Η ΕΕ αναζητά σχέδιο διάσωσης για την επόμενη μεγάλη τραπεζική κρίση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να καλύψει από τα πιο σημαντικά κενά της τραπεζικής κρίσης, δηλαδή πώς θα διατηρηθεί ζωντανή μια μεγάλη τράπεζα αμέσως μετά την εξυγίανσή της, όταν η εμπιστοσύνη έχει κλονιστεί, οι καταθέτες αποσύρουν χρήματα και οι αγορές διστάζουν να τη χρηματοδοτήσουν. Το ζήτημα παραμένει άλυτο σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Παρότι η ΕΕ δημιούργησε κανόνες ώστε οι μέτοχοι και οι πιστωτές μιας προβληματικής τράπεζας να απορροφούν πρώτοι τις ζημίες, εξακολουθεί να υπάρχει ένα κρίσιμο πρακτικό ερώτημα: ποιος παρέχει τη ρευστότητα μέχρι να σταθεροποιηθεί η τράπεζα;

Η υπόθεση της Credit Suisse το 2023 υπενθύμισε πόσο γρήγορα μπορεί να εξαφανιστεί η εμπιστοσύνη. Οι ελβετικές αρχές κινητοποιήθηκαν μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, συγκροτώντας πακέτο στήριξης περίπου 260 δισ. ελβετικών φράγκων ώστε να επιτραπεί η εξαγορά της τράπεζας από τη UBS και να αποφευχθεί ένα σοκ στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η ΕΕ, όμως, δεν διαθέτει ένα ενιαίο υπουργείο Οικονομικών που θα μπορούσε να παρέμβει όπως η ελβετική κυβέρνηση. Αντίθετα, λειτουργεί μέσα από ένα σύνθετο πλαίσιο κανόνων, θεσμών και περιορισμών, το οποίο έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αποφεύγεται η διάσωση τραπεζών με χρήματα των φορολογουμένων.

Σύμφωνα με έγγραφο που επικαλείται το POLITICO, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει ένα σχήμα «καταρράκτη» ευθυνών. Στην πρώτη γραμμή θα μπορούσε να βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, παρέχοντας ρευστότητα σε μια τράπεζα που έχει τεθεί σε εξυγίανση, υπό αυστηρούς όρους. Η ΕΚΤ έχει ήδη τροποποιήσει το 2026 το πλαίσιο εφαρμογής της νομισματικής πολιτικής, ώστε τράπεζες που βρίσκονται σε ανοικτή διαδικασία εξυγίανσης να μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αποκτούν ξανά πρόσβαση στις πράξεις του Ευρωσυστήματος.

Ως εγγύηση, η τράπεζα θα μπορούσε να εκδώσει ειδικό ομόλογο, με στήριξη από το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης. Αν η τράπεζα τελικά αποτύχει και το ομόλογο καταστεί άχρηστο, το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης θα χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή της ΕΚΤ. Το ταμείο αυτό χρηματοδοτείται από τον ίδιο τον τραπεζικό κλάδο και έχει σχεδιαστεί για να στηρίζει την ομαλή διαχείριση τραπεζικών κρίσεων χωρίς άμεση προσφυγή στους φορολογούμενους.

Αν τα διαθέσιμα κεφάλαια δεν επαρκούν, το επόμενο επίπεδο θα μπορούσε να είναι ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν ολοκληρωθεί οι πολιτικές και νομικές εκκρεμότητες που εμποδίζουν την πλήρη λειτουργία του ως κοινό δίχτυ ασφαλείας. Σε τελικό στάδιο, η ευθύνη θα επέστρεφε στην εθνική κυβέρνηση της χώρας όπου βρίσκεται η τράπεζα, με δυνατότητα στήριξης μέσω πιστωτικής γραμμής.

Η ΕΕ ήδη αντιμετωπίζει τεράστιες δημοσιονομικές ανάγκες για άμυνα, ενεργειακή μετάβαση, βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη. Μια νέα διάσωση μεγάλης τράπεζας, στο μέγεθος ομίλων όπως η Deutsche Bank, η UniCredit ή η BNP Paribas, θα μπορούσε να πιέσει κυβερνήσεις που ήδη δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν τις προτεραιότητές τους.

Οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε τεχνικό στάδιο, όμως το θέμα θεωρείται πλέον κεντρικό για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης άνοιξε το 2026 διαβούλευση για την επικαιροποίηση της καθοδήγησης προς τις τράπεζες σχετικά με τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση σε καθεστώς εξυγίανσης, λαμβάνοντας υπόψη και τα διδάγματα της αναταραχής του 2023.