Σε τεντωμένο σχοινί οι συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Ισλαμαμπάντ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επρόκειτο να καθίσουν το Σάββατο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στην πακιστανική πρωτεύουσα, Ισλαμαμπάντ, σε μια προσπάθεια να βρεθεί διέξοδος στον πόλεμο που διαρκεί εδώ και έξι εβδομάδες. Ωστόσο, λίγο πριν από την έναρξη των συνομιλιών, η Τεχεράνη έθεσε νέους όρους, αμφισβητώντας ανοιχτά το κατά πόσο οι επαφές μπορούν τελικά να προχωρήσουν.

Σύμφωνα με το Ιράν, προϋπόθεση για την έναρξη των συνομιλιών είναι να υπάρξουν σαφείς δεσμεύσεις από την Ουάσιγκτον τόσο για το μέτωπο του Λιβάνου όσο και για το καθεστώς των κυρώσεων. Η αμερικανική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τη συμμετοχή του ειδικού απεσταλμένου του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, καθώς και του γαμπρού του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, βρισκόταν καθ’ οδόν προς το Ισλαμαμπάντ, έπειτα από στάση ανεφοδιασμού στο Παρίσι. Η ιρανική αποστολή είχε ήδη φτάσει από την Παρασκευή, με επικεφαλής τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Ο Καλιμπάφ δήλωσε μέσω X ότι η Ουάσιγκτον είχε προηγουμένως συμφωνήσει να αποδεσμεύσει ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και να στηρίξει εκεχειρία στον Λίβανο, όπου οι ισραηλινές επιθέσεις κατά της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ έχουν προκαλέσει σχεδόν 2.000 θανάτους από την έναρξη των συγκρούσεων τον Μάρτιο. Όπως ανέφερε, οι συνομιλίες δεν μπορούν να αρχίσουν αν αυτές οι δεσμεύσεις δεν υλοποιηθούν.

Το ζήτημα του Λιβάνου παραμένει βασικό σημείο σύγκρουσης ανάμεσα στις δύο πλευρές. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις στον Λίβανο δεν εντάσσονται στο πλαίσιο της εκεχειρίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Αντίθετα, το Ιράν επιμένει ότι το συγκεκριμένο μέτωπο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της συμφωνίας αποκλιμάκωσης.

Σε ξεχωριστές δηλώσεις του, ο Καλιμπάφ τόνισε ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να καταλήξει σε συμφωνία, αρκεί η Ουάσιγκτον να προσφέρει, όπως είπε, μια «γνήσια συμφωνία» που θα αναγνωρίζει τα δικαιώματα του Ιράν. Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος απέφυγε να σχολιάσει άμεσα τις νέες ιρανικές απαιτήσεις.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, υιοθέτησε ιδιαίτερα σκληρή ρητορική με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Υποστήριξε ότι η μόνη αιτία για την οποία οι Ιρανοί βρίσκονται ακόμη σε θέση να διαπραγματεύονται είναι για να συμφωνήσουν σε μια διευθέτηση, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη «δεν έχει κανένα χαρτί στα χέρια της», πέρα από τη βραχυπρόθεσμη δυνατότητα να εκβιάζει τον κόσμο μέσω των διεθνών θαλάσσιων οδών.

Πιο συγκρατημένος εμφανίστηκε ο αντιπρόεδρος Βανς, ο οποίος δήλωσε καθ’ οδόν προς το Πακιστάν ότι αναμένει θετική έκβαση από τις συνομιλίες, προειδοποιώντας πάντως ότι εάν η ιρανική πλευρά επιχειρήσει να κερδίσει χρόνο ή να παίξει παιχνίδια τακτικής, τότε η αμερικανική αποστολή δεν θα επιδείξει καμία διάθεση ανοχής.

Στο παρασκήνιο, Πακιστανοί αξιωματούχοι είχαν ήδη πραγματοποιήσει προκαταρκτικές επαφές με προωθημένες ομάδες και από τις δύο πλευρές. Σύμφωνα με πηγές στην Ισλαμαμπάντ, η ιρανική αποστολή αριθμεί περίπου 70 μέλη, μεταξύ αυτών τεχνικοί σύμβουλοι σε οικονομικά, πολιτικά και ζητήματα ασφαλείας, καθώς και στελέχη υποστήριξης και ΜΜΕ. Αντίστοιχα, περίπου 100 μέλη αμερικανικής προκαταρκτικής ομάδας βρίσκονταν ήδη στην πόλη.

Πακιστανικές πηγές που παρακολουθούν από κοντά τη διαδικασία εμφανίζονταν συγκρατημένα αισιόδοξες, σημειώνοντας ότι η πίεση για άμεσο αποτέλεσμα δεν είναι ασφυκτική. Όπως ανέφεραν, οι δύο πλευρές έχουν λάβει σαφή εντολή είτε να κλείσουν συμφωνία είτε να αποχωρήσουν, χωρίς όμως να υπάρχει βιασύνη ή τεχνητό χρονοδιάγραμμα.

Ενδεικτικό της πολυπλοκότητας της κατάστασης είναι ότι την Τρίτη αναμένονται στην Ουάσιγκτον συνομιλίες ανάμεσα στον Ισραηλινό πρέσβη στις ΗΠΑ, Γεχιέλ Λάιτερ, και τη Λιβανέζα ομόλογό του, Νάντα Χαμάντεχ Μοαουάντ. Ωστόσο, οι δύο πλευρές δίνουν διαφορετική εικόνα για την ατζέντα των επαφών. Η λιβανική προεδρία ανακοίνωσε ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την Παρασκευή συμφώνησαν να συζητήσουν την ανακοίνωση εκεχειρίας και την έναρξη διμερών συνομιλιών υπό αμερικανική διαμεσολάβηση. Αντίθετα, η ισραηλινή πρεσβεία στην Ουάσιγκτον έκανε λόγο για έναρξη «επίσημων ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι το Ισραήλ δεν προτίθεται να συζητήσει κατάπαυση του πυρός με τη Χεζμπολάχ.

Στο πεδίο, οι επιθέσεις συνεχίστηκαν σε ολόκληρο τον νότιο Λίβανο την Παρασκευή. Χτύπημα σε κυβερνητικό κτίριο στην πόλη Ναμπάτια είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν 13 μέλη των κρατικών δυνάμεων ασφαλείας του Λιβάνου, σύμφωνα με ανακοίνωση του προέδρου Ζοζέφ Αούν. Η Χεζμπολάχ απάντησε με ομοβροντίες ρουκετών εναντίον πόλεων στο βόρειο Ισραήλ, όπως ανακοίνωσε μέσω Telegram.

Μάλιστα, λίγες μόλις ώρες μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, το Ισραήλ εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη επίθεση από την αρχή του πολέμου, με αιφνιδιαστικά πλήγματα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές του Λιβάνου που, σύμφωνα με τις λιβανικές αρχές, προκάλεσαν τον θάνατο περισσότερων από 350 ανθρώπων.

Στην ατζέντα της Τεχεράνης περιλαμβάνονται, πέρα από τον Λίβανο, και σημαντικές νέες απαιτήσεις προς τις ΗΠΑ. Μεταξύ αυτών είναι η πλήρης άρση των κυρώσεων που έχουν επί χρόνια παραλύσει την ιρανική οικονομία, αλλά και η αναγνώριση της εξουσίας της επί των Στενών του Ορμούζ, όπου η Τεχεράνη επιδιώκει να επιβάλει τέλη διέλευσης και να ελέγχει την πρόσβαση. Πρόκειται για διεκδικήσεις που, αν γίνονταν αποδεκτές, θα σήμαιναν μια τεράστια μεταβολή στην ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Την Παρασκευή, τα ιρανικά πλοία συνέχιζαν να κινούνται απρόσκοπτα στα Στενά, ενώ τα πλοία άλλων χωρών παρέμεναν ουσιαστικά εγκλωβισμένα. Η αναταραχή στον ενεργειακό εφοδιασμό έχει ήδη τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και έχει επιβραδύνει την παγκόσμια οικονομία, με τις επιπτώσεις να εκτιμάται ότι θα διαρκέσουν για μήνες ακόμη, ακόμη κι αν οι συνομιλίες καταλήξουν τελικά στην επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας.

Η σκληρή στάση της ιρανικής ηγεσίας πριν από τις διαπραγματεύσεις ενισχύθηκε και από το μήνυμα που έστειλε την Πέμπτη ο νέος ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Στην πρώτη περίοδο της ηγεσίας του, μετά τη δολοφονία του πατέρα του την πρώτη ημέρα του πολέμου, ο Χαμενεΐ διαμήνυσε ότι το Ιράν θα απαιτήσει αποζημιώσεις για όλες τις ζημιές του πολέμου και δεν πρόκειται να αφήσει ατιμώρητους όσους επιτέθηκαν στη χώρα.

Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ έχει διακηρύξει πως οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στόχους τους και αποδυνάμωσαν σοβαρά τις στρατιωτικές δυνατότητες της Τεχεράνης, η εικόνα στο πεδίο δεν επιβεβαιώνει πλήρως αυτή την αποτίμηση. Ο πόλεμος δεν φαίνεται να έχει στερήσει από το Ιράν τη δυνατότητα να απειλεί τους γείτονές του, ούτε έχει οδηγήσει στη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος ή σε εσωτερική πολιτική αποσταθεροποίηση.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη ικανά να πλήξουν γειτονικές χώρες, ενώ διατηρεί απόθεμα άνω των 400 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου σε επίπεδο κοντά σε εκείνο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Την ίδια στιγμή, το θεοκρατικό καθεστώς, το οποίο πριν από λίγους μόλις μήνες βρέθηκε αντιμέτωπο με λαϊκή εξέγερση, άντεξε στη στρατιωτική πίεση χωρίς να εμφανιστεί οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση ικανή να το απειλήσει.

Έτσι, ενώ το Ισλαμαμπάντ μετατρέπεται σε σκηνικό μιας ίσως καθοριστικής διπλωματικής αναμέτρησης, όλα δείχνουν ότι οι συνομιλίες ξεκινούν σε εξαιρετικά εύθραυστο έδαφος. Με τον πόλεμο να έχει αφήσει ανοιχτά πολλά μέτωπα και με τις απαιτήσεις των δύο πλευρών να απέχουν σημαντικά, το ενδεχόμενο συμφωνίας παραμένει αβέβαιο.