Συναγερμός στις Βρυξέλλες: Ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν ανοίγει τη συζήτηση ακόμη και για δελτίο στα καύσιμα

Οι δηλώσεις του Νταν Γιόργκενσεν στους Financial Times συνιστούν μία από τις πιο ωμές παραδοχές των τελευταίων μηνών για το εύρος της νέας ενεργειακής απειλής που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.

Ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ προειδοποίησε ότι η Ένωση πρέπει να προετοιμαστεί για ένα «μακροχρόνιο» ενεργειακό σοκ, διευκρινίζοντας ότι εξετάζονται «όλες οι πιθανότητες», συμπεριλαμβανομένου του δελτίου στα καύσιμα και της απελευθέρωσης περισσότερου πετρελαίου από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης. Παράλληλα, τόνισε ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας ενδέχεται να διαρκέσουν για πολύ καιρό, ενώ για ορισμένα «κρίσιμα» προϊόντα η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο τις επόμενες εβδομάδες.

Η σημασία των δηλώσεων δεν βρίσκεται μόνο στη σκληρότητα της προειδοποίησης, αλλά και στο γεγονός ότι η Κομισιόν αποφεύγει πλέον να αποκλείσει δημόσια έκτακτα μέτρα παρέμβασης. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη ληφθεί απόφαση για δελτίο. Σημαίνει όμως ότι οι Βρυξέλλες περνούν από τη φάση της παρακολούθησης στη φάση της ενεργής προετοιμασίας, με το σενάριο ελλείψεων να μην αντιμετωπίζεται πια ως θεωρητικό. Η ευρωπαϊκή γραμμή μοιάζει να είναι σαφής: καλύτερα πολιτικά επώδυνες προειδοποιήσεις τώρα, παρά αιφνιδιασμός αργότερα.

Ιδιαίτερο βάρος έχει το ότι ο Γιόργκενσεν δεν περιέγραψε μια γενική και αόριστη κρίση, αλλά εστίασε σε συγκεκριμένα σημεία πίεσης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε δημοσίως τις προηγούμενες ημέρες, η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει ακόμη άμεσες ελλείψεις πετρελαίου και αερίου, ωστόσο υπάρχει πίεση στις προμήθειες ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών, ενώ οι περιορισμοί στις διεθνείς αγορές αερίου τροφοδοτούν την άνοδο και στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν αφορά απλώς τη θέρμανση ή την ηλεκτροπαραγωγή, αλλά τον πυρήνα της οικονομικής λειτουργίας: μεταφορές, εφοδιαστική αλυσίδα, αερομεταφορές και τελικά το κόστος σχεδόν κάθε προϊόντος.

Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο δελτίου αποκτά περισσότερο χαρακτήρα προληπτικού εργαλείου διαχείρισης κρίσης παρά άμεσης πολιτικής επιλογής. Η Επιτροπή φαίνεται να θέλει να έχει διαθέσιμο ολόκληρο το «οπλοστάσιο», όπως αποθέματα ασφαλείας, μέτρα εξοικονόμησης, φορολογικές παρεμβάσεις, παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρισμού και, σε ακραία περίπτωση, περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων.

Το μήνυμα είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασιστεί στην υπόθεση πως ακόμη κι αν σταματήσει αύριο η πολεμική σύγκρουση, οι αγορές θα επιστρέψουν αυτόματα στην κανονικότητα. Ο ίδιος ο Γιόργκενσεν υπογράμμισε ότι ακόμη και με ειρήνη «αύριο», δεν προβλέπεται επιστροφή στα φυσιολογικά επίπεδα στο ορατό μέλλον.

Πίσω από τη ρητορική περί «όλων των επιλογών» κρύβεται ένας βαθύτερος φόβος των Βρυξελλών. Η επανάληψη ενός φαύλου κύκλου όπως εκείνου του 2022, όταν η ενεργειακή ανασφάλεια μετατράπηκε σε πολιτική, κοινωνική και βιομηχανική πίεση. Αυτή τη φορά, η αφετηρία είναι διαφορετική, αλλά ο μηχανισμός παρόμοιος: γεωπολιτική ανάφλεξη, αναστάτωση στις ροές ενέργειας, άνοδος τιμών, πίεση στα κράτη-μέλη να δράσουν μόνα τους και κίνδυνος κατακερματισμού της κοινής αγοράς. Γι’ αυτό και ο Επίτροπος επέμεινε στην ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής αντίδρασης, ώστε να αποφευχθούν αποσπασματικές εθνικές κινήσεις που θα έστελναν λάθος σήμα στις αγορές.

Το πολιτικό βάρος αυτής της παρέμβασης είναι διπλό. Από τη μία, η Κομισιόν επιχειρεί να προετοιμάσει κοινωνίες και επιχειρήσεις για ένα παρατεταμένο κύμα ακρίβειας. Από την άλλη, προσπαθεί να πείσει ότι η στρατηγική απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί, ακόμη κι αν το κόστος παραμένει υψηλό. Ο Γιόργκενσεν συνέδεσε ευθέως την τρέχουσα αναστάτωση με τη γενικότερη ανάγκη να μη βρεθεί ξανά η Ευρώπη σε θέση ενεργειακού εκβιασμού, σημειώνοντας ότι η εξάρτηση από το ρωσικό αέριο έχει ήδη μειωθεί δραστικά και ότι η ΕΕ αναζητεί εναλλακτικές πηγές προμήθειας.

Οι δηλώσεις στους Financial Times δεν λειτουργούν ως ανακοίνωση επικείμενου δελτίου, αλλά ως προειδοποίηση ότι η Ευρώπη μπαίνει σε φάση αυξημένης επιφυλακής. Η Κομισιόν επιχειρεί να διαχειριστεί εκ των προτέρων τις προσδοκίες των αγορών και των πολιτών, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το πιο ακραίο εργαλείο, ώστε να δείξει ότι δεν θα βρεθεί απροετοίμαστη απέναντι σε μια νέα ενεργειακή δίνη. Με απλά λόγια, το πραγματικό μήνυμα του Γιόργκενσεν είναι ότι η επόμενη κρίση ίσως να μην κριθεί μόνο από το αν υπάρχει ενέργεια, αλλά από το πόσο οργανωμένα θα κατανεμηθεί.