Patrick Montagner (ΕΚΤ): Οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι ισχυρότερες, αλλά αυξάνονται οι κίνδυνοι

Την αυξημένη αβεβαιότητα που περιβάλλει το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, παρά τη σαφώς ισχυρότερη θέση των τραπεζών σε σχέση με τις μεγάλες χρηματοπιστωτικές κρίσεις του παρελθόντος, υπογραμμίζει ο Patrick Montagner, μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Σε συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα Les Echos, ο Montagner επισημαίνει ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω των επιτοκίων, των γεωπολιτικών εντάσεων, των επιπτώσεων των τιμών ενέργειας και των ανισορροπιών που έχουν δημιουργηθεί στις αγορές ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων μετά τη μακρά περίοδο εξαιρετικά φθηνού χρήματος.

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο της ΕΚΤ, ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων θα μπορούσε κάποια στιγμή να αποτελέσει την αφετηρία ενός ισχυρότερου οικονομικού σοκ και να μεταδοθεί στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, παρότι σήμερα το τραπεζικό σύστημα εμφανίζεται ιδιαίτερα ανθεκτικό.

Η άνοδος των επιτοκίων επηρεάζει τις τράπεζες και στις δύο πλευρές του ισολογισμού τους. Από τη μία πλευρά αυξάνει το κόστος χρηματοδότησης, τόσο μέσω των καταθέσεων όσο και μέσω του δανεισμού από τις αγορές. Από την άλλη, οι τράπεζες επιχειρούν να μετακυλίσουν το υψηλότερο κόστος στους πελάτες μέσω αυξημένων επιτοκίων χορηγήσεων. Η διαδικασία αυτή, ωστόσο, δεν είναι χωρίς συνέπειες. Εάν οι τράπεζες δεν μπορέσουν να περάσουν το υψηλότερο κόστος στα δάνεια, τα περιθώρια κέρδους τους μπορεί να συμπιεστούν. Εάν το μετακυλίσουν πλήρως, κινδυνεύουν να δουν τη ζήτηση για νέα δάνεια να περιορίζεται, ιδιαίτερα σε αγορές που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στο κόστος χρήματος, όπως η στεγαστική πίστη.

Παράλληλα, η αύξηση των αποδόσεων μπορεί να μειώσει την αξία των κρατικών ομολόγων που βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών. Ο Montagner εμφανίζεται πάντως καθησυχαστικός ως προς το συγκεκριμένο μέτωπο, επισημαίνοντας ότι οι τράπεζες μπορούν να αντισταθμίσουν τον επιτοκιακό κίνδυνο και ότι τα κρατικά ομόλογα αντιπροσωπεύουν περίπου το 9% του συνολικού ενεργητικού των τραπεζών της ευρωζώνης.

Δεν βλέπει προς το παρόν κίνδυνο από τη διεύρυνση των spreads

Αναφερόμενος στη διεύρυνση των spreads, ο εκπρόσωπος της τραπεζικής εποπτείας της ΕΚΤ σημειώνει ότι, στην παρούσα φάση, η Φρανκφούρτη δεν θεωρεί πως οι σχετικές κινήσεις αυξάνουν σημαντικά τους κινδύνους για τις εποπτευόμενες τράπεζες. Το βασικό ζητούμενο για την ΕΚΤ, όπως εξηγεί, δεν είναι να εξετάζει απομονωμένα έναν συγκεκριμένο δείκτη ή να συγκρίνει απλώς τα spreads με τα επίπεδα του παρελθόντος. Η εποπτεία επιχειρεί να αξιολογεί συνολικά τις αδυναμίες της οικονομίας και κυρίως τους πιθανούς διαύλους μετάδοσης μέσω των οποίων ένα σοκ σε έναν τομέα θα μπορούσε να εξαπλωθεί στο υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

«Πολύ διαφορετική» η κατάσταση από το 2008

Ο Montagner απορρίπτει την άμεση σύγκριση της σημερινής συγκυρίας με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Όπως τονίζει, η ποιότητα των κεφαλαίων των ευρωπαϊκών τραπεζών είναι σήμερα πολύ υψηλότερη, με τη βάση τους να αποτελείται κυρίως από κεφάλαια Common Equity Tier 1 (CET1).

Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, σημαίνει ότι η ικανότητα των τραπεζών να απορροφήσουν ένα ισχυρό σοκ είναι σαφώς μεγαλύτερη. Θετική επίδραση είχε και η ισχυρή κερδοφορία των τελευταίων ετών, καθώς η επιστροφή των θετικών επιτοκίων ενίσχυσε την παραδοσιακή λειτουργία των τραπεζών ως χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών.

Αντίστοιχα, η σημερινή κατάσταση απέχει σημαντικά και από την κρίση κρατικού χρέους του 2012. Τότε, υπενθυμίζει, το σύνολο σχεδόν του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος βρισκόταν υπό έντονη πίεση, οι τράπεζες είχαν ουσιαστικά σταματήσει να δανείζουν η μία την άλλη και η κεντρική τράπεζα είχε αναλάβει στην πράξη τον ρόλο της διατραπεζικής αγοράς.

«Ναι» στην απλοποίηση των κανόνων, με προσοχή στα κεφάλαια

Στο μέτωπο της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών τραπεζών απέναντι στις αμερικανικές, ο Montagner αναγνωρίζει ότι το σημερινό ρυθμιστικό πλαίσιο χρειάζεται απλοποίηση. Τα πολλαπλά επίπεδα κανόνων και κεφαλαιακών απαιτήσεων που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια μπορούν, όπως αναφέρει, να δημιουργούν πολυπλοκότητα ή ακόμη και επικαλύψεις και αντιφάσεις.

Η ΕΚΤ, ωστόσο, εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική απέναντι σε μια γενικευμένη χαλάρωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων. Επιμένει στη διατήρηση του ενιαίου ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, του λεγόμενου Single Rulebook, ώστε οι καταθέτες να μπορούν να έχουν την ίδια εμπιστοσύνη στο σύστημα ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τον τύπο της τράπεζας.

Νέα πηγή αβεβαιότητας η τεχνητή νοημοσύνη

Αναφορά κάνει ο Montagner και στην τεχνητή νοημοσύνη, την οποία χαρακτηρίζει ακόμη μία σημαντική πηγή αβεβαιότητας για τις οικονομίες και το τραπεζικό σύστημα. Η ΕΚΤ εξετάζει, μεταξύ άλλων, κατά πόσο η AI θα μπορούσε να ανατρέψει υφιστάμενα επιχειρηματικά μοντέλα, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες χορηγούν πιστώσεις, πραγματοποιούν συναλλαγές στις αγορές ή αντισταθμίζουν κινδύνους επιτοκίων και συναλλάγματος.