Frontex: «Παγώνει» το πρόγραμμα επανένταξης μεταναστών λόγω εξάντλησης του προϋπολογισμού

Την αναστολή του προγράμματος υποστήριξης και επανένταξης μεταναστών που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους αποφάσισε η Frontex, καθώς τα διαθέσιμα κονδύλια εξαντλήθηκαν νωρίτερα από το αναμενόμενο. Την εξέλιξη αποκαλύπτει το POLITICO, επικαλούμενο εσωτερική ηλεκτρονική αλληλογραφία του ευρωπαϊκού οργανισμού συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Frontex σταμάτησε να δέχεται νέες αιτήσεις για παροχή βοήθειας επανένταξης στις 2 Οκτωβρίου, καθώς οι δαπάνες είχαν φτάσει σε επίπεδο που δεν επέτρεπε πλέον την πλήρη οικονομική κάλυψη του προγράμματος. Την απόφαση γνωστοποίησε στο προσωπικό ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Χανς Λάιτενς, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχουν επαρκείς πιστώσεις για την ανάληψη νέων δεσμεύσεων.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Σκληραίνει τη στάση της η φον ντερ Λάιεν στο μεταναστευτικό: «Υπερβολικά χαμηλό» το 32% στις επιστροφές

Νέα αυστηρότερα μέτρα για τη φύλαξη των ευρωπαϊκών συνόρων, ταχύτερες επιστροφές μεταναστών και ενίσχυση της Frontex προωθεί η πρόεδρος της Κομισιόν ενόψει της Συνόδου Κορυφής

Το πρόγραμμα, που λειτουργεί από το 2022, παρέχει οικονομική ενίσχυση, πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, επαγγελματική κατάρτιση και συμβουλευτική σε ανθρώπους που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους, έπειτα από την απόρριψη του αιτήματός τους να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η αναστολή σημειώνεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει τον αριθμό των επιστροφών μεταναστών χωρίς δικαίωμα παραμονής, ενώ παράλληλα προωθεί την ενίσχυση του ρόλου της Frontex τόσο στην επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων όσο και στις διαδικασίες επιστροφής και επανένταξης.

Εκρηκτική αύξηση των αιτήσεων και χρηματοδοτικό αδιέξοδο

Τα στοιχεία που επικαλείται το POLITICO αποτυπώνουν τη σημαντική πίεση που δέχθηκε το πρόγραμμα. Η Frontex διαχειριζόταν κατά μέσο όρο 2.368 νέες υποθέσεις επανένταξης τον μήνα, αριθμό αισθητά υψηλότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Μόνο τον Σεπτέμβριο, οι υποθέσεις ήταν αυξημένες κατά 63% σε σχέση με τον προγραμματισμένο στόχο, ενώ κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 ο οργανισμός διαχειρίστηκε περίπου 75% περισσότερες υποθέσεις σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Τα προηγούμενα χρόνια, η Frontex είχε καταφέρει να καλύψει αντίστοιχες χρηματοδοτικές ανάγκες μεταφέροντας πόρους από άλλες δραστηριότητες. Αυτή τη φορά, ωστόσο, οι διαθέσιμες πιστώσεις δεν επαρκούν.

Όπως ανέφερε ο Λάιτενς στο εσωτερικό μήνυμά του, οι προβλέψεις του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΕΕ δεν είχαν υπολογίσει ότι η Frontex θα καλούνταν να χρηματοδοτήσει το πρόγραμμα επανένταξης σε τόσο μεγάλη κλίμακα.

Ο οργανισμός έχει ήδη απευθυνθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας πρόσθετη χρηματοδότηση, ωστόσο αναμένει διευκρινίσεις σχετικά με τον προϋπολογισμό του 2027 και το νέο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο, που θα τεθεί σε εφαρμογή το 2028.

«Δεν έχει νόημα να μιλάμε για μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών χωρίς να μιλάμε και για τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή της», δήλωσε στο POLITICO ο εκπρόσωπος της Frontex, Κρις Μπορόφσκι, υπογραμμίζοντας ότι «η φιλοδοξία και η χρηματοδότηση πρέπει να συμβαδίζουν».

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι η αναστολή αφορά αποκλειστικά νέες υποθέσεις, καθώς όσοι έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα θα συνεχίσουν να λαμβάνουν την προβλεπόμενη υποστήριξη. Παράλληλα, η Frontex θα εξακολουθήσει να παρέχει στα κράτη μέλη επιχειρησιακή και τεχνική βοήθεια για την πραγματοποίηση επιστροφών.

Προειδοποιήσεις για τις συνέπειες στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική

Η διακοπή αποδοχής νέων αιτήσεων επανένταξης προκαλεί προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής επιστροφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Λούκας Γκέρκε, διευθυντής του παγκόσμιου γραφείου του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης του ΟΗΕ στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε την επανένταξη βασικό συστατικό μιας λειτουργικής πολιτικής επιστροφών.

Όπως εξήγησε, οι αναγκαστικές επιστροφές έχουν υψηλό οικονομικό κόστος και ενέχουν μεγαλύτερους κινδύνους παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η παροχή υποστήριξης μετά την επιστροφή ενισχύει τις οικειοθελείς αναχωρήσεις, περιορίζει την πιθανότητα νέων προσπαθειών εισόδου στην ΕΕ και διευκολύνει τη συνεργασία με τις χώρες καταγωγής.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η αναστολή της βοήθειας μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση και δυσπιστία στους ανθρώπους που εξετάζουν το ενδεχόμενο επιστροφής, οδηγώντας ακόμη και στην εγκατάλειψη της σχετικής διαδικασίας.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο εκπρόσωπος της Frontex επισήμανε ότι η διαδικασία επιστροφής δεν ολοκληρώνεται με την άφιξη ενός αεροσκάφους στη χώρα προορισμού. Η δυνατότητα των ανθρώπων να ξαναχτίσουν τη ζωή τους αποτελεί, όπως τόνισε, ουσιαστικό στοιχείο της αποτελεσματικής διαχείρισης της μετανάστευσης.

Περισσότερες αρμοδιότητες για τη Frontex, αλλά με ποιους πόρους;

Το χρηματοδοτικό αδιέξοδο ανακύπτει ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει σχέδιο για την περαιτέρω ενίσχυση της Frontex.

Στο πλαίσιο του σχεδίου πέντε σημείων για την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών μεταναστευτικών αφίξεων, η Κομισιόν προωθεί τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων του οργανισμού στις επιστροφές και την επανένταξη, την ενίσχυση της επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων και τη δημιουργία μεγαλύτερης δυνατότητας ταχείας ανάπτυξης προσωπικού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει ήδη προαναγγείλει την πρόθεση να μετατραπεί η Frontex σε έναν ισχυρότερο ευρωπαϊκό μηχανισμό, με περισσότερα εργαλεία και μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία για την υποστήριξη των κρατών μελών.

Ωστόσο, η προοπτική επέκτασης των αρμοδιοτήτων της υπηρεσίας χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων δημιουργεί νέα ερωτήματα.

Ο ίδιος ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex έχει επισημάνει ότι η ενίσχυση της δυνατότητας άμεσης επέμβασης συνοδεύεται από επιχειρησιακούς περιορισμούς, καθώς το προσωπικό που αναπτύσσεται σε μία περιοχή δεν μπορεί ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθεί σε άλλη.

Η αναστολή του προγράμματος επανένταξης αναδεικνύει, τελικά, την απόσταση ανάμεσα στις αυξανόμενες πολιτικές φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αυστηρότερη διαχείριση του μεταναστευτικού και στους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή τους.

Με τις Βρυξέλλες να επιδιώκουν περισσότερες επιστροφές και ισχυρότερη Frontex, το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο οι σχεδιαζόμενες αλλαγές θα συνοδευτούν από την αναγκαία χρηματοδότηση, ώστε η ευρωπαϊκή πολιτική επιστροφών να είναι όχι μόνο αποτελεσματική, αλλά και βιώσιμη.