Η προέλαση των Χούθι αφήνει εκτεθειμένη τη Σαουδική Αραβία και ενισχύει το Ιράν

Η αιφνιδιαστική προέλαση των Χούθι κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας και η κατάληψη κρίσιμων θέσεων κοντά στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ συνιστούν ένα από τα σοβαρότερα πλήγματα που έχει δεχθεί η Σαουδική Αραβία στην Υεμένη τα τελευταία χρόνια.

Η εξέλιξη δεν αλλάζει μόνο τις ισορροπίες στο πεδίο. Αποκαλύπτει αδυναμίες στις υπηρεσίες πληροφοριών, τη βαθιά ευθραυστότητα των δυνάμεων της Υεμένης που στηρίζονται από το Ριάντ και, ταυτόχρονα, τα όρια της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς το βασίλειο. Σύμφωνα με το Reuters, οι Χούθι έχουν προωθηθεί κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας και έχουν αποκτήσει έλεγχο σε θέσεις και νησιά που συνδέονται άμεσα με την πρόσβαση στο στρατηγικής σημασίας στενό.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ανάμεσα στην Υεμένη και τις αφρικανικές ακτές του Τζιμπουτί και της Ερυθραίας, αποτελεί τη νότια πύλη προς την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ. Η σημασία του είναι τεράστια για το διεθνές εμπόριο και τις ενεργειακές ροές, καθώς οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή αναγκάζει τα πλοία να ακολουθήσουν την πολύ μακρύτερη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Αιφνιδιασμός και κατάρρευση των συμμάχων του Ριάντ

Πίσω από τη γρήγορη προέλαση των Χούθι διακρίνεται ένας συνδυασμός στρατιωτικών και πολιτικών αποτυχιών. Δυτικοί, περιφερειακοί και Υεμενίτες αξιωματούχοι αποδίδουν την εξέλιξη στις βαθιές διαιρέσεις μεταξύ των αντι-Χούθι δυνάμεων, στην αδοκίμαστη δομή διοίκησης υπό σαουδαραβική ηγεσία, στην περιορισμένη αεροπορική υποστήριξη και, κυρίως, στην υποτίμηση της προετοιμασίας της αντίπαλης πλευράς.

Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, οι Χούθι είχαν κατορθώσει να συγκεντρώσουν αθόρυβα περίπου 100.000 μαχητές, αποκτώντας σαφή αριθμητική υπεροχή.

«Όλοι, συμπεριλαμβανομένων των Σαουδαράβων, δεν πρόσεξαν αυτή τη συγκέντρωση και υπολόγισαν λάθος τις προθέσεις των Χούθι».

Ο Νιλ Κουίλιαμ, μέλος του Chatham House στο Λονδίνο, περιέγραψε όσα συνέβησαν ως σοβαρή αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών.

«Απλώς δεν έπιαναν το σήμα. Απλώς δεν έβλεπαν τα σημάδια».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Υεμενίτης πολιτικός αναλυτής Φαρέα Αλ-Μουσλίμι σημείωσε:

«Οι Σαουδάραβες αιφνιδιάστηκαν στην Υεμένη».

Η υποχώρηση των δυνάμεων που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία είχε και ένα δεύτερο, ιδιαίτερα ανησυχητικό αποτέλεσμα για το Ριάντ: σημαντικές ποσότητες προηγμένου αμερικανικού και σαουδαραβικού οπλισμού εγκαταλείφθηκαν και πέρασαν στα χέρια των Χούθι. Το υλικό αυτό μπορεί να ενισχύσει τόσο τις επιχειρησιακές δυνατότητες της οργάνωσης όσο και τη γνώση της για τα οπλικά συστήματα των αντιπάλων της.

Ο πολιτικός αναλυτής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Abdulkhaleq Abdallah περιέγραψε με χαρακτηριστικό τρόπο την εικόνα:

«Οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης ήταν σαν ένας πύργος από τραπουλόχαρτα. Δεν αντιστάθηκαν. Εντελώς. Εντελώς».

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και το στρατηγικό κέρδος του Ιράν

Η μεγαλύτερη σημασία της προέλασης βρίσκεται, ωστόσο, πέρα από το ίδιο το πεδίο της Υεμένης. Ο έλεγχος εδαφών γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ διευρύνει τη δυνατότητα των Χούθι να επηρεάζουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και διευκολύνει την πρόσβαση των δικτύων τους προς το Κέρας της Αφρικής.

Για την Τεχεράνη, η εξέλιξη προσθέτει ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα. Σε συνδυασμό με την επιρροή που διαθέτει το Ιράν γύρω από το Στενό του Ορμούζ, η ενισχυμένη παρουσία των Χούθι κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ σημαίνει ότι το ιρανικό στρατόπεδο αποκτά πρόσθετη επιρροή γύρω από δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία συμφόρησης» για την παγκόσμια ενέργεια.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει ήδη αποδείξει πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η παγκόσμια ναυτιλία όταν απειλείται η διέλευση. Από τα τέλη του 2023, οι επιθέσεις των Χούθι στην περιοχή είχαν οδηγήσει μεγάλες ναυτιλιακές και ενεργειακές εταιρείες στην επιλογή μακρύτερων διαδρομών γύρω από την Αφρική, αυξάνοντας χρόνους και κόστη μεταφοράς.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για το Ιράν καθώς έρχεται έπειτα από πιέσεις και απώλειες που έχουν υποστεί σύμμαχοί του σε άλλα μέτωπα της Μέσης Ανατολής.

Ο Αλ-Μουσλίμι το συνόψισε χαρακτηριστικά:

«Για το Ιράν είναι μια “win-win-win κατάσταση”».

Η Ουάσινγκτον μένει εκτός και το Ριάντ αναζητεί εταίρους

Για τη Σαουδική Αραβία, εξίσου ανησυχητική με τη στρατιωτική υποχώρηση είναι η δυσκολία εξασφάλισης άμεσης διεθνούς στρατιωτικής υποστήριξης.

Δύο Δυτικοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται διατεθειμένες να προσφέρουν άμεση στρατιωτική βοήθεια για μια αντεπίθεση. Σύμφωνα με το Reuters, η Ουάσινγκτον και βασικοί σύμμαχοί της δεν εντάχθηκαν ούτε στον συνασπισμό θαλάσσιας άμυνας που είχε ανακοινώσει το Ριάντ.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στράφηκε προς το Κάιρο, επιδιώκοντας μεγαλύτερη αιγυπτιακή εμπλοκή στις επιχειρήσεις ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η Αίγυπτος είχε συμμετάσχει και το 2015 στις προσπάθειες προστασίας του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ωστόσο δεν υπήρξε άμεση επιβεβαίωση ότι προτίθεται να αναλάβει νέο στρατιωτικό ρόλο.

Η σαουδαραβική ηγεσία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα. Η αποδοχή των νέων δεδομένων μπορεί να επιτρέψει στους Χούθι να μετατρέψουν τα τακτικά τους κέρδη σε μόνιμο στρατηγικό μοχλό πίεσης. Από την άλλη πλευρά, μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική απάντηση αυξάνει τον κίνδυνο νέων επιθέσεων βαθύτερα στο σαουδαραβικό έδαφος.

Όπως ανέφερε αξιωματούχος του Κόλπου:

«Αν δεν προκαλέσεις αρκετό πόνο στους Χούθι, γίνεσαι όμηρος τους».

Παράλληλα, οι Χούθι επιχειρούν να μετατρέψουν τα στρατιωτικά τους κέρδη σε πολιτικές παραχωρήσεις. Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Ντένις Ρος ανέφερε ότι μεταξύ των επιδιώξεων της οργάνωσης βρίσκονται η άρση περιορισμών στο λιμάνι της Χοντέιντα και στο αεροδρόμιο της Σαναά, αποζημιώσεις για τον πόλεμο και περιορισμός της σαουδαραβικής υποστήριξης προς τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης.

«Δεν νομίζω ότι οι Σαουδάραβες μπορούν εύκολα να ενδώσουν στις απαιτήσεις που θέτουν», είπε ο Ρος.

Η «παγίδα της Υεμένης» και η αμφισβήτηση των αμερικανικών εγγυήσεων

Η κρίση επαναφέρει ταυτόχρονα στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ερώτημα για τη σχέση ασφαλείας ανάμεσα στο Ριάντ και την Ουάσινγκτον.

Για ορισμένους αναλυτές, το βαρύτερο πλήγμα για τη Σαουδική Αραβία δεν είναι μόνο η απώλεια εδάφους, αλλά η απροθυμία των Ηνωμένων Πολιτειών να εμπλακούν άμεσα. Η στάση αυτή τροφοδοτεί αμφιβολίες στην περιοχή για το εύρος των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας και υποχρεώνει το Ριάντ να αναζητεί περισσότερες περιφερειακές επιλογές.

Ο Αλ-Μουσλίμι χαρακτήρισε την άρνηση της Ουάσινγκτον να βοηθήσει στην υπεράσπιση σαουδαραβικού εδάφους ως:

«τη μεγαλύτερη απόρριψη της σαουδαραβικής-αμερικανικής συμφωνίας» εδώ και δεκαετίες.

Και πρόσθεσε:

«Οι Αμερικανοί λένε όχι. Αυτό το είδος κατανόησης στη σχέση μεταξύ Ριάντ και Ουάσινγκτον δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ περισσότερο από τώρα».

Η ιστορία της Υεμένης, πάντως, εξηγεί γιατί η αναζήτηση νέων συμμάχων δεν προσφέρει εύκολες λύσεις. Η χώρα έχει επανειλημμένα αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο πεδίο για εξωτερικές στρατιωτικές δυνάμεις, από την αιγυπτιακή επέμβαση της δεκαετίας του 1960 μέχρι τις μεταγενέστερες παρεμβάσεις περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων.

«Η Υεμένη είναι το Βιετνάμ και το Αφγανιστάν κάθε δύναμης που έχει συρθεί σε αυτήν», είπε ο Μουσλίμι.

Και κατέληξε:

«Οι Σαουδάραβες απέτυχαν στην Υεμένη, οι Αμερικανοί απέτυχαν στην Υεμένη».

Αναφερόμενος στην αιγυπτιακή επέμβαση της δεκαετίας του 1960, πρόσθεσε:

«Οι Αιγύπτιοι απέτυχαν στην Υεμένη».

Η νέα πραγματικότητα στην Ερυθρά Θάλασσα, επομένως, υπερβαίνει μια ακόμη μεταβολή των γραμμών του μετώπου στην Υεμένη. Για το Ριάντ δημιουργεί ένα πρόβλημα ασφάλειας σε μία από τις πιο ευαίσθητες θαλάσσιες οδούς δίπλα στα σύνορά του. Για τους Χούθι, προσφέρει στρατιωτική και διαπραγματευτική ισχύ. Και για το Ιράν, σύμφωνα με την εκτίμηση αναλυτών και περιφερειακών πηγών, δημιουργεί έναν ακόμη μοχλό επιρροής σε μια περιοχή όπου οι ενεργειακές οδοί και τα στρατηγικά περάσματα έχουν μετατραπεί σε βασικά εργαλεία γεωπολιτικής πίεσης.