Σκιές σε διαγωνισμό €45 εκατ. του Υπερταμείου για το Λιμενικό: Δύο προσφυγές δείχνουν «φωτογραφικές» προδιαγραφές

Την ώρα που η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ανασχηματίστηκε για πολλοστή φορά, αυτή τη φορά λόγω εμπλοκής και άλλων βουλευτών στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, η υπόθεση του μεγάλου διαγωνισμού για την «Υλοποίηση Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου για το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, δημιουργία Κέντρου Επιχειρήσεων και συναφείς υπηρεσίες» έρχεται να προστεθεί στις κρίσιμες δοκιμασίες αξιοπιστίας για το μοντέλο ανάθεσης στρατηγικών έργων μέσω του Υπερταμείου.

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που διαγωνισμός του Υπερταμείου έχει καταγγελίες. Αυτή τη φορά πριν καν ανοίξουν οι προσφορές, έχουν ήδη κατατεθεί δύο προδικαστικές προσφυγές από ενδιαφερόμενες εταιρείες, οι οποίες δεν αμφισβητούν απλώς επιμέρους τεχνικά σημεία, αλλά περιγράφουν ένα συνολικό πλαίσιο που κατά τους ισχυρισμούς τους, αλλοιώνει τους όρους του ανταγωνισμού και γεννά σοβαρές υπόνοιες ότι ο διαγωνισμός έχει στηθεί με τρόπο που να ευνοεί συγκεκριμένες λύσεις και συγκεκριμένους παίκτες.

[Update μετά τη δημοσίευση του κειμένου: Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του Financialreport.gr στο συγκεκριμένο διαγωνισμό οι προδιαγραφές τέθηκαν από το Λιμενικό Σώμα και το υπουργείο Ναυτιλίας]

Ο διαγωνισμός αφορά έργο με εκτιμώμενη αξία 45 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ή 55,8 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων προαίρεσης. Διενεργούσα αρχή δεν είναι απευθείας το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, αλλά η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. (ΕΕΣΥΠ/Growthfund), μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, η οποία ενεργεί κατ’ εντολή, για λογαριασμό και στο όνομα του Υπουργείου μέχρι και την κατακύρωση της σύμβασης. Η διακήρυξη έλαβε ΑΔΑΜ 26PROC018668572, αναρτήθηκε στο ΕΣΗΔΗΣ με συστημικό αριθμό 428039 στις 18.03.2026 και προβλέπει ως καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών την 27η Απριλίου 2026.

Το αντικείμενο του έργου, όπως περιγράφεται στην ίδια τη διακήρυξη είναι η ανάπτυξη και εγκατάσταση ενός ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος Command & Control και Common Operational Picture για το Λιμενικό, με διασύνδεση επιχειρησιακών κέντρων, περιφερειακών διοικήσεων, λιμενικών αρχών και πλωτών ή χερσαίων μέσων, καθώς και ενοποίηση δεδομένων από αισθητήρες, ραντάρ, AIS, κάμερες, UAVs και τρίτους φορείς όπως Frontex ή EMSA. Πρόκειται, δηλαδή, για έργο πυρήνα της επιχειρησιακής ικανότητας του Λιμενικού, με προφανή εθνική, τεχνολογική και δημοσιονομική βαρύτητα.

Ακριβώς λόγω αυτής της βαρύτητας, οι δύο προσφυγές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η μία προσφυγή από τη NETCOMPANY, στρέφεται κατά της διακήρυξης και στο οπτικό περιεχόμενο του δικογράφου της αναπτύσσει ισχυρισμούς για παράνομους και δυσανάλογους όρους συμμετοχής, αλλά και για τεχνικές προδιαγραφές που σύμφωνα με την εταιρείαπαραπέμπουν σε συγκεκριμένα προϊόντα και τεχνολογίες.

Η άλλη προσφυγή από τη SATWAYS, είναι ακόμη πιο ευθεία ως προς τον πυρήνα της καταγγελίας. Αναφέρεται σε όρους με «φωτογραφικό χαρακτήρα», για διατήρηση επίμαχων απαιτήσεων παρά τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στη δημόσια διαβούλευση, και για ουσιαστικό αποκλεισμό εναλλακτικών τεχνολογικά ισοδύναμων λύσεων.

Η SATWAYS θέτει από την αρχή το ζήτημα σε ευθεία πολιτική και θεσμική βάση. Περιγράφει τον εαυτό της ως μία από τις λίγες ελληνικές εταιρείες με αποδεδειγμένη δραστηριότητα σε σύνθετα συστήματα διοίκησης και ελέγχου για δημόσια ασφάλεια και άμυνα, αναφέροντας ότι διαθέτει λύσεις ήδη σε λειτουργία σε φορείς όπως το Ελληνικό Ναυτικό, το Πυροσβεστικό Σώμα, το ίδιο το Λιμενικό και την Πολιτική Προστασία. Στο ιστορικό της προσφυγής της υποστηρίζει ότι, κατά τη δημόσια διαβούλευση πριν από την έκδοση της διακήρυξης, υποβλήθηκαν παρατηρήσεις από οικονομικούς φορείς που ανέδειξαν «φωτογραφικούς» όρους και ουσιώδεις παραλείψεις, χωρίς όμως η αναθέτουσα αρχή να προχωρήσει σε ουσιαστική αναθεώρηση ή επαρκή αιτιολόγηση στην τελική διακήρυξη.

Το πρώτο μεγάλο νομικό μέτωπο που ανοίγει η SATWAYS αφορά τα κριτήρια τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας της παραγράφου 2.2.6. Σύμφωνα με το κείμενο της προσφυγής, η εταιρεία υποστηρίζει ότι αποκλείεται ουσιαστικά από τη δυνατότητα αυτοτελούς συμμετοχής επειδή η διακήρυξη απαιτεί, σε περιπτώσεις έργων που εκτελέστηκαν από ένωση ή κοινοπραξία, το ποσοστό συμμετοχής του οικονομικού φορέα να είναι τουλάχιστον 50%. Η απαίτηση αυτή χαρακτηρίζεται αυθαίρετη, δυσανάλογη και μη συνδεόμενη με αντικειμενικό δείκτη τεχνικής επάρκειας, με αποτέλεσμα κατά την προσφεύγουσα να αλλοιώνεται η πραγματική αξιολόγηση της εμπειρίας και να δημιουργείται τεχνητός αποκλεισμός φορέων με ουσιαστική αλλά όχι «τυπικά συμβατή» εμπειρία.

Από εκεί και πέρα, η προσφυγή της SATWAYS περνά στις τεχνικές προδιαγραφές. Εκεί ο ισχυρισμός είναι πολύ πιο βαρύς. Η εταιρεία αναφέρει ότι στο Υποσύστημα Κοινής Επιχειρησιακής Εικόνας οι προδιαγραφές «εμφανίζουν σαφή και ευθεία αντιστοίχιση» με τα χαρακτηριστικά του λογισμικού ERDAS APOLLO της Hexagon, άρα δεν είναι τεχνολογικά ουδέτερες αλλά έχουν αντληθεί από συγκεκριμένο τεχνικό υλικό. Η σημασία αυτής της αιτίασης είναι τεράστια: αν αποδειχθεί ότι πράγματι οι απαιτήσεις αντιγράφουν στην ουσία φυλλάδιο ή τεχνική τεκμηρίωση συγκεκριμένου προϊόντος, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς διαδικαστικό αλλά αφορά τον ίδιο τον πυρήνα του δημόσιου ανταγωνισμού.

Η SATWAYS δίνει και συγκεκριμένα παραδείγματα. Ένα από τα κεντρικά σημεία είναι η απαίτηση υποστήριξης του πρωτοκόλλου ροής ECW. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι το ECW είναι ιδιωτική τεχνολογία και όχι ανοιχτό διεθνές πρότυπο, άρα η πρόβλεψή του ως απαίτηση λειτουργεί στην πράξη ως φίλτρο υπέρ συγκεκριμένων εμπορικών λύσεων, όταν η ίδια λειτουργικότητα θα μπορούσε να καλυφθεί μέσω ανοικτών προτύπων του Open Geospatial Consortium, όπως WMS ή WMTS. Με άλλα λόγια, η προσφεύγουσα λέει ότι η διακήρυξη δεν ζήτησε ένα λειτουργικό αποτέλεσμα, αλλά κατέληξε να ζητά σχεδόν το «όνομα» της τεχνολογίας.

Στην ίδια λογική, η SATWAYS επιτίθεται και στις τεχνικές προδιαγραφές για τους κεντρικούς εξυπηρετητές πολυμέσων, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένες απαιτήσεις για mixed mode RAID controllers, SSD Accelerator, Workload Advisor, Workload Matching, Liquid Cooling Leakage Detection και Chip-Clip Protection παραπέμπουν ευθέως κατά την προσφυγή σε προϊόντα Hewlett Packard. Αν ισχύει αυτό, τότε έχουμε επανάληψη του ίδιου μοτίβου και στο επίπεδο του hardware. Όχι ουδέτερες προδιαγραφές επιδόσεων και διαθεσιμότητας, αλλά τεχνικοί δείκτες που ταυτίζονται με το εμπορικό «λεξιλόγιο» συγκεκριμένου κατασκευαστή.

