Βραζιλία: Νίκη Μπολσονάρου αιφνιδιάζει Λούλα στον πρώτο γύρο των εκλογών

Η Βραζιλία οδεύει σε έναν εξαιρετικά κρίσιμο δεύτερο γύρο προεδρικών εκλογών, καθώς ο γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρου κατάφερε όχι μόνο να διαψεύσει τις περισσότερες δημοσκοπήσεις, αλλά και να τερματίσει οριακά μπροστά από τον πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στον πρώτο γύρο της 4ης Οκτωβρίου.

Με σχεδόν ολοκληρωμένη την καταμέτρηση, ο Μπολσονάρου συγκέντρωσε περίπου 47% των έγκυρων ψήφων, έναντι περίπου 45% για τον Λούλα, ενώ κανείς δεν ξεπέρασε το απαιτούμενο όριο του 50%. Οι δύο υποψήφιοι θα αναμετρηθούν ξανά στις 25 Οκτωβρίου, όταν οι Βραζιλιάνοι θα κληθούν να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις για τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής.

Το αποτέλεσμα αποτέλεσε σημαντική έκπληξη σε σχέση με τις μετρήσεις πριν από την κάλπη. Δημοσκοπήσεις των τελευταίων ημερών έδιναν μικρό προβάδισμα στον Λούλα στον πρώτο γύρο, ενώ σε υποθετικά σενάρια δεύτερου γύρου η διαφορά ανάμεσα στους δύο εμφανιζόταν περιορισμένη.

Η επίδοση του Φλάβιο Μπολσονάρου ανέδειξε, μεταξύ άλλων, τη δυσαρέσκεια ενός σημαντικού τμήματος των Βραζιλιάνων απέναντι στην κυβέρνηση του Εργατικού Κόμματος. Η ακρίβεια, το κόστος των τροφίμων, τα υψηλά επιτόκια, το αυξημένο χρέος των νοικοκυριών και η ανησυχία για την εγκληματικότητα αποτέλεσαν κεντρικά ζητήματα της προεκλογικής περιόδου.

Η κυβέρνηση Λούλα μπορεί να επικαλεστεί βελτίωση δεικτών όπως η ανεργία και η ανισότητα, όμως ένα μεγάλο μέρος των πολιτών εξακολουθεί να αισθάνεται ότι το διαθέσιμο εισόδημά του πιέζεται.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η εξυπηρέτηση του χρέους των νοικοκυριών, εξαιρουμένων των στεγαστικών δανείων, είχε φθάσει τον Ιούνιο στο 26,6% του εισοδήματος, ενώ τα προηγούμενα χρόνια οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων είχαν αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρου επιχείρησε να μετατρέψει αυτή τη δυσαρέσκεια σε πολιτική στήριξη, παρουσιάζοντας την υποψηφιότητά του ως επιλογή αλλαγής.

Από την άλλη πλευρά, ο Λούλα προσπάθησε τις τελευταίες εβδομάδες της εκστρατείας να ενισχύσει την αγοραστική δύναμη των χαμηλότερων εισοδηματικών στρωμάτων, μεταξύ άλλων μέσω διεύρυνσης κοινωνικών παροχών και νέων μέτρων για την ανακούφιση υπερχρεωμένων οικογενειών.

Ο Φλάβιο και η βαριά πολιτική κληρονομιά του ονόματος Μπολσονάρου

Η αναμέτρηση έχει ιδιαίτερο συμβολισμό λόγω της πολιτικής καταγωγής του υποψηφίου της δεξιάς. Ο Φλάβιο Μπολσονάρου είναι γιος του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου, μιας από τις πλέον καθοριστικές αλλά και πολωτικές προσωπικότητες της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Βραζιλίας.

Ο πρώην πρόεδρος εκτίει ποινή 27 ετών μετά την καταδίκη του για σχέδιο πραξικοπήματος που συνδεόταν με την προσπάθεια ανατροπής του αποτελέσματος των εκλογών του 2022. Ο γιος του επιδιώκει να διατηρήσει την πολιτική βάση του «μπολσοναρισμού», συνδυάζοντας συντηρητικές κοινωνικές θέσεις, σκληρότερη γραμμή στην ασφάλεια και περισσότερο φιλικές προς την αγορά οικονομικές προσεγγίσεις.

Ο ίδιος δήλωσε μετά τον πρώτο γύρο ότι το αποτέλεσμα δείχνει πως η χώρα επιθυμεί αλλαγή, ενώ έθεσε ως βασικό πολιτικό στόχο τον τερματισμό της μακράς κυριαρχίας του Εργατικού Κόμματος.

Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι ο Φλάβιο κατάφερε να συγκεντρώσει στον πρώτο γύρο πάνω από 56 εκατομμύρια ψήφους, σύμφωνα με την καταμέτρηση που μετέδωσε το Associated Press.

Ο Λούλα ξεκινά ουσιαστικά μια νέα προεκλογική εκστρατεία

Ο Λούλα, από την πλευρά του, παραδέχθηκε ότι ανέμενε ισχυρότερο αποτέλεσμα και είχε εκτιμήσει πως υπήρχε ακόμη και δυνατότητα νίκης από τον πρώτο γύρο. Η είσοδος στον δεύτερο γύρο τον υποχρεώνει πλέον να επανασχεδιάσει την εκστρατεία του.

Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στα κοινωνικά και οικονομικά πεπραγμένα της κυβέρνησής του, επιχειρώντας παράλληλα να προσεγγίσει τους ψηφοφόρους που στον πρώτο γύρο επέλεξαν μικρότερους υποψηφίους.

Η αριθμητική έχει ιδιαίτερη σημασία: μετά τα πολύ υψηλά ποσοστά Μπολσονάρου και Λούλα, απομένει ένα σαφώς μικρότερο τμήμα του εκλογικού σώματος προς διεκδίκηση. Αυτό σημαίνει ότι εκτός από τη μετακίνηση ψηφοφόρων των μικρότερων κομμάτων, καθοριστικός παράγοντας θα είναι και η κινητοποίηση ή αποχή όσων ψήφισαν ήδη τους δύο μονομάχους.

Η οικονομία στο κέντρο της αναμέτρησης

Ο επόμενος πρόεδρος της Βραζιλίας θα αναλάβει μια οικονομία που αντιμετωπίζει σημαντικές δημοσιονομικές προκλήσεις. Το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει το 82% του ΑΕΠ, ενώ η κυβέρνηση υποβάθμισε πρόσφατα την πρόβλεψη για την ανάπτυξη του 2026 στο 2,0%, από 2,3% προηγουμένως. Για το 2027 προβλέπει ανάπτυξη 2,3%.

Παράλληλα, το βασικό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας βρίσκεται στο 13,75%, επίπεδο που εξακολουθεί να περιορίζει την κατανάλωση, την πίστωση και τις επενδύσεις, παρά την έναρξη μιας προσεκτικής διαδικασίας χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.

Τα στοιχεία εξηγούν γιατί η δημοσιονομική πολιτική θα αποτελέσει βασικό πεδίο αντιπαράθεσης μέχρι τις 25 Οκτωβρίου.

Ο Λούλα καλείται να πείσει ότι οι κοινωνικές παροχές μπορούν να συνυπάρξουν με δημοσιονομική σταθερότητα. Ο Μπολσονάρου, αντίθετα, επιχειρεί να παρουσιάσει μια περισσότερο φιλική προς τις επιχειρήσεις οικονομική κατεύθυνση, χωρίς όμως η προεκλογική συζήτηση έως τώρα να έχει δώσει λεπτομερείς απαντήσεις για όλες τις δύσκολες δημοσιονομικές επιλογές που θα αντιμετωπίσει η επόμενη κυβέρνηση.

Η ισχυρότερη από την αναμενόμενη επίδοση του Μπολσονάρου παρακολουθείται στενά και από τις αγορές, καθώς επενδυτές τον αντιμετωπίζουν ως υποψήφιο περισσότερο προσανατολισμένο προς την αγορά.

Διαφθορά και Banco Master

Τα οικονομικά ζητήματα, ωστόσο, δεν ήταν τα μόνα που κυριάρχησαν στην εκστρατεία. Το σκάνδαλο γύρω από την πλέον κλειστή Banco Master έχει αγγίξει σημαντικό μέρος της πολιτικής ελίτ της χώρας. Ο πρώην επικεφαλής της τράπεζας, Ντανιέλ Βορκάρο, έχει κατηγορηθεί για απάτη πολλών δισεκατομμυρίων, κατηγορία την οποία αρνείται.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρου βρίσκεται παράλληλα υπό έρευνα για υποψίες διαφθοