Η ακρίβεια στο ράφι δεν είναι ενιαία: Τι δείχνει έρευνα της ΕΚΤ για τον πληθωρισμό τροφίμων

Παρότι ο συνολικός πληθωρισμός έχει αποκλιμακωθεί σε σχέση με την κορύφωση της περιόδου 2022-2023, μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας των οικονομολόγων Colm Bates, Friderike Kuik, Elisabeth Wieland και Zivile Zekaite, επισημαίνει ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα συνεχίζει να έχει δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στο πώς οι πολίτες αντιλαμβάνονται τον πληθωρισμό και στο τι περιμένουν για τους επόμενους μήνες. Ο λόγος είναι απλός. Τα τρόφιμα τα αγοράζουμε συχνά, αποτελούν σημαντικό μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού και δεν αντικαθίστανται εύκολα.

Με βάση το Consumer Expectations Survey (CES) της ΕΚΤ, οι αντιλήψεις και οι προσδοκίες για τις τιμές των τροφίμων επηρεάζουν έντονα τις συνολικές αντιλήψεις για τον πληθωρισμό και τις προσδοκίες για τον ορίζοντα ενός έτους. Σχεδόν δύο στους τρεις ερωτώμενους δηλώνουν ότι οι τιμές των τροφίμων επηρεάζουν τις πληθωριστικές τους προσδοκίες, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κατηγορία στο «καλάθι». Αυτή η ομάδα τείνει επίσης να αναμένει πληθωρισμό πάνω από τον στόχο του 2% για τους επόμενους 12 μήνες.

Η ΕΚΤ καταγράφει ότι ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή (HICP) για τα τρόφιμα στη ζώνη του ευρώ υποχώρησε στο 2,4% τον Νοέμβριο του 2025, από κορύφωση 15,5% τον Μάρτιο του 2023. Ωστόσο, ο μέσος όρος για το διάστημα Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2025 ήταν 2,9%, ενώ ο πληθωρισμός τροφίμων παραμένει πάνω από τον προ-πανδημικό μακροχρόνιο μέσο όρο (2,2%) από τον Δεκέμβριο του 2021.

Η «έκπληξη»: Λίγα προϊόντα σήκωσαν το βάρος

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η επιμονή του πληθωρισμού τροφίμων το 2025 δεν ήταν γενικευμένη. Προήλθε κυρίως από λίγες κατηγορίες:

• καφές, τσάι και κακάο»,
• ζάχαρη, μαρμελάδες, μέλι, σοκολάτα και (γλυκά)
• και κρέας

Μάλιστα, τους τελευταίους μήνες αυτές οι ομάδες προϊόντων συνέβαλαν σε πάνω από το 50% του ετήσιου πληθωρισμού τροφίμων, παρότι έχουν βάρος κάτω από 25% στον δείκτη τροφίμων. Οι υπόλοιπες κατηγορίες έχουν σε μεγάλο βαθμό «ομαλοποιηθεί» μετά το σοκ του 2022-2023.

Από το χρηματιστήριο εμπορευμάτων… στο ταμείο
Η ΕΚΤ συνδέει τις πρόσφατες αυξήσεις σε συγκεκριμένα τρόφιμα με δύο βασικούς μηχανισμούς:
α) Άνοδος διεθνών τιμών εμπορευμάτων, ειδικά σε κακάο και καφέ. Οι τιμές τους έπιασαν νέα υψηλά στις αρχές του 2025, έχοντας υπερδιπλασιαστεί από τον Ιανουάριο του 2024. Ακόμη κι όταν οι διεθνείς τιμές αρχίζουν να υποχωρούν, η μετακύλιση στα τελικά καταναλωτικά προϊόντα γίνεται με καθυστέρηση.

β) Ακραία καιρικά φαινόμενα και κλιματικοί παράγοντες. Η ΕΚΤ αναφέρει ότι ο καύσωνας του καλοκαιριού 2025 θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές των μη επεξεργασμένων τροφίμων στη ζώνη του ευρώ κατά 0,4 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες μετά από έναν χρόνο.

Στο κρέας, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι πιέσεις αποδίδονται σε πιο δομικούς λόγους, όπως η συνεχιζόμενη μείωση της προσφοράς σε συνδυασμό με ισχυρή ζήτηση. Ενδεικτικά, οι ευρωπαϊκές τιμές κορυφώθηκαν τον Ιούνιο 2025, περίπου 17% υψηλότερα από τον Ιανουάριο 2024, πριν υποχωρήσουν ελαφρά.

Τι «βλέπουν» τα μοντέλα: Λιγότερες πιέσεις κόστους, αλλά με αστερίσκους
Σύμφωνα με μοντελοποιημένη ανάλυση της ΕΚΤ, οι διεθνείς τιμές εμπορευμάτων εξηγούν μεγαλύτερο μέρος των πρόσφατων αποκλίσεων του πληθωρισμού τροφίμων από τη μακροχρόνια τάση. Ταυτόχρονα, καταγράφεται μετριασμός των πιέσεων κόστους τους τελευταίους μήνες, λόγω μικρότερης συμβολής των εμπορευμάτων και μείωσης ενός «ανεξήγητου» υπολείμματος (που ενδέχεται να συνδέεται με καθυστερημένη μετακύλιση παλαιότερων αυξήσεων μισθών στο λιανεμπόριο).

Εδώ βρίσκεται και μια κρίσιμη λεπτομέρεια. Η ΕΚΤ σημειώνει ότι η αύξηση αποδοχών σε κλάδους που περιλαμβάνουν και το λιανεμπόριο τροφίμων (εμπόριο, μεταφορές, καταλύματα) παρέμεινε υψηλή στο πρώτο μισό του 2025, κάτι που μπορεί να κρατά πιο «κολλημένες» τις τιμές στο στάδιο της λιανικής.

Σταδιακή αποκλιμάκωση, με «μάτια» σε λιανική και καιρό
Η κατεύθυνση, πάντως, είναι πτωτική. Η ΕΚΤ αναφέρει ότι οι προβολές του Ευρωσυστήματος βλέπουν περαιτέρω υποχώρηση του πληθωρισμού τροφίμων, με ενδείξεις ότι οι προσδοκίες αύξησης τιμών από τους παραγωγούς τροφίμων έχουν μειωθεί και κινούνται κάτω από τον μακροχρόνιο μέσο όρο, ενώ οι αντίστοιχες προσδοκίες στη λιανική υποχωρούν πιο αργά.

Στις μακροοικονομικές προβολές Δεκεμβρίου 2025, η ΕΚΤ περιγράφει ότι ο πληθωρισμός τροφίμων αναμένεται να συνεχίσει να μειώνεται, καθώς υποχωρούν οι τιμές των εμπορευμάτων και «σβήνουν» οι καιρικοί παράγοντες, παραμένοντας σε μέτρια επίπεδα έως το 2028.

Εδώ η έρευνα