Η προσφυγή της NETCOMPANY, αναδεικνύει μια εντυπωσιακά παρόμοια εικόνα. Αναπτύσσεται πρώτα επιχειρηματολογία περί παράνομων και δυσανάλογων όρων συμμετοχής, με επίκληση των αρχών της ίσης μεταχείρισης, της αναλογικότητας και του ελεύθερου ανταγωνισμού. Το δικόγραφο εμφανίζει εκτενή επιχειρηματολογία ότι οι ελάχιστες απαιτήσεις οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας, καθώς και τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας, εφόσον τεθούν σε υπερβολικό ή μη επαρκώς αιτιολογημένο ύψος, μπορούν να λειτουργήσουν ως έμμεσος μηχανισμός αποκλεισμού, ιδίως όταν δεν συνδέονται αποδεδειγμένα με τις πραγματικές ανάγκες της σύμβασης.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το τεχνικό σκέλος της προσφυγής της NETCOMPANY. Η εταιρεία αμφισβητεί σωρεία προδιαγραφών του Υποσυστήματος Κοινής Επιχειρησιακής Εικόνας, υποστηρίζοντας ότι αντιστοιχούν σε χαρακτηριστικά συγκεκριμένων εμπορικών προϊόντων της Hexagon και ειδικότερα σε τεχνολογίες όπως ERDAS APOLLO, Terrapixels και συναφείς λειτουργίες. Μεταξύ όσων καταγράφονται περιλαμβάνονται αιτιάσεις για απαιτήσεις που αφορούν υποστήριξη πρωτοκόλλων ECW/ECWP, διαχείριση τεράστιου όγκου γεωχωρικών δεδομένων μέσω συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής βάσης, εξειδικευμένα metadata για αισθητήρες και δορυφορικά δεδομένα, υποστήριξη απεικόνισης έως 500.000 tracks ανά δευτερόλεπτο, απαίτηση για 60 FPS στην προβολή, καθώς και ειδικές αναφορές σε web υπηρεσίες OGC 3D ή σε συγκεκριμένους τρόπους κρυπτογράφησης και ροής. Η συνολική εικόνα που μεταφέρει η προσφυγή είναι ότι η NETCOMPANY θεωρεί πως η διακήρυξη δεν περιγράφει ουδέτερα ένα ζητούμενο επιχειρησιακό αποτέλεσμα, αλλά αναπαράγει λεπτομέρειες που «κουμπώνουν» σε περιορισμένο αριθμό προϊόντων.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της υπόθεσης. Οταν δύο διαφορετικοί οικονομικοί φορείς, με διαφορετική επιχειρηματική ταυτότητα, συγκλίνουν στο ίδιο κεντρικό επιχείρημα ότι δηλαδή η διακήρυξη είναι γεμάτη από τεχνικές προδιαγραφές που παραπέμπουν σε συγκεκριμένους κατασκευαστές, λογισμικά ή αρχιτεκτονικές, τότε το θέμα παύει να είναι μια τυπική αντιδικία ανάμεσα σε αναθέτουσα αρχή και δυσαρεστημένο υποψήφιο. Μετατρέπεται σε σοβαρό πολιτικό και θεσμικό ερώτημα για το αν ο διαγωνισμός σχεδιάστηκε πράγματι για να εξυπηρετήσει την ανάγκη του Λιμενικού ή αν σχεδιάστηκε με τόσο στενό τεχνικό καλούπι ώστε να μειώσει εκ των προτέρων τον αριθμό των ουσιαστικών διεκδικητών.

Εξίσου σοβαρό είναι και το δεύτερο επίπεδο της κριτικής. Ο ρόλος της διαβούλευσης. Η SATWAYS αναφέρει ρητά ότι στη δημόσια διαβούλευση είχαν επισημανθεί οι επίμαχες προδιαγραφές και είχαν διατυπωθεί τεκμηριωμένες αντιρρήσεις από φορείς της αγοράς, πλην όμως οι επίμαχοι όροι διατηρήθηκαν στην τελική διακήρυξη χωρίς ουσιαστική αναθεώρηση. Αυτό γεννά ένα πρόσθετο ερώτημα. Η  διαβούλευση έγινε για να βελτιωθεί η προκήρυξη ή λειτούργησε απλώς προσχηματικά, με την αναθέτουσα αρχή να κρατά τελικά ανέπαφο τον αρχικό πυρήνα των αμφισβητούμενων απαιτήσεων;

Στο κάδρο μπαίνει, αναπόφευκτα, και το Υπερταμείο/ΕΕΣΥΠ ως διενεργούσα αρχή. Διότι μπορεί τυπικά να ενεργεί για λογαριασμό του Υπουργείου Ναυτιλίας, όμως η ίδια η προσφυγή της SATWAYS επισημαίνει ότι η ΕΕΣΥΠ εκτελεί όλες τις απαιτούμενες ενέργειες της αρμοδιότητας της αναθέτουσας αρχής μέχρι και την κατακύρωση. Αυτό σημαίνει ότι το βάρος της διασφάλισης διαφανούς και τεχνολογικά ουδέτερου διαγωνισμού δεν μπορεί να μετακυλίεται αόριστα. Αν οι τεχνικές προδιαγραφές είναι πράγματι φωτογραφικές, αν τα κριτήρια συμμετοχής είναι δυσανάλογα και αν η διαβούλευση δεν οδήγησε σε πραγματικές διορθώσεις, τότε το πρόβλημα ακουμπά και τον μηχανισμό ωρίμανσης και διενέργειας των στρατηγικών συμβάσεων.

Τέλος  σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες του Financialreport.gr από το Λιμενικό Σώμα παραιτήθηκαν αξιόλογα στελέχη τα τελευταία δύο χρόνια, γιατί δεν μπορούσαν να αντέξουν τις πιέσεις για υπογραφές που δεν θα έπρεπε να μπαίνουν. Ας ασχοληθεί ο υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας,  Βασίλης Κικίλιας με όσα συμβαίνουν.