«Εξαφανίστηκε» η επιδότηση των 0,20 ευρώ στο πετρέλαιο κίνησης

Η κυβερνητική απόφαση για επιδότηση του πετρελαίου κίνησης από την 1η Απριλίου, με 16 λεπτά το λίτρο προ ΦΠΑ ή  20 λεπτά στην τελική τιμή στην αντλία, παρουσιάστηκε ως μια ουσιαστική παρέμβαση ανακούφισης για νοικοκυριά και επαγγελματίες απέναντι στο διαρκώς αυξανόμενο ενεργειακό κόστος. Ωστόσο, η εικόνα που διαμορφώθηκε ήδη από τις πρώτες ημέρες εφαρμογής του μέτρου δείχνει ότι το όφελος για τον καταναλωτή εξανεμίστηκε σχεδόν αμέσως, προκαλώντας εύλογα ερωτήματα για το πού κατέληξε τελικά η επιδότηση.

Η μέση τιμή του πετρελαίου κίνησης είχε ήδη διαμορφωθεί στα 2,12 ευρώ το λίτρο στις 31 Μαρτίου, δηλαδή πριν από την επίσημη έναρξη της επιδότησης. Με την εφαρμογή του μέτρου θα ανέμενε κανείς μια σαφή και αισθητή αποκλιμάκωση των τιμών, ώστε το οικονομικό όφελος να περάσει απευθείας στον τελικό καταναλωτή. Αντί αυτού, η μέση τιμή, αμέσως μετά την εφαρμογή της επιδότησης, επανήλθε κοντά στα 2,08 ευρώ το λίτρο. Με άλλα λόγια, αντί να αποτυπωθεί μια ουσιαστική μείωση κατά περίπου 20 λεπτά, η αγορά απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος της κρατικής ενίσχυσης και η τελική επιβάρυνση για τον οδηγό παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη.

Η κρατική επιδότηση, αν και θεσμοθετήθηκε για να μειώσει την τιμή στην αντλία, δεν απέδωσε στην πράξη το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Η αύξηση της τιμής χονδρικής «έσβησε» το όφελος. Έτσι, το μέτρο λειτούργησε περισσότερο ως λογιστική παρέμβαση παρά ως πραγματική ανακούφιση της αγοράς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, υπάρχει ονομαστικό πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των πρατηρίων, το οποίο ανέρχεται στα 17 λεπτά ανά λίτρο. Αυτό σημαίνει ότι οι πρατηριούχοι, τουλάχιστον θεωρητικά, δεν είχαν τη δυνατότητα να ανεβάσουν μονομερώς τις τιμές λιανικής ώστε να απορροφήσουν οι ίδιοι την επιδότηση. Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι του κλάδου επισημαίνουν ότι η ανατίμηση προήλθε από τα διυλιστήρια, τα οποία αύξησαν τις τιμές διάθεσης, με αποτέλεσμα να εξανεμιστεί το όποιο όφελος προβλεπόταν για τον καταναλωτή.

Την ίδια ώρα, υπάρχει και μία ακόμη παράμετρος με ιδιαίτερη πολιτική και δημοσιονομική σημασία. Το Δημόσιο φαίνεται να βγαίνει τελικά και αυτό κερδισμένο. Κι αυτό γιατί όσο αυξάνεται η τελική τιμή του καυσίμου, τόσο αυξάνονται και τα έσοδα από τον ΦΠΑ, ο οποίος υπολογίζεται επί της τελικής τιμής πώλησης. Με απλά λόγια, το κράτος επιδοτεί μεν μέρος της τιμής, αλλά από την ίδια την άνοδο της τιμής εισπράττει αυξημένα φορολογικά έσοδα. Έτσι, το μεγαλύτερο μεγάλο μέρος της επιδότησης επιστρέφει στα δημόσια ταμεία μέσω της φορολογίας, την ώρα που ο πολίτης συνεχίζει να πληρώνει σχεδόν τα ίδια στην αντλία.

Η υπόθεση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης αναδεικνύει, τελικά, μια βαθύτερη αδυναμία. Οταν δεν υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος στην αλυσίδα διαμόρφωσης των τιμών, ακόμη και τα δημοσιονομικά μέτρα μπορεί να καταλήγουν χωρίς αντίκρισμα για την κοινωνία.