Politico: Η Ελλάδα πρωτοστατεί σε σχέδιο για «κέντρα επιστροφής» μεταναστών σε Ρουάντα και Ουζμπεκιστάν

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που πρωτοστατούν στη νέα ευρωπαϊκή προσπάθεια για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων της ΕΕ, με στόχο την αποστολή απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες, όπως η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν.

Σύμφωνα με το Politico, τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες επιβεβαίωσαν ότι ομάδα κρατών-μελών εξετάζει το ενδεχόμενο μεταφοράς προσώπων που δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής στην Ένωση σε ειδικές δομές εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.

Η Ελλάδα, μαζί με τη Δανία, την Αυστρία, τη Γερμανία και την Ολλανδία, βρίσκεται στον πυρήνα της πρωτοβουλίας για την εξωτερική διαχείριση των επιστροφών.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε περιγράψει με σαφήνεια τον στόχο πριν από την έγκριση του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου: οι πρώτες συμφωνίες για τις δομές αυτές να συναφθούν το 2026, ώστε οι κόμβοι να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο

Τα σχέδια βασίζονται σε νέο νόμο της ΕΕ, ο οποίος επιτρέπει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να δημιουργούν κέντρα σε τρίτες χώρες για άτομα των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί και έχουν εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες παραμονής.

Προϋπόθεση, σύμφωνα με το πλαίσιο, είναι οι χώρες υποδοχής να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο. Πάνω από τις μισές χώρες της ΕΕ έχουν ήδη ζητήσει ταχεία δράση για την ίδρυση των κέντρων.

Ρουάντα, Ουζμπεκιστάν και Ουγκάντα

Η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν εμφανίζονται ως βασικές υποψήφιες χώρες, χωρίς ωστόσο να έχουν ληφθεί οριστικές αποφάσεις. Κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να συνάψει τη δική του συμφωνία με την τρίτη χώρα.

Στις συζητήσεις φέρεται να έχει τεθεί και η Ουγκάντα, ενώ χώρες κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, έχουν αποκλειστεί λόγω φόβων για ενίσχυση κυκλωμάτων διακίνησης ανθρώπων.

Αντιδράσεις και νομικές ενστάσεις

Το σχέδιο προκαλεί έντονες αντιδράσεις. Η Γαλλία και η Ισπανία έχουν εκφράσει επιφυλάξεις, ενώ οργανώσεις και ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι η μεταφορά ανθρώπων σε τρίτες χώρες μπορεί να θέσει σε κίνδυνο θεμελιώδη δικαιώματα.

Ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στις Βρυξέλλες, Jean-Nicolas Beuze, προειδοποίησε ότι πρόσφυγες μπορεί να σταλούν σε χώρες όπου κινδυνεύουν να υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη.

Η διαφορά με τα προηγούμενα μοντέλα

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα σχέδια της Βρετανίας, της Δανίας και της Ιταλίας, οι νέοι κόμβοι δεν θα αφορούν νεοαφιχθέντες μετανάστες ή αιτούντες άσυλο εν αναμονή απόφασης, αλλά πρόσωπα που έχουν ήδη λάβει τελεσίδικη απόρριψη.

Οι υποστηρικτές της πρότασης εκτιμούν ότι το νέο ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο μπορεί να αποφύγει τα εμπόδια που αντιμετώπισαν τα προηγούμενα εγχειρήματα, όπως το βρετανικό σχέδιο για τη Ρουάντα και τα ιταλικά κέντρα στην Αλβανία.

Πολιτικό στοίχημα για την ΕΕ

Η πρωτοβουλία σηματοδοτεί στροφή της ΕΕ προς μια πιο αυστηρή πολιτική επιστροφών, με την Ελλάδα και τον Κυριάκο Μητσοτάκη να διεκδικούν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας γραμμής.

Το αν οι κόμβοι επιστροφής θα λειτουργήσουν πράγματι από το 2027 θα εξαρτηθεί από τις διπλωματικές συμφωνίες, τις νομικές εγγυήσεις και την ικανότητα της ΕΕ να πείσει ότι το νέο μοντέλο δεν παραβιάζει τις ίδιες τις αξίες στις οποίες δηλώνει ότι στηρίζεται.