Οικονομική ασφυξία από τις ΗΠΑ, αδιαλλαξία από το Ιράν και διπλωματικό αδιέξοδο εννέα μηνών. Οι δύο πλευρές ποντάρουν στην εξάντληση του αντιπάλου, με τον κίνδυνο νέας πολεμικής ανάφλεξης να μεγαλώνει
Σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι αντοχής και στρατηγικών υπολογισμών έχουν εμπλακεί οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, σχεδόν εννέα μήνες μετά την έναρξη του πολέμου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και η ιρανική ηγεσία εμφανίζονται πεπεισμένοι ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους, παρότι οι διπλωματικές προσπάθειες έχουν περιέλθει σε βαθύ αδιέξοδο και ο κίνδυνος αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών παραμένει ορατός.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις πρώην Αμερικανών διαπραγματευτών για τη Μέση Ανατολή, Ευρωπαίων αξιωματούχων και πηγών από τις χώρες του Κόλπου που επικαλείται το Reuters, η κατάσταση είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Καμία πλευρά δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να κάνει την πρώτη ουσιαστική παραχώρηση, ενώ οι όροι που θέτουν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη για τον τερματισμό της σύγκρουσης παραμένουν ουσιαστικά ασύμβατοι.
Ο Τραμπ έχει επιλέξει, τουλάχιστον προς το παρόν, να αποφύγει ένα νέο κύμα εκτεταμένων αεροπορικών επιθέσεων, εκτιμώντας ότι μια τέτοια κίνηση ενδέχεται να μην αλλάξει τους στρατηγικούς συσχετισμούς. Αντίθετα, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ιρανικά αντίποινα εναντίον κρίσιμων ενεργειακών εγκαταστάσεων των χωρών του Κόλπου, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Η αμερικανική στρατηγική στηρίζεται πλέον στον ναυτικό αποκλεισμό και στην εντεινόμενη οικονομική πίεση, με την ελπίδα ότι η επιδείνωση της κατάστασης στο εσωτερικό του Ιράν θα αναγκάσει την ηγεσία του να αποδεχθεί περιορισμούς στο πυρηνικό της πρόγραμμα.
Η Τεχεράνη, ωστόσο, διαβάζει διαφορετικά τις εξελίξεις. Οι εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με τις πολιτικές ανακατατάξεις στο Ισραήλ, έχουν ενισχύσει την πεποίθηση των Ιρανών ηγετών ότι μπορούν να αντέξουν περισσότερο από την Ουάσιγκτον.
Δύο αντίπαλοι χωρίς εύκολη διέξοδο
Το παράδοξο της σημερινής αντιπαράθεσης είναι ότι και οι δύο πλευρές εμφανίζονται εγκλωβισμένες σε μια στρατηγική από την οποία δυσκολεύονται να υποχωρήσουν χωρίς να υποστούν σοβαρό πολιτικό κόστος.
«Υπάρχει μια διπλή πραγματικότητα. Ο Τραμπ δεν έχει καλές επιλογές και οι Ιρανοί δεν έχουν καλές επιλογές», δήλωσε στο Reuters ο Ντένις Ρος, πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή.
Όπως εξήγησε, κάθε πλευρά θέτει προϋποθέσεις για τον τερματισμό του πολέμου τις οποίες η άλλη θεωρεί αδύνατο να αποδεχθεί.
Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται και από Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι οποίοι επισημαίνουν ότι οι αμερικανικές απαιτήσεις είναι υπερβολικά επώδυνες για την ιρανική ηγεσία, ενώ οι αντίστοιχες αξιώσεις της Τεχεράνης συνεπάγονται δυσβάσταχτο πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση Τραμπ.
Παρά το αδιέξοδο, οι διπλωματικοί δίαυλοι παραμένουν ανοιχτοί. Το Ιράν εξακολουθεί να δηλώνει πρόθυμο να διαπραγματευτεί και την Τρίτη είχε επαφές με μεσολαβητές από το Ομάν και το Κατάρ. Ταυτόχρονα, όμως, κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι επιχειρούν να επιβάλουν τους όρους τους μέσω οικονομικού εξαναγκασμού.
Το θαμμένο ουράνιο και η πυρηνική απειλή
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο, σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις, όχι μόνο δεν εξουδετερώθηκε από τη στρατιωτική εκστρατεία, αλλά ενδέχεται να έχει καταστεί ακόμη πιο δύσκολο να ελεγχθεί.
Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος, επικαλούμενος ενημέρωση από τις υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας του, υποστήριξε ότι η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση «πέτυχε το αντίθετο από αυτό που είχε σχεδιαστεί».
Κατά την εκτίμησή του, οι επιθέσεις ενίσχυσαν τους σκληροπυρηνικούς κύκλους του ιρανικού καθεστώτος, συγκέντρωσαν περισσότερη εξουσία στα χέρια τους και επιδείνωσαν το πυρηνικό πρόβλημα αντί να το επιλύσουν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν πληροφορίες δυτικών υπηρεσιών ότι σημαντικό μέρος του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν ενδέχεται να βρίσκεται θαμμένο βαθιά στο όρος Πίκακς, σε μια ισχυρά οχυρωμένη υπόγεια εγκατάσταση κοντά στο πυρηνικό συγκρότημα της Νατάνζ.
Η πιθανότητα διατήρησης αυτών των αποθεμάτων ενισχύει τους φόβους ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιδιώξει την περαιτέρω ανάπτυξη του πυρηνικού της προγράμματος ως μέσου αποτροπής μελλοντικών αμερικανικών επεμβάσεων.
Το Ιράν επιμένει ότι οι πυρηνικές δραστηριότητές του εξυπηρετούν αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς και αρνείται ότι επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Παράλληλα, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει την επιστροφή διεθνών επιθεωρητών όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.
Η τρίτη επιλογή του Τραμπ: Οικονομικός στραγγαλισμός αντί για βόμβες
Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να έχει επιλέξει μια στρατηγική παρατεταμένης πίεσης, αποφεύγοντας προς το παρόν τόσο τη στρατιωτική κλιμάκωση όσο και μια συμφωνία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποχώρηση απέναντι στην Τεχεράνη.
Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή, συνοψίζει τις επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ σε τέσσερα ενδεχόμενα: κλιμάκωση, διαπραγμάτευση, συνθηκολόγηση ή στραγγαλισμό του αντιπάλου.
Προς το παρόν, εκτιμά ότι ο Λευκός Οίκος έχει επιλέξει την τελευταία οδό, χωρίς όμως να αποκλείει την επιστροφή στη στρατιωτική δράση, ιδιαίτερα πριν από την ανάληψη του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς τον Ιανουάριο.
Την ίδια στρατηγική περιέγραψε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά τη συνάντησή του με τους ομολόγους του της G7 στο Παρίσι. Σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες που συμμετείχαν στις συζητήσεις, ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν είναι υποχρεωμένες να επιλέξουν ανάμεσα στην επανέναρξη του πολέμου και σε μια ανεπαρκή συμφωνία.
Υπάρχει, όπως είπε, μια τρίτη επιλογή: η διατήρηση της οικονομικής πίεσης μέχρι η ιρανική ηγεσία να αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να καθορίζει τους όρους της αντιπαράθεσης και να αποδεχθεί τις παραχωρήσεις που θεωρεί αναγκαίες η Ουάσιγκτον.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η εκστρατεία οικονομικής πίεσης προκαλεί ήδη τόσο σοβαρή ζημιά στην ιρανική οικονομία, ώστε ο πρόεδρος δεν χρειάζεται να διατάξει νέες μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι όλες οι επιλογές παραμένουν στο τραπέζι, εφόσον κριθεί απαραίτητο να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν.
Ο φόβος των χωρών του Κόλπου και τα τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα
Η επιλογή του Τραμπ να μην προχωρήσει σε νέο κύμα βομβαρδισμών συνδέεται και με τις έντονες ανησυχίες των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Σύμφωνα με δύο περιφερειακές πηγές που επικαλείται το Reuters, οι κυβερνήσεις της περιοχής προειδοποίησαν την Ουάσιγκτον ότι νέα αμερικανικά πλήγματα θα μπορούσαν να προκαλέσουν εκτεταμένα ιρανικά αντίποινα εναντίον των ενεργειακών και άλλων κρίσιμων υποδομών τους.
Το μέγεθος του κινδύνου αποτυπώνεται στα στοιχεία που παρουσίασε ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, Τζάσεμ αλ Μπουντάιουι, σύμφωνα με τα οποία τα κράτη μέλη έχουν δεχθεί περισσότερους από 7.000 ιρανικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη διάρκεια του πολέμου.
Η ασυμμετρία της σύγκρουσης αποτελεί βασική πηγή ανησυχίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να πλήξουν απευθείας το Ιράν, όμως η Τεχεράνη έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει το κόστος της αντιπαράθεσης στους περιφερειακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον.
Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε ο Εμπτεσάμ αλ Κέτμπι, επικεφαλής του Emirates Policy Center, οι χώρες του Κόλπου δεν διαθέτουν αποτελεσματικά μέσα πίεσης απέναντι στην Τεχεράνη, ενώ ακόμη και η αμερικανική στρατιωτική ισχύς έχει αποδειχθεί περιορισμένη ως προς την επίτευξη των πολιτικών στόχων της.
Παρά τις επιφυλάξεις, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή παραμένει ισχυρή, με τρία αεροπλανοφόρα να βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή και να διατηρούν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιχειρήσεων.
Το ερώτημα είναι εάν ο Τραμπ θα επιλέξει να αξιοποιήσει τη στρατιωτική αυτή ισχύ πριν περιοριστεί περαιτέρω το πολιτικό του περιθώριο μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο του διπλωματικού παζαριού
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις έμμεσες συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν δεν είναι μόνο το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, αλλά και η σειρά με την οποία θα εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις κάθε πλευράς.
Η Τεχεράνη απαιτεί την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και την αποκατάσταση των πετρελαϊκών εξαγωγών της προτού προχωρήσει σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, επιδιώκει τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα και την αναγνώριση ρόλου στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Σε αντάλλαγμα, σύμφωνα με τις διπλωματικές πηγές, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να επιτρέψει την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού και να δεσμευθεί ότι θα συζητήσει σε μεταγενέστερο στάδιο το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Η αμερικανική κυβέρνηση απορρίπτει αυτή την προσέγγιση. Ζητεί ταυτόχρονα και αμοιβαία βήματα, με σαφείς και επαληθεύσιμες πυρηνικές δεσμεύσεις από την αρχή της διαδικασίας.
Έτσι, το ερώτημα ποιος θα κινηθεί πρώτος έχει μετατραπεί σε κεντρικό σημείο σύγκρουσης. Για την Ουάσιγκτον, η άρση της πίεσης χωρίς συγκεκριμένα ανταλλάγματα θα ισοδυναμούσε με υποχώρηση. Για την Τεχεράνη, η αποδοχή πυρηνικών περιορισμών όσο συνεχίζεται ο αποκλεισμός θα αποτελούσε παραδοχή ήττας.
Ο ρόλος του Κατάρ και η αναζήτηση συμβιβασμού
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Κατάρ και το Ομάν επιχειρούν να διατηρήσουν ζωντανή τη διπλωματική διαδικασία.
Ο πρωθυπουργός του Κατάρ ενημέρωσε τους εκπροσώπους της G7 στο Παρίσι για τις επαφές του με τον Αμερικανό πρόεδρο, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει κάποια σημαντική πρόοδο.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η διαμεσολάβηση παραμένει ενεργή, υπογραμμίζουν όμως ότι οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές εξακολουθούν να είναι μεγάλες.
Η ευρωπαϊκή θέση είναι ότι το πυρηνικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί ήδη από το πρώτο στάδιο των συνομιλιών. Η προοπτική να προηγηθούν η άρση του αποκλεισμού και των κυρώσεων και να ακολουθήσει αργότερα η επιστροφή των επιθεωρητών θεωρείται μη αποδεκτή.
Μια πιθανή διέξοδος, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, θα ήταν η διαμόρφωση ενός συμβιβασμού μέσω τρίτων χωρών, κυρίως των κρατών του Κόλπου.
Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη θα μπορούσε να παρουσιάσει ενδεχόμενες παραχωρήσεις όχι ως αποτέλεσμα αμερικανικών πιέσεων, αλλά ως ανταπόκριση σε περιφερειακές ανάγκες ασφαλείας.
Μια τέτοια φόρμουλα θα μπορούσε να προσφέρει και στις δύο πλευρές τον απαραίτητο πολιτικό χώρο για να προχωρήσουν σε συμφωνία χωρίς να εμφανιστούν ως ηττημένες.
Οι Φρουροί της Επανάστασης και το εσωτερικό αδιέξοδο της Τεχεράνης
Πρόσθετο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις αποτελεί η κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν, όπου οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις εμφανίζονται ενισχυμένες από την πορεία του πολέμου.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, ένας ισχυρός πυρήνας στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης θεωρεί ότι η χώρα έχει ήδη πετύχει μια στρατηγική νίκη, καθώς άντεξε την αμερικανική στρατιωτική πίεση χωρίς να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσιγκτον.
Η αντίληψη αυτή περιορίζει δραστικά τα περιθώρια κινήσεων του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί και δυσχεραίνει κάθε προσπάθεια ουσιαστικού συμβιβασμού.
Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Άλαν Έιρ, ο οποίος είχε συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, επισημαίνει ότι η πολιτική πίεση απέναντι σε όσους εμφανίζονται διαλλακτικοί λειτουργεί αποτρεπτικά.
Ως παράδειγμα αναφέρει την περίπτωση του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπακέρ Καλιμπάφ, ο οποίος, σύμφωνα με την εκτίμησή του, υπέστη πολιτικό κόστος λόγω της σύνδεσής του με προηγούμενη ενδιάμεση συμφωνία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο οι αξιωματούχοι φοβούνται να εμφανιστούν περισσότερο διαλλακτικοί από τους σκληροπυρηνικούς αντιπάλους τους, ακόμη και εάν αντιλαμβάνονται την ανάγκη μιας διπλωματικής διεξόδου.
Ο χρόνος τελειώνει και ο κίνδυνος νέας σύγκρουσης μεγαλώνει
Παρά την επιμονή τόσο της Ουάσιγκτον όσο και της Τεχεράνης ότι μπορούν να αντέξουν μια παρατεταμένη αντιπαράθεση, διπλωματικές πηγές προειδοποιούν ότι η σημερινή ισορροπία δεν είναι βιώσιμη επ’ αόριστον.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός ασκεί αυξανόμενη πίεση στην ιρανική οικονομία, περιορίζοντας τα έσοδα και επιβαρύνοντας την καθημερινότητα του πληθυσμού. Την ίδια στιγμή, η συνέχιση της αντιπαράθεσης διατηρεί την ανασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και απειλεί τη σταθερότητα των διεθνών ενεργειακών αγορών.
Το ενδεχόμενο μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης παραμένει ιδιαίτερα σοβαρό. Όπως εκτιμά ο Άλαν Έιρ, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμείνουν στον αποκλεισμό και δεν προσφέρουν στην Τεχεράνη κάποια διέξοδο, η ιρανική ηγεσία ενδέχεται τελικά να επιλέξει την κλιμάκωση, επειδή δεν θα μπορεί πλέον να αντέξει το οικονομικό κόστος.
Το στοίχημα του Τραμπ είναι ότι η οικονομική ασφυξία θα οδηγήσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με πιο διαλλακτική στάση. Το στοίχημα της Τεχεράνης είναι ότι η πολιτική αποδυνάμωση του Αμερικανού προέδρου και ο φόβος μιας περιφερειακής ανάφλεξης θα αναγκάσουν τελικά την Ουάσιγκτον να κάνει πίσω.
Ωστόσο, όσο οι δύο πλευρές περιμένουν την υποχώρηση της άλλης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να καταρρεύσει η εύθραυστη ισορροπία.
Το μεγαλύτερο παράδοξο του πολέμου είναι ότι και οι δύο αντίπαλοι πιστεύουν πως ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους, την ώρα που ο ίδιος ο χρόνος μπορεί να αποδειχθεί ο παράγοντας που θα πυροδοτήσει τον επόμενο γύρο της σύγκρουσης.
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ:
- Τραμπ και Τεχεράνη σε πόλεμο νεύρων: Το επικίνδυνο στοίχημα που απειλεί να τινάξει τη Μέση Ανατολή στον αέρα
- The Athletic: Ο Ολυμπιακός αντιδρά στο NBA Europe λόγω Παναθηναϊκού. Στον «αέρα» το σχέδιο για το 2027
- ΗΠΑ: «Φωτιά» στις τιμές εισαγωγών τον Οκτώβριο – Άλμα 1,1% και νέος πονοκέφαλος για τη Fed
- Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς: Έγκριση για εισαγωγή της ΜΕΤΚΑ στο Χρηματιστήριο Αθηνών
- Τζένσεν Χουάνγκ: «Θα ήταν τιμή μου να αναλάβω ξανά την Nvidia»
- Επ. Ανταγωνισμού: Γνωστοποιήθηκε η απόκτηση του 100% της Τζώρτζης Α.Ε. από την Πετρόπουλος
- CNN: Εκτός λειτουργίας το άκρως απόρρητο δίκτυο επικοινωνιών της NSA – Συναγερμός στις ΗΠΑ
- ΗΠΑ: Αύξηση 0,5% στα επιχειρηματικά αποθέματα τον Σεπτέμβριο – Ισχυρή η εγχώρια ζήτηση
προτεινόμενη πηγή στην Google
Ακολουθήστε το financialreport.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις








