Νόμπελ Χημείας 2026: Στους Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι για το μυστήριο των «κατοπτρικών» μορίων

Στον Γάλλο Ανρί Καγκάν και στον Ιάπωνα Κένσο Σοάι απονέμεται το Νόμπελ Χημείας 2026, για τις ανακαλύψεις τους γύρω από ένα αίνιγμα που απασχολεί τους χημικούς εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα: πώς μπορεί να προκύψει η επικράτηση της μίας από δύο μοριακές μορφές που αποτελούν κατοπτρικά είδωλα η μία της άλλης.

Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών ανακοίνωσε την Τετάρτη τη βράβευση των δύο ερευνητών, αναγνωρίζοντας τη συμβολή τους στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση. Το έργο τους προσέφερε πολύτιμα εργαλεία για τον έλεγχο των χημικών αντιδράσεων και την επιλεκτική παραγωγή μορίων, με σημαντικές εφαρμογές στη φαρμακευτική βιομηχανία.

Ο Σοάι, 76 ετών, πληροφορήθηκε τη διάκριση ενώ είχε βγει για ψώνια. Μιλώντας τηλεφωνικά στη συνέντευξη Τύπου, χαρακτήρισε τη στιγμή την πιο συναρπαστική της ζωής του και εξέφρασε τη χαρά του που μοιράζεται το βραβείο με τον Καγκάν. Την ώρα της ανακοίνωσης, η επιτροπή προσπαθούσε ακόμη να επικοινωνήσει με τον 95χρονο Γάλλο επιστήμονα.

BREAKING NEWS
The Royal Swedish Academy of Sciences has decided to award the 2026 #NobelPrize in Chemistry to Henri B. Kagan and Kenso Soai “for the discovery of non-linear effects and autocatalysis in asymmetric organic synthesis.” https://t.co/nH090ql1Xc

— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 7, 2026

Τα μόρια που μοιάζουν με το αριστερό και το δεξί χέρι

Πολλά μόρια που είναι απαραίτητα για τη ζωή εμφανίζονται σε δύο μορφές, οι οποίες μοιάζουν μεταξύ τους όπως το αριστερό και το δεξί χέρι: είναι κατοπτρικές εικόνες, αλλά δεν μπορούν να ταυτιστούν όταν τοποθετηθούν η μία πάνω στην άλλη.

Οι ζωντανοί οργανισμοί, ωστόσο, χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά τη μία από τις δύο μορφές συγκεκριμένων κατηγοριών μορίων. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως ομοχειρομορφία, αποτέλεσε ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της χημείας.

Οι ανακαλύψεις των Καγκάν και Σοάι έδειξαν πώς οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ενισχύσουν την επικράτηση της μίας κατοπτρικής μορφής. Έτσι, συνέβαλαν τόσο στην κατανόηση του φαινομένου όσο και στην ανάπτυξη μεθόδων για την παραγωγή της επιθυμητής μορφής ενός μορίου.

Γιατί η ανακάλυψη είναι κρίσιμη για τα φάρμακα

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μορφές μπορεί να έχει ουσιαστικές συνέπειες για τη δράση μιας φαρμακευτικής ουσίας. Παρότι έχουν την ίδια χημική σύσταση, ενδέχεται να αλληλεπιδρούν διαφορετικά με τον οργανισμό.

Όπως εξήγησε ο Πέτερ Σόμφαι, μέλος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας, η μία μορφή ενός φαρμάκου μπορεί να προκαλεί διαφορετικό αποτέλεσμα από την άλλη. Γι’ αυτό οι χημικοί χρειάζονται μεθόδους που τους επιτρέπουν να παρασκευάζουν επιλεκτικά την επιθυμητή εκδοχή.

Το έργο των φετινών βραβευθέντων έδωσε ισχυρά εργαλεία προς αυτή την κατεύθυνση, βοηθώντας τους ερευνητές να σχεδιάζουν αντιδράσεις με μεγαλύτερο έλεγχο στο τελικό προϊόν.

Από τον Λουί Παστέρ στη σύγχρονη χημεία

Οι ρίζες της έρευνας φτάνουν στον 19ο αιώνα και στο έργο του Λουί Παστέρ. Μελετώντας το τρυγικό οξύ, ο Γάλλος χημικός ανέδειξε την ύπαρξη κατοπτρικών μορφών και παρατήρησε ότι οι μικροοργανισμοί μπορούσαν να τις διακρίνουν.

Οι Καγκάν και Σοάι προχώρησαν αυτή την επιστημονική αναζήτηση, δείχνοντας πώς η ίδια η χημεία μπορεί να ευνοήσει τη μία μορφή έναντι της άλλης. Οι ανακαλύψεις τους συνέδεσαν ένα θεμελιώδες ερώτημα για τη μοριακή ασυμμετρία με πρακτικές ανάγκες της σύγχρονης φαρμακευτικής παραγωγής.

Η ανακοίνωση του Νόμπελ Χημείας ακολούθησε εκείνες των βραβείων Ιατρικής και Φυσικής, τη Δευτέρα και την Τρίτη αντίστοιχα.

Οι δύο επιστήμονες θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών και θα παραλάβουν τα μετάλλιά τους από τον βασιλιά της Σουηδίας, Κάρολο ΙΣΤ΄ Γουσταύο, στη Στοκχόλμη στις 10 Δεκεμβρίου, επέτειο του θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ.