Μέτρα κατά της «αθέμιτης κερδοφορίας»: Τι λένε οι υπουργοί και τι ισχύει με βάση τις αποφάσεις

Στην Ελλάδα ακόμη και σήμερα μετά τα όσα έχουν συμβεί σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό χάσμα ανάμεσα στις δηλώσεις των υπουργών και σε όσα τελικά προβλέπονται στις επίσημες αποφάσεις της Πολιτείας. Όταν όμως εξεταστούν οι υπουργικές αποφάσεις που δημοσιεύονται στο ΦΕΚ, συχνά προκύπτει μια διαφορετική εικόνα.
Το Financial Report συγκέντρωσε και μελέτησε όλες τις σχετικές υπουργικές αποφάσεις που έχουν δημοσιευτεί για το ζήτημα της λεγόμενης «αθέμιτης κερδοφορίας» – τρεις συνολικά στον αριθμό με ισχύ μέχρι και 30 Ιουνίου 2026 – και επιχειρεί να αναλύσει τι ακριβώς ισχύει στην πράξη μέσα από ερωτήσεις-απαντήσεις. Να σημειωθεί ότι στο ΦΕΚ η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τον όρο «αθέμιτη κερδοφορία» ενώ στο δημόσιο λόγο και στις τηλεοπτικές παρεμβάσεις των υπουργών χρησιμοποιείται με ιδιαίτερη έμφαση ο όρος «αισχροκέρδεια».

Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: αντιμετωπίζουν τα μέτρα αυτά το πρόβλημα της αθέμιτης κερδοφορίας; Σύμφωνα με την ανάλυση των αποφάσεων, η απάντηση είναι μερικώς. Όχι μόνο δεν επιτυγχάνουν το στόχο που παρουσιάζεται δημόσια για διάφορους λόγους (τους οποίους αναλύουμε παρακάτω), αλλά ταυτόχρονα δημιουργούνται συνθήκες άνισου ανταγωνισμού στην αγορά.

Ερώτηση: Ποιους αφορούν τα μέτρα; Στη δημόσια συζήτηση δημιουργείται συχνά η εντύπωση ότι οι ρυθμίσεις καλύπτουν το σύνολο των προϊόντων και ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού από την εισαγωγή και την παραγωγή μέχρι την τελική πώληση.
Απάντηση: Δεν ισχύει κάτι τέτοιο στην πραγματικότητα. Η εξέταση των σχετικών υπουργικών αποφάσεων δείχνει ότι τα μέτρα δεν εφαρμόζονται καθολικά ούτε σε όλα τα προϊόντα ούτε σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αντίθετα, περιορίζονται σε συγκεκριμένα σημεία της αγοράς, αφήνοντας εκτός κρίσιμους κρίκους της διαδικασίας διαμόρφωσης των τιμών.

Σε ποιούς κλάδους επιβάλλονται;
Απάντηση: Επιβάλλονται στον κλάδο των καυσίμων αλλά όχι σε όλα τα προϊόντα και όχι σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού. Επίσης επιβάλλονται σε 63 κατηγορίες προϊόντων, που κατά την υπουργική απόφαση θεωρούνται «απαραίτητα για τη διατροφή και τη διαβίωση του καταναλωτή». 

Επιβάλλονται στο φυσικό αέριο;
Απάντηση: Όχι.

Επιβάλλονται στο πετρέλαιο θέρμανσης;
Απάντηση: Όχι

Επιβάλλονται σε άλλα προϊόντα του κλάδου των πετρελαιοειδών, π.χ. σε λάδια; 
Απάντηση: Όχι

Επιβάλλονται στο ηλεκτρικό ρεύμα;
Όχι.

Επιβάλλονται σε υπηρεσίες;
Όχι

Πάμε να δούμε σε ποια καύσιμα επιβάλλονται;
Απάντηση: Μόνο στη βενζίνη και στο πετρέλαιο κίνησης (diesel).  

Σε ποια στάδια του κλάδου των καυσίμων επιβάλλονται;
Απάντηση: Μόνο στις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών που προνηθεύουν τα πρατήρια και στα ίδια τα πρατήρια.  Δεν επιβάλλονται στα διυλιστήρια, ούτε στους φόρους του δημοσίου.  

Με ποιόν τρόπο επιβάλλονται;
Απάντηση: Για πρώτη φορά επιβάλλεται πλαφόν αριθμητικό στο περιθώριο μεικτού κέρδους των εταιρειών. Το πλαφόν αυτό ορίστηκε σε 5 λεπτά συν το ειδικό κόστος διανομής για τις εταιρείες εμπορίας και 12 λεπτά του ευρώ για τα πρατήρια.
Ωστόσο, όπως προέκυψε από την αναλυτική υπουργική απόφαση τα ποσά αυτά συμπεριλαμβάνουν και ΦΠΑ 24%. Συνεπώς, το παλφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους είναι ακόμα μικρότερο μόλις 4,03 λεπτά του ευρώ και 9,6 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο για τις εταιρείες εμπορίας και τα πρατήρια αντίστοιχα.

Πόσο είναι το ειδικό κόστος διανομής και που εφαρμόζεται; 
Απάντηση: Για τις νησιωτικές περιοχές οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών μπορούν να επιβάλλουν επί του ανώτατου ποσού των 5 λεπτών του ευρώ ανά λίτρο επιπλέον ειδικό κόστος διανομής, ως ακολούθως:
Περιφέρειες Κρήτης και Ιονίων Νήσων 0,06 €/λίτρο
Νήσοι Περιφερειακής Ενότητας Νήσων Αττικής 0,06 €/λίτρο
Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου 0,14 €/λίτρο0,14 €/λίτρο
Περιφερειακή Ενότητα Σποράδων 0,14 €/λίτρο
Περιφερειακή Ενότητα Θάσου 0,14 €/λίτρο
Δήμος Κυθήρων 0,14 €/λίτρο
Δήμος Σκύρου 0,14 €/λίτρο
Δήμος Σαμοθράκης 0,14 €/λίτρο
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου 0,15 €/λίτρο
Και σε αυτές τις τιμές συμπεριλαμβάνεται ο ΦΠΑ

Διευκρίνηση:  Αυτό το μέτρο, δηλαδή αριθμητικό πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους δεν έχει σχέση με τα παλαιότερα μέτρα που η κυβέρνηση είχε λάβει για την αντιμετπώπιση πάλι της αθέμιτης κερδοφορίας. Μέχρι τώρα επέβαλλε πλαφόν στο ποσοστό μεικτού κέρδους, το οποίο δεν είχε κανένα αποτέλεσμα στην καταπολέμιση της ακρίβειας (σ.σ. η επιβολή πλαφόν ποσοστού κέρδους στο μεικτό περιθώριο δεν αντιμετωπίζει την άνοδο των τιμών και τον περιορισμό του κέρδους, αλλά αποτελεί κίνητρο αύξησης των τιμών γιατί αυξάνει το ονομαστικό κέρδος. Αυτό είχε αναλυθεί παλαιότερα και αποδείχθηκε στην πράξη αφού δεν αντιμετώπισε την ακρίβεια).

Τελικά με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται στην πράξη η αθέμιτη κερδοφορία στα καύσιμα;
Απάντηση: Περιορίζεται  μόνο στο τμήμα εκείνο της συνολικής τιμής της βενζίνης και του πετρελαίου, που αφορά τα 17 λεπτά συν το κόστος διανομής, δηλαδή μόνο σε ένα μικρό τμήμα της συνολικής τιμής. Πλέον η τιμή της βενζίνης έχει ξεπεράσει το 1,9 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου το 1,89 ευρώ το λίτρο.
Οι υπουργοί βγαίνουν στα κανάλια και κάνουν βαρύγδουπες δηλώσεις για το πλαφόν στα καύσιμα, αλλά οι πολίτες βλέπουν ότι οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί ήδη κατά τις τελευταίες 15 ημέρες, απόδειξη της αύξησης του κέρδους των διυλιστηρίων, αφού δεν έχουν ακομα προλάβει να προμηθευούν πετρέλαιο με νέες τιμές. Ακριβώς το ίδιο είχε συμβεί και κατά την περίοδο της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, όταν τα διυλιστήρια πέτυχαν κέρδη ρεκόρ, αναγκάζοντας εκ των υστέρων την κυβέρνηση να επιβάλει έκτακτη φορολογία στα κέρδη τους.  

Επηρεάζεται ο ανταγωνισμός;
Σαφώς δημιουργεί συνθήκες άνισου ανταγωνισμού προς όφελος των διυλιστηρίων εις βάρος των πρατηρίων και κυρίως των πρατηρίων της επαρχίας, που δεν έχουν μεγάλη κατανάλωση και σύμφωνα με τους ίδιους τους πρατηριούχους, τους οδηγεί σε μηβιώσιμη λειτουργία. 

Τι ισχύει στην περίπτωση των προϊόντων που είναι «απαραίτητα για τη διατροφή και τη διαβίωση του καταναλωτή»;
Σε αυτή την περίπτωση απαγορεύεται η αποκόμιση μεικτού περιθωρίου κέρδους από την πώληση προϊόντος, που είναι απαραίτητο για τη διατροφή και τη διαβίωση του καταναλωτή, εφόσον το μεικτό περιθώριο κέρδους, υπολογιζόμενο ανά κωδικό προϊόντος, υπερβαίνει τον μέσο όρο του αντίστοιχου μεικτού περιθωρίου κέρδους του έτους 2025.
Και σε αυτή την περίπτωση τίθεται ως μέτρο σύγκρισης συγκεκριμένο αριθμητικό μεικτό περιθώριο (και όχι ποσοστό) το οποίο μάλιστα είναι σταθμισμένο με βάση τον όγκο πωλήσεων του 2025.

Πόσο εύκολο είναι να υπολογιστεί το περιθώριο μεικτού κέρδους;
Απάντηση: Ο υπολογισμός δεν είναι απλός, καθώς προϋποθέτει σύστημα κοστολόγησης, έλεγχο αποθεμάτων και καταγραφή αναλυτικών πωλήσεων.
Για τις μικρές επιχειρήσεις σίγουρα θα είναι ένα πρόβλημα. Πρόβλημα θα είναι και για τους ελεγκτές.
Εδώ το ΦΕΚ με τους αριθμητικούς τύπους

Υπολογίζονται στο κόστος και άλλοι παράγοντες, που δύναται να αυξήσουν το κόστος παραγωγής;
Όχι ειναι η απάντηση. Υπολογίζεται μόνο το μέσο κόστος πωληθέντων και η αξία των καθαρών πωλήσεων. Δηλαδή οι επιχειρήσεις αυτές μπορεί να  έχουν αυξημένο κόστος λειτουργίας π.χ. μεταφορές, ενέργειας, αποσβέσεις από επενδύσεις κλπ, αλλά δεν θα μπορούν να αυξήσουν το περιθώριο κέρδους τους. 

Ποια προϊόντα ορίζονται ως «απαραίτητα για τη διατροφή και τη διαβίωση του καταναλωτή»;
Για τους υπουργούς που υπογράφουν την απόφαση πρόκειται για 63 κατηγορίεςπροϊόντων, που περιλαμβάνουν τρόφιμα (46 κατηγορίες) και είδη πρωσοπικής υγιεινής και περιποίησης, καθαριστικά και τροφές για γάτες και σκύλους (υπόλοιπες 17 κατηγορίες). Ακολουθούν οι 63 κατηγορίες που αναφέρονται στην υπουργική απόφαση:
1. Ρύζι
2. Ψωμί για τοστ
3. Ψωμί φρατζόλα
4. Φρυγανιές
5. Μακαρόνια τύπου σπαγγέτι
6. Αλεύρι για όλες τις χρήσεις
7. Όσπρια (φακές)
8. Όσπρια (φασόλια)
9. Όσπρια (ρεβύθια)
10. Πάριζα
11. Γαλοπούλα (αλλαντικά)
12. Κατεψυγμένα ψάρια
13. Φρέσκα ψάρια
14. Νωπό χοιρινό
15. Νωπό κοτόπουλο και μέρη κοτόπουλου
16. Νωπό μοσχάρι
17. Νωπό κρέας από αρνί, κατσίκι ή πρόβατο
18. Φρέσκα φρούτα και Λαχανικά
19. Έτοιμα τυποποιημένα γεύματα και γεύματα που διατίθενται από Σούπερ Μάρκετς
20. Γάλα φρέσκο πλήρες
21. Γάλα φρέσκο με χαμηλά λιπαρά
22. Γάλα υψηλής παστερίωσης (μακράς διάρκειας) πλήρες
23. Γάλα υψηλής παστερίωσης (μακράς διάρκειας) με χαμηλά λιπαρά
24. Γάλα εβαπορέ
25. Γιαούρτι από γάλα αγελάδος χωρίς γεύσεις
26. Γιαούρτι από γάλα αγελάδος χωρίς γεύσεις με χαμηλά λιπαρά
27. Τυρί φέτα
28. Λευκό τυρί
29. Τυρί γκούντα
30. Τυρί με χαμηλά λιπαρά
31. Χυμός τομάτας διατηρημένος
32. Αυγά
33. Μαργαρίνες
34. Βούτυρο αγελάδος
35. Ελαιόλαδο
36. Ηλιέλαιο
37. Κατεψυγμένα λαχανικά
38. Λευκή ζάχαρη
39. Γλυκαντικές ουσίες κατάλληλες για διαβητικούς (π.χ. στέβια)
40. Δημητριακά Πρωινού
41. Κρέμα βρεφικής ηλικίας
42. Γάλα βρεφικής ηλικίας
43. Κάθε τύπου καφές
44. Σοκολάτες και σοκολατοειδή
45. Μπισκότα
46. Χυμός πορτοκάλι
47. Απορρυπαντικά πλυντηρίου ρούχων (υγρά και σε σκόνη – όχι ταμπλέτες)
48. Απορρυπαντικά για σφουγγάρισμα και καθαρισμού επιφανειών – χλωρίνες
49. Απορρυπαντικά πιάτων για πλύσιμο στο χέρι
50. Χαρτί κουζίνας
51. Χαρτί υγείας
52. Οδοντόκρεμες
53. Σερβιέτες και ταμπόν
54. Ξυριστικές μηχανές και ανταλλακτικά ξυριστικών μηχανών
55. Σαμπουάν
56. Όλα τα Σαπούνια (στερεή και σε υγρή μορφή)
57. Αφρόλουτρα
58. Πάνες ακράτειας
59. Πάνες για μωρά
60. Μωρομάντηλα
61. Σαμπουάν για μωρά
62. Τροφές για σκύλους
63. Τροφές για γάτες

Συγκρίνονται μόνο ίδια προϊοντα ή μπορούν να συγκριθούν και όμοια;
Σε αυτό το σημείο κρύβεται μία λεπτομέρεια, που έχει και υποκειμενικά χαρακτηριστικά και μπορεί να κάνει τη διαφορά, θετική ή αρνητική για την εταιρεία και υποκειται στην κρίση του ελεγκτή. Εάν την ώρα του ελέγχου δεν υπάρχει το ίδιο προϊόν για να γίνει σύγκριση στο μεικτό περιθώριο κέρδους, δύναται, σύμφωνα με την απόφαση, ο έλεγχος να γίνει επί συγκρίσιμου προϊόντος. Το συγκρίσιμο προϊόν επιλέγεται από τον ελεγκτή με κριτήρια επιλογής το βαθμό ομειογένειας σε σχέση με το υπό έλεγχο προϊόν ως προς τα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστκά του και τις συνθήκες διάθεσής του.  

Σε ποιες εταιρείες επιβάλλεται το πλαφόν στις 63 κατηγορίες προϊόντων; 
Απάντηση: Επιβάλλεται σε όλες τις επιχειρήσεις πώλησης αυτών των προϊόντων, καθώς η υπουργική απόφαση (21330) δεν περιορίζει την περίμετρο των επιχειρήσεων, ούτε έχει κάποια διάκριση μεταξύ εμπορικών και μεταποίησης (σε προηγούμενες περιπτώσεις κατά της αθέμιτης κερδοφορίας τα μέτρα περιορίζονταν μόνο σε εμπορικές εταιρείες και κυρίως σε μεγάλα καταστήματα, σούπερ μάρκετ). Μάλιστα διακρίνονται κατηγορίες επιχειρήσεων βάσει των οποίων καθορίζεται το ύψος των προστίμων. Σύμφωνα με την απόφαση διακρίνονται οι εξής κατηγορίες:
– Πολύ μικρή επιχείριση: Απασχολεί κατά την τελευταία κλεισμένη διαχειριστική χρήση λιγότερο από 10 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών μικρότερο των 2 εκ. ευρώ.
– Μικρή: Απασχολεί κατά την τελευταία κλεισμένη διαχειριστική χρήση λιγότερο από 50 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών μικρότερο των 10 εκ. ευρώ.
– Μεσαία: Απασχολεί κατά την τελευταία κλεισμένη διαχειριστική χρήση λιγότερο από 250 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών μικρότερο των 50 εκ. ευρώ.
– Μεγάλη: Απασχολεί κατά την τελευταία κλεισμένη διαχειριστική χρήση περισσότερους από 250 εργαζόμενους και έχει κύκλο εργασιών μεγαλύτερο των 50 εκ. ευρώ.
Εάν ο αριθμός των εργαζομένων κατατάσσει την ελεγχόμενη οντότητα σε διαφορετική κατηγορία σε σχέση με τον κύκλο εργασιών, τότε ως κριτήριο που επικρατεί είναι αυτό του αριθμού των εργαζομένων.

Ποια είναι τα πρόστιμα;
Απάντηση: Το πρόστιμο ισχύει για ΄λες τις επιχειρήσεις και δεν μπορεί να υπολείπεται των 5.000 ευρώ ούτε να υπερβαίνει τα 5.000.000 ευρώ.
Σε περίπτωση υποτροπής, εντός του χρονικού διαστήματος που ισχύουν τα έκτακτα μέτρα, ο υπολογισμός του επιβαλλόμενου προστίμου καθώς και το κατώτατο όριο αυτού διπλασιάζονται. Η βαρύτητα της παράβασης αντανακλάται στο όφελος υπέρ του κανονικού (ΟΥΚ). Η διάρκεια της παράβασης συναρτάται με τη διάρκεια της περιόδου ελέγχου, δεδομένου ότι η μεγαλύτερη περίοδος ελέγχου συνεπάγεται μεγαλύτερο αριθμό πωλήσεων στους ελεγχόμενους κωδικούς και, κατ’ επέκταση, αυξημένο οικονομικό όφελος υπέρ του κανονικού.

Κατηγορία Επιχείρησης – Ύψος Προστίμου – Πρόστιμο καθ Υποτροπήν
Πολύ Μικρή – ίσο με το Όφελος Υπέρ του Κανονικού (Ο.Υ.Κ.) – Ίσο με το διπλάσιο Ο.Υ.Κ.
Μικρή – ίσο με το διπλάσιο του Ο.Υ.Κ. – Ίσο με το τετραπλάσιο Ο.Υ.Κ.
Μεσαία – ίσο με το τριπλάσιο του Ο.Υ.Κ. –  Ίσο με το εξαπλάσιο Ο.Υ.Κ.
Μεγάλη  – ίσο με το τετραπλάσιο του Ο.Υ.Κ.  – Ίσο με το οκταπλάσιο Ο.Υ.Κ.

Εδώ οι σχετικές αποφάσεις:
Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου
Απόφαση 21333
Απόφαση 21330