Στο Συμβούλιο Ασφαλείας η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ – Το Μπαχρέιν ζητά στρατιωτική παρέμβαση

Το σχέδιο ψηφίσματος που βρίσκεται αυτές τις ημέρες στο επίκεντρο του ΟΗΕ δεν αφορά απλώς μια ακόμη διπλωματική πρωτοβουλία. Αφορά τον έλεγχο ενός από τα κρισιμότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη, των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η σημασία του κειμένου υπερβαίνει κατά πολύ τη ναυτιλία· αγγίζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη σταθερότητα των αγορών και, τελικά, την ίδια την ικανότητα του Συμβουλίου Ασφαλείας να αντιδρά σε μια κρίση με παγκόσμιες συνέπειες.

Σύμφωνα με τις έως τώρα δημόσιες πληροφορίες, το σχέδιο προωθείται από το Μπαχρέιν, το οποίο ασκεί αυτόν τον μήνα την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η αρχική εκδοχή ήταν πολύ πιο επιθετική, καθώς ζητούσε ουσιαστικά να εξουσιοδοτηθούν κράτη, είτε μεμονωμένα είτε μέσω πολυεθνικών ναυτικών σχηματισμών, να χρησιμοποιήσουν «όλα τα αναγκαία μέσα» για να διασφαλίσουν την ελεύθερη διέλευση πλοίων μέσα και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Η διατύπωση αυτή, στη γλώσσα του ΟΗΕ, παρέπεμπε ευθέως σε δυνατότητα χρήσης στρατιωτικής ισχύος.

Ωστόσο, ακριβώς εκεί εντοπίστηκε και το βασικό πολιτικό ρήγμα. Ρωσία, Κίνα και σε σημαντικό βαθμό και η Γαλλία αντέδρασαν στην προοπτική να δοθεί μια τόσο ανοιχτή εντολή για χρήση βίας. Η αντίρρηση δεν ήταν μόνο νομική αλλά και στρατηγική. Πεκίνο και Μόσχα υποστήριξαν ότι μια τέτοια εξουσιοδότηση θα νομιμοποιούσε περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση σε μια ήδη εκρηκτική περιφερειακή σύγκρουση, ενώ το Παρίσι προτίμησε μια πιο περιορισμένη, αμυντική εντολή και συνέδεσε την όποια διεθνή δράση με ευρύτερη αποκλιμάκωση.

Γι’ αυτό και το σχέδιο αναθεωρήθηκε. Η τελική εκδοχή που δημοσιοποιήθηκε από διεθνή μέσα δεν μιλά πλέον για «όλα τα αναγκαία μέσα», αλλά για «όλα τα αναγκαία αμυντικά μέσα», και μάλιστα για περίοδο τουλάχιστον έξι μηνών. Προβλέπει επίσης ότι τα κράτη που θα αναλάβουν δράση, μόνα τους ή μέσω πολυεθνικών ναυτικών συνεργασιών, θα πρέπει να ενημερώνουν εκ των προτέρων το Συμβούλιο Ασφαλείας. Με άλλα λόγια, το κείμενο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας της ναυσιπλοΐας και στον φόβο ότι μια ευρεία εντολή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικό κάλυμμα για επιθετικές επιχειρήσεις.

Αυτή η μετατόπιση είναι ουσιώδης. Στη διπλωματική γλώσσα του ΟΗΕ, η μετάβαση από μια γενική άδεια χρήσης βίας σε μια αυστηρά αμυντική διατύπωση αλλάζει τον χαρακτήρα της αποστολής. Δεν πρόκειται πια για σαφή λευκή επιταγή στρατιωτικής επιβολής της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, αλλά για μια πιο στενή εξουσιοδότηση συνοδείας, αποτροπής και προστασίας. Ακόμη κι έτσι, όμως, η απόσταση από την άμυνα στην εμπλοκή μπορεί να αποδειχθεί μικρή στην πράξη, ιδίως σε ένα περιβάλλον όπου η ναυτική παρουσία πολλών δυνάμεων συνυπάρχει με πυραυλικά και ασύμμετρα πλήγματα. Η νομική προσαρμογή του κειμένου δεν εξαφανίζει τον γεωπολιτικό κίνδυνο· απλώς τον διαχειρίζεται πιο προσεκτικά.

Η ουσία του σχεδίου είναι ότι το Μπαχρέιν και οι υποστηρικτές του επιχειρούν να διεθνοποιήσουν την ασφάλεια του περάσματος, μεταφέροντας το βάρος από μονομερείς ή ad hoc στρατιωτικές κινήσεις σε ένα πλαίσιο με νομιμοποίηση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αυτό δίνει πολιτική κάλυψη σε ναυτικές δυνάμεις που θα ήθελαν να συνοδεύσουν εμπορικά πλοία, να αποτρέψουν παρεμβολές ή να διασφαλίσουν τη συνέχεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Παράλληλα, στέλνει το μήνυμα ότι η παρεμπόδιση της διέλευσης στα Στενά δεν θεωρείται διμερές ή περιφερειακό ζήτημα, αλλά απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Το πρόβλημα είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να αποφασίσει μέσα σε συνθήκες ανοιχτής γεωπολιτικής πόλωσης. Για να εγκριθεί το ψήφισμα απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι και, κυρίως, να μην ασκηθεί βέτο από κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη. Η Κίνα έχει ήδη εκφράσει ανοιχτά αντίθεση σε κάθε διατύπωση που μπορεί να εκληφθεί ως εξουσιοδότηση χρήσης βίας, ενώ η Ρωσία παραμένει επίσης επιφυλακτική. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η απονευρωμένη, αμυντική εκδοχή του κειμένου δεν είναι βέβαιο ότι θα περάσει χωρίς νέα διαπραγμάτευση ή περαιτέρω υποχωρήσεις.

Η χρονική συγκυρία προσθέτει επιπλέον πίεση. Οι πληροφορίες από τις 2 και 3 Απριλίου 2026 αναφέρουν ότι η ψηφοφορία, που αρχικά αναμενόταν για την Παρασκευή 3 Απριλίου, μετατέθηκε για το Σάββατο 4 Απριλίου, ώστε να δοθεί χρόνος για πρόσθετες επαφές και, ενδεχομένως, να αποφευχθεί ένα βέτο. Η αναβολή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια· είναι ένδειξη ότι οι διαφωνίες παραμένουν ενεργές μέχρι την τελευταία στιγμή και ότι το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί όχι μόνο από το περιεχόμενο του κειμένου, αλλά και από το πόσο πολιτικά αποδεκτό μπορεί να γίνει για τα μόνιμα μέλη.

Σε δημοσιογραφικούς όρους, το σχέδιο ψηφίσματος αντανακλά μια γνώριμη λογική του ΟΗΕ: όταν η πλήρης συναίνεση είναι αδύνατη, προωθείται ένα κείμενο όσο το δυνατόν πιο επιχειρησιακό, αλλά όσο το δυνατόν λιγότερο προκλητικό. Σε αναλυτικούς όρους, όμως, η συζήτηση για το Ορμούζ αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: ότι η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει μεν τη στρατηγική σημασία της θαλάσσιας οδού, δεν συμφωνεί όμως για το ποιος θα επιβάλει την ασφάλειά της, με ποιο νομικό πλαίσιο και μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει η χρήση βίας. Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι μόνο η ελευθερία ναυσιπλοΐας, αλλά και το αν ο ΟΗΕ μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως μηχανισμός νομιμοποίησης σε μια εποχή αυξανόμενης αντιπαράθεσης μεγάλων δυνάμεων.