρια δημοσκόπησης και όχι για πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος.

Τα στοιχεία δείχνουν, πάντως, ότι για πρώτη φορά μετά την έναρξη της εισβολής σχηματίζεται πιο καθαρά ένα πιθανό μεταπολεμικό πολιτικό σκηνικό, στο οποίο ο Ζελένσκι δεν είναι ο μοναδικός κυρίαρχος πόλος.