CNN: Το απόλυτο χάος στα Στενά του Ορμούζ, καθώς η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν είναι μόνο στα «χαρτιά»

«Εάν οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ χωρίς την άδειά μας ή εκτός της καθορισμένης διαδρομής, φέρει την ευθύνη για οποιεσδήποτε συνέπειες».

Με αυτή την προειδοποίηση, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν απευθύνθηκαν την Πέμπτη σε πλοία που κινούνται στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια σημεία διέλευσης για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η εξέλιξη φέρνει στο προσκήνιο μία από τις δυσκολότερες δοκιμασίες για τη συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία είχε στόχο τον τερματισμό της μεταξύ τους σύγκρουσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Νέα κλιμάκωση στον Κόλπο μετά τα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν – Συμφωνία κατάπαυσης πυρός Ισραήλ – Λιβάνου

Η Ουάσινγκτον έκανε λόγο για απάντηση σε ιρανική επίθεση με drone σε εμπορικό πλοίο στο Στενό του Ορμούζ, ενώ η Τεχεράνη κατηγορεί τις ΗΠΑ για παραβίαση της εκεχειρίας

Λίγες ώρες μετά την ιρανική προειδοποίηση, το υπό σημαία Σιγκαπούρης πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Ever Lovely φέρεται να επλήγη από ιρανικό drone, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο CNN. Πρόκειται για την πρώτη επίθεση εναντίον πλοίου μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την Παρασκευή το περιστατικό «ανόητη παραβίαση της Συμφωνίας Κατάπαυσης του Πυρός».

Αμερικανικά πλήγματα και φόβοι νέας κλιμάκωσης

Ως απάντηση, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησαν την Παρασκευή επιθέσεις εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Παρά την ένταση, Αμερικανός αξιωματούχος επιχείρησε να υποβαθμίσει τον κίνδυνο άμεσης κλιμάκωσης, λέγοντας στο CNN ότι τα πλήγματα δεν σηματοδοτούν, τουλάχιστον προς το παρόν, επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις.

Από την πλευρά τους, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι έπληξαν αμερικανικές στρατιωτικές θέσεις στην περιοχή ως απάντηση στις επιθέσεις της Παρασκευής, σύμφωνα με το ιρανικό κρατικό δίκτυο Press TV. Ο αμερικανικός στρατός δεν έχει επιβεβαιώσει τέτοιες επιθέσεις. Παράλληλα, το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι δέχθηκε ιρανικές επιθέσεις με drones στο έδαφός του τα ξημερώματα του Σαββάτου, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί ο στόχος.

Η συμφωνία και ο ρόλος του Ιράν στα Στενά

Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός προβλέπει ότι το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία περνά περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και LNG, γεγονός που καθιστά την ομαλή λειτουργία της κρίσιμη για τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η διασφάλιση της απρόσκοπτης ναυσιπλοΐας αποτέλεσε βασική παραχώρηση της Τεχεράνης προς την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, για το Ιράν, το άνοιγμα του στενού δεν φαίνεται να συνεπάγεται παραίτηση από τον έλεγχό του.

Ένα ασαφώς διατυπωμένο άρθρο της συμφωνίας αναφέρει ότι το Ιράν και το Ομάν θα συνεργαστούν για να «ορίσουν τη μελλοντική διοίκηση» της πλωτής οδού. Στην πράξη, η διατύπωση αυτή δίνει στην Τεχεράνη επίσημο ρόλο στη διαχείριση του περάσματος.

Τρεις διαδρομές, τρεις διαφορετικές ισορροπίες

Η επίθεση της Πέμπτης δείχνει, σύμφωνα με αναλυτές, ότι το Ιράν επιδιώκει να επιβάλει τους δικούς του όρους στη ναυσιπλοΐα, καθορίζοντας πού και πότε μπορούν να διέρχονται τα πλοία. Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν χαρακτηρίσει τις διαδρομές που δεν έχουν εγκριθεί από την Τεχεράνη «απαράδεκτες», «εξαιρετικά επικίνδυνες» και «απαγορευμένες», καλώντας όλα τα πλοία να συντονίζονται αποκλειστικά με το ιρανικό ναυτικό για ασφαλή διέλευση.

Την ίδια στιγμή, η νεοσύστατη ιρανική Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου έχει εκδώσει κανόνες που απαιτούν από τα πλοία να συμπληρώνουν μέσω email ειδική φόρμα εξουσιοδότησης, προκειμένου να λάβουν «Εγγύηση Ασφαλούς Διέλευσης» που περιλαμβάνει και ασφαλιστική κάλυψη. Το CNN αναφέρει ότι επιχείρησε να επικοινωνήσει με την αρχή, όμως τα σχετικά emails επέστρεψαν ως μη παραδοτέα.

Σήμερα, στον στενό θαλάσσιο διάδρομο έχουν διαμορφωθεί τρεις διαφορετικές διαδρομές. Η πρώτη, νοτιότερη, περνά από ύδατα ανοιχτά του Ομάν. Η δεύτερη, που χρησιμοποιούνταν πριν από τον πόλεμο, κινείται στη μέση του στενού. Η τρίτη βρίσκεται βορειότερα και ελέγχεται από το Ιράν. Το αποτέλεσμα είναι οι πλοιοκτήτες και οι διαχειριστές πλοίων να καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε ανταγωνιστικές διαδρομές, καθεμία με διαφορετικούς κινδύνους.

«Όλα αυτά προκαλούν μεγάλη σύγχυση για την ασφαλή πλοήγηση σε αυτά τα νερά», δήλωσε στο CNN ο Δημήτρης Μανιάτης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ναυτιλιακών κινδύνων Marisks, σημειώνοντας ότι «το τρέχον περιβάλλον είναι εξαιρετικά επικίνδυνο».

Οι ναυτιλιακές εταιρείες φοβούνται και τις επιθέσεις και τις κυρώσεις

Η αβεβαιότητα για το ποια διαδρομή πρέπει να ακολουθηθεί δυσκολεύει την προσπάθεια επαναφοράς της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα. Όπως επισημαίνουν παράγοντες της ναυτιλίας, όσα έχουν συμφωνηθεί σε πολιτικό επίπεδο μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ δεν αποτυπώνονται ακόμη με σαφήνεια στη θάλασσα.

Οι ανταγωνιστικοί διάδρομοι έχουν αφήσει τις ναυτιλιακές εταιρείες αντιμέτωπες με ένα σύνθετο δίλημμα. Αν τα πλοία επιλέξουν διαδρομές που δεν ελέγχονται από το Ιράν, διατρέχουν κίνδυνο επίθεσης. Αν, αντίθετα, συμμορφωθούν με τις οδηγίες των Φρουρών της Επανάστασης και χρησιμοποιήσουν την ιρανική διαδρομή, φοβούνται ότι ενδέχεται να βρεθούν εκτεθειμένες σε δυτικές κυρώσεις, ιδίως εάν η συμφωνία καταρρεύσει.

«Η παγκόσμια ναυτιλία θέλει να αποφύγει τις συναλλαγές με τους Ιρανούς, επειδή υπάρχει ο φόβος ότι στο μέλλον μπορεί να υπάρξει κίνδυνος αμερικανικών κυρώσεων», δήλωσε ο Μανιάτης στο CNN. Όπως πρόσθεσε, ο κλάδος παραμένει επιφυλακτικός απέναντι στην τρέχουσα αμερικανική κυβέρνηση, η οποία έχει στο παρελθόν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε πληρωμή διοδίων προς το ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε να αποτελέσει λόγο επιβολής κυρώσεων.

Το Ιράν είχε αρχικά ζητήσει πληρωμή για τη διέλευση από το στενό, αλλά στη συνέχεια ανακοίνωσε ότι δεν θα επιβάλει άμεσα διόδια. Αντί αυτών, σχεδιάζει να χρεώνει τέλη για θαλάσσιες υπηρεσίες και να εισαγάγει νέο περιβαλλοντικό φόρο στα πλοία, προκαλώντας αντιδράσεις μεταξύ των αραβικών συμμάχων των ΗΠΑ που εξάγουν πετρέλαιο.

Πάγωσε η επιχείρηση εκκένωσης εμπορικών πλοίων

Μετά την επίθεση στο Ever Lovely, ο ΙΜΟ ανέστειλε συντονισμένη ανθρωπιστική επιχείρηση εκκένωσης, η οποία είχε στόχο να οδηγήσει εκτός περιοχής περισσότερα από 500 εμπορικά πλοία με πάνω από 11.000 ναυτικούς που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με ανακοίνωση της ομάδας, η επιχείρηση σταμάτησε «μέχρι να υπάρξει περαιτέρω σαφήνεια».

Ναυτιλιακοί εμπειρογνώμονες ανέφεραν ότι τουλάχιστον τέσσερα πλοία γύρισαν πίσω από τον διάδρομο μετά την επίθεση. Για όσα επιλέγουν τη διαδρομή του Ομάν, η οποία θεωρείται λιγότερο εκτεθειμένη στον κίνδυνο κυρώσεων, η διέλευση δεν είναι χωρίς προβλήματα. Τα πλοία αναγκάζονται να κινούνται σε πολύ κοντινές αποστάσεις μεταξύ τους, αυξάνοντας τον κίνδυνο ατυχημάτων.

Υψηλά ασφάλιστρα και ακριβή διέλευση

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, τα ασφάλιστρα για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ εκτοξεύθηκαν. Οι πλοιοκτήτες πλήρωναν πάνω από 1 εκατομμύριο δολάρια ανά πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου, γνωστό ως VLCC, προκειμένου να καλυφθούν έναντι πιθανών επιθέσεων.

Παρότι τέτοια περιστατικά δεν καταγράφονται πλέον με την ίδια συχνότητα, τα ασφάλιστρα παραμένουν υψηλά. Όπως δήλωσε στο CNN ο Μάθιου Ράιτ, κύριος αναλυτής εμπορευματικών μεταφορών στην Kpler, τα πλοία που επιθυμούν να ασφαλιστούν για τη διέλευση πρέπει να δηλώσουν ποια διαδρομή προτίθενται να ακολουθήσουν.

«Δεν πρόκειται για επιστροφή στο μηδέν, αλλά γίνεται σαφές ότι εξακολουθούμε να βρισκόμαστε στην 60ήμερη εκεχειρία και όχι σε μια απόλυτη εγγύηση ότι τα Στενά του Ορμούζ έχει μπει σε σταθερή πορεία επαναλειτουργίας», ανέφερε ο Ράιτ. Όπως προειδοποίησε, εάν οι διαφωνίες δεν επιλυθούν μέχρι τα μέσα Αυγούστου, οι τρεις διαδρομές μπορεί να αρχίσουν να χρησιμοποιούνται με πιο χαοτικό και λιγότερο ασφαλή τρόπο.

Συγκρατημένη αισιοδοξία, αλλά η δυσπιστία παραμένει

Παρά τη σύγχυση, εταιρείες που ειδικεύονται στην αξιολόγηση θαλάσσιων κινδύνων εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες. Ορισμένα πλοία έχουν ήδη αρχίσει να επιχειρούν το δύσκολο πέρασμα, έπειτα από μήνες αβεβαιότητας. Αυτό, όμως, προϋποθέτει προσαρμογή στις νέες πολιτικές ισορροπίες, επιλογή ανάμεσα σε ανταγωνιστικές διαδρομές και αποδοχή σημαντικά υψηλότερου κόστους.

Οι ίδιες εταιρείες προειδοποιούν ότι παραμένει μεγάλο το χάσμα ανάμεσα σε όσα συμφωνούνται σε διπλωματικό επίπεδο και σε όσα συμβαίνουν στην πράξη στα Στενά του Ορμούζ. Για τον λόγο αυτό, πολλοί πλοιοκτήτες εξακολουθούν να περιμένουν μια παρατεταμένη περίοδο διελεύσεων χωρίς περιστατικά, προτού επιτρέψουν στα πλοία τους να επιστρέψουν πλήρως στην περιοχή.

«Ξεκινάμε από ένα σημείο βαθιάς δυσπιστίας μεταξύ των δύο πλευρών, επομένως η συμφωνία είναι ένα καλό πρώτο βήμα», δήλωσε ο Ράιτ. «Ωστόσο, υπάρχει ξεκάθαρα μεγάλο χάσμα ανάμεσα σε αυτά που λένε οι ΗΠΑ και σε αυτά που λένε οι Ιρανοί».

«Βρισκόμαστε σε μια πολύ χαοτική περίοδο», πρόσθεσε.