«Red flag» στην αλλαγή παρόχου για στρατηγικούς κακοπληρωτές: Τι προβλέπει η νέα υπουργική απόφαση

Νέους κανόνες για τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας που αφήνουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και μετακινούνται διαδοχικά από πάροχο σε πάροχο εισάγει η τροποποίηση του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Η σχετική Υπουργική Απόφαση υπεγράφη από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο, μετά τη σύμφωνη γνώμη της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και τη δημόσια διαβούλευση που προηγήθηκε.

Βασικός στόχος της παρέμβασης είναι να περιοριστεί το φαινόμενο των λεγόμενων «στρατηγικών κακοπληρωτών» ή «ενεργειακών τουριστών», χωρίς όμως να καταργείται συνολικά το δικαίωμα των καταναλωτών να επιλέγουν και να αλλάζουν προμηθευτή.

Το νέο πλαίσιο τίθεται σε εφαρμογή μετά τη δημοσίευση της Υπουργικής Απόφασης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Τι είναι το νέο «debt flagging»

Βασική αλλαγή αποτελεί η καθιέρωση, για πρώτη φορά, ενός συστήματος επισήμανσης ληξιπρόθεσμων οφειλών, γνωστού ως debt flagging. Μέσω του νέου μηχανισμού, οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούν να επισημαίνουν στον ΔΕΔΔΗΕ τις περιπτώσεις πελατών που έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και πληρούν τις προϋποθέσεις που προβλέπει το νέο πλαίσιο.

Η ύπαρξη μιας οφειλής, επομένως, δε σημαίνει από μόνη της αυτόματο και οριστικό αποκλεισμό από την αλλαγή παρόχου. Η νέα ρύθμιση δημιουργεί έναν μηχανισμό διαδοχικών επισημάνσεων, με σκοπό να εντοπίζονται κυρίως οι περιπτώσεις συστηματικής μετακίνησης μεταξύ προμηθευτών με ανεξόφλητα χρέη.

Η λογική του debt flagging είχε τεθεί ήδη στο επίκεντρο των προτάσεων και των διαβουλεύσεων της ΡΑΑΕΥ για την τροποποίηση του πλαισίου αλλαγής προμηθευτή.

Με τρεις επισημάνσεις «παγώνει» η αλλαγή προμηθευτή

Η σημαντικότερη συνέπεια του νέου συστήματος ενεργοποιείται όταν συγκεντρωθούν τρεις επισημάνσεις ληξιπρόθεσμων οφειλών. Σε αυτή την περίπτωση ο καταναλωτής δεν θα μπορεί να προχωρήσει σε νέα αλλαγή προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, όσο οι σχετικές οφειλές παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Το «μπλόκο» δεν είναι μόνιμο. Η δυνατότητα αλλαγής παρόχου αποκαθίσταται όταν ο καταναλωτής τακτοποιήσει τις οφειλές του, είτε μέσω εξόφλησης είτε μέσω διακανονισμού.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα σύστημα που επιχειρεί να βάλει φρένο στην πρακτική κατά την οποία ένας πελάτης αφήνει ανεξόφλητο υπόλοιπο σε έναν προμηθευτή, μετακινείται σε δεύτερο και στη συνέχεια σε τρίτο, επαναλαμβάνοντας την ίδια διαδικασία.

Στο στόχαστρο ο «ενεργειακός τουρισμός»

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί με τη νέα ρύθμιση να αντιμετωπίσει το φαινόμενο του λεγόμενου «ενεργειακού τουρισμού», το οποίο αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα για την αγορά λιανικής ηλεκτρικής ενέργειας. Η πρακτική αφορά καταναλωτές που μετακινούνται διαδοχικά μεταξύ εταιρειών ηλεκτρισμού, αφήνοντας πίσω τους ανεξόφλητους λογαριασμούς. Το υφιστάμενο πλαίσιο επέτρεπε σε αρκετές περιπτώσεις τη συνέχιση αυτών των μετακινήσεων, γεγονός που δημιουργούσε σημαντικές επισφάλειες για τους προμηθευτές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν τη νέα παρέμβαση, στο τέλος του 2025 οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας προσέγγιζαν τα 3 δισ. ευρώ.

Το ΥΠΕΝ συνδέει άμεσα τη νέα ρύθμιση και με την προστασία των καταναλωτών που πληρώνουν κανονικά τις υποχρεώσεις τους. Το σκεπτικό είναι ότι οι μεγάλες επισφάλειες που δημιουργούνται από συστηματικά ανεξόφλητες οφειλές αποτελούν κόστος για τις εταιρείες προμήθειας και, τελικά, μπορούν να μετακυλίονται συνολικά στην αγορά.

Με τον περιορισμό των στρατηγικών κακοπληρωτών, το υπουργείο εκτιμά ότι μπορεί σταδιακά να επιτευχθεί δικαιότερη κατανομή του κόστους μεταξύ νοικοκυριών και επιχειρήσεων, καθώς οι συνεπείς πελάτες δεν θα καλούνται έμμεσα να επωμίζονται τις συνέπειες των καταχρηστικών συμπεριφορών.

Δεν καταργείται το δικαίωμα αλλαγής παρόχου

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στην αντιμετώπιση των κακοπληρωτών και στο δικαίωμα των καταναλωτών να επιλέγουν ελεύθερα τον προμηθευτή τους. Η νέα ρύθμιση δεν καθιερώνει έναν γενικό κανόνα σύμφωνα με τον οποίο κάθε καταναλωτής που έχει μια ληξιπρόθεσμη οφειλή χάνει αυτομάτως τη δυνατότητα αλλαγής εταιρείας.

Αντίθετα, θεσπίζει ένα κλιμακωτό σύστημα, το οποίο εστιάζει στις επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις οφειλών και προβλέπει την αναστολή αλλαγής προμηθευτή μετά τη συμπλήρωση των προβλεπόμενων επισημάνσεων.

Παράλληλα, παρέχεται διέξοδος στον καταναλωτή μέσω της εξόφλησης ή της ρύθμισης του χρέους του.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές

Για έναν καταναλωτή, το κρίσιμο στοιχείο της νέας Υπουργικής Απόφασης είναι ότι μια ανεξόφλητη οφειλή δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με απαγόρευση αλλαγής παρόχου.

Το νέο σύστημα σχεδιάζεται ώστε να εντοπίζει την επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά αφήνοντας παράλληλα τη δυνατότητα στον οφειλέτη να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητές του.

Μετά την τρίτη προβλεπόμενη επισήμανση, όμως, η ελευθερία νέας μετακίνησης περιορίζεται: ο πελάτης θα πρέπει πρώτα να εξοφλήσει ή να διακανονίσει τις οφειλές του και στη συνέχεια θα μπορεί εκ νέου να αλλάξει προμηθευτή.

Με αυτόν τον τρόπο, το υπουργείο επιχειρεί να δημιουργήσει έναν φραγμό στον «ενεργειακό τουρισμό», διατηρώντας ταυτόχρονα το δικαίωμα επιλογής παρόχου για τους καταναλωτές που δεν χρησιμοποιούν καταχρηστικά τη δυνατότητα αλλαγής εταιρείας.