Πέντε κυβερνήσεις της ΕΕ καταργούν «συστηματικά» το κράτος δικαίου – «Στάσιμη» η Ελλάδα

Οι κυβερνήσεις σε πέντε κράτη μέλη της ΕΕ «συνεπώς και σκόπιμα» διαβρώνουν το κράτος δικαίου, προειδοποίησε η κορυφαία ομάδα πολιτικών ελευθεριών της Ευρώπης, ενώ τα δημοκρατικά πρότυπα επιδεινώνονται σε έξι ακόμη, συμπεριλαμβανομένων ιστορικά ισχυρών δημοκρατιών, όπως μεταδίδει ο Guardian.

Βασιζόμενη σε στοιχεία από περισσότερες από 40 ΜΚΟ σε 22 χώρες, η Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Liberties) περιέγραψε τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας , της Κροατίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας και της Σλοβακίας ως «αποδομητές» που αποδυνάμωναν ενεργά το κράτος δικαίου.

Η έκθεση της ομάδας για το 2026 , που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, ανέφερε ότι το κράτος δικαίου έχει υποχωρήσει σε όλους τους τομείς – δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και έλεγχοι και ισορροπίες της κοινωνίας των πολιτών – στη Σλοβακία υπό τη λαϊκιστική, αυταρχική, φιλορωσική κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο.

Η εικόνα ήταν εξίσου ζοφερή στη Βουλγαρία, ενώ η Ουγγαρία , όπου τα 16 χρόνια εξουσίας του Βίκτορ Όρμπαν θα μπορούσαν να λήξουν μετά τις εκλογές της 12ης Απριλίου, «παραμένει σε μια ξεχωριστή κατηγορία, συνεχίζοντας να επιδιώκει ολοένα και πιο οπισθοδρομικούς νόμους και πολιτικές χωρίς σημάδια αλλαγής».

Αλλού, το Liberties χαρακτήρισε το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία, όλες χώρες με ισχυρές δημοκρατικές παραδόσεις, ως «ολισθαίνουσες»: περιοχές όπου το κράτος δικαίου υποχωρεί σε ορισμένες περιοχές, χωρίς η διάβρωση να αποτελεί μέρος μιας συνολικής πολιτικής στρατηγικής.

Η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Ισπανία χαρακτηρίστηκαν όλες ως «στάσιμες», ορίζονται ως χώρες όπου οι συνθήκες κράτους δικαίου ούτε βελτιώνονταν ούτε επιδεινώνονταν, ανέφερε η έκθεση των 800 σελίδων.

Η Πολωνία εντάχθηκε επίσης σε αυτήν την κατηγορία, με τον πρωθυπουργό, Ντόναλντ Τουσκ, να προσπαθεί να αποκαταστήσει βασικά στοιχεία του κράτους δικαίου – όπως μια ανεξάρτητη δικαστική εξουσία – που είχε διαλύσει η προηγούμενη κυβέρνηση του Νόμου και της Δικαιοσύνης (PiS), αλλά παρεμποδίστηκε από το προεδρικό βέτο.

Η περιορισμένη πρόοδος της Πολωνίας μέχρι στιγμής «δείχνει πόσο δύσκολο και εύθραυστο μπορεί να είναι να αποκατασταθεί η υπονομευμένη θεσμική ανεξαρτησία», ανέφερε η Liberties. Μόνο η Λετονία άξιζε τον χαρακτηρισμό του «σκληρά εργάτη», με μια κυβέρνηση που βελτιώνει ενεργά τα πρότυπα κράτους δικαίου.

Η έκθεση ανέφερε επίσης ότι οι μηχανισμοί της ΕΕ για την αντιμετώπιση της διάβρωσης ή του κράτους δικαίου ήταν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί, καθώς τα περισσότερα κράτη μέλη δεν κατάφεραν να μετατρέψουν τις οδηγίες σε απτή δράση παρά τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επ[ιτροπής επί σειρά ετών .

Διαπίστωσε ότι το 93% όλων των συστάσεων στην έκθεση της εκτελεστικής εξουσίας της ΕΕ για το κράτος δικαίου του 2025 ήταν επαναλήψεις από προηγούμενα έτη, πολλές από τις οποίες μεταφέρθηκαν χωρίς αλλαγή στη διατύπωση, ενώ ο αριθμός των νέων συστάσεων είχε μειωθεί κατά το ήμισυ από το 2024.

Από τις 100 συστάσεις της επιτροπής που αξιολόγησε η Liberties, οι 61 έδειξαν μηδενική πρόοδο, ενώ 13 ακόμη επιδεινώνονταν. «Η έκθεση της επιτροπής είχε ως στόχο να παρακινήσει σε συγκεκριμένες δράσεις», δήλωσε η Ilina Neshikj, εκτελεστική διευθύντρια της Liberties.

Ωστόσο, μετά από επτά ετήσιες εκδόσεις, τα ευρήματα της Liberties υπογραμμίζουν «όχι μόνο την οπισθοδρόμηση, αλλά και τις συνεχιζόμενες και σκόπιμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου. Η επανάληψη των συστάσεων χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση δεν θα το αντιστρέψει αυτό», είπε.

Η έκθεση επέκρινε επίσης τα θεσμικά όργανα της ΕΕ γενικότερα, λέγοντας ότι το 2025 όχι μόνο «αντικατόπτρισαν πολλά από τα ζητήματα που παρατηρήθηκαν στα κράτη μέλη», αλλά επίσης δεν κατάφεραν να εφαρμόσουν και να υπερασπιστούν με συνέπεια τα θεμελιώδη δικαιώματα.

«Ομαλοποίησαν τη χρήση της εξαιρετικής, ταχείας νομοθεσίας, κατάργησαν βασικές προστασίες θεμελιωδών δικαιωμάτων και ηγήθηκαν μιας συντονισμένης εκστρατείας κατά των οργανισμών εποπτείας», δήλωσε η Kersty McCourt, ανώτερη σύμβουλος υπεράσπισης των Liberties.

Όταν συμβαίνει αυτό, πρόσθεσε ο McCourt, τα θεσμικά όργανα «υπονομεύουν την αξιοπιστία της ΕΕ και των δικών της εκθέσεων για το κράτος δικαίου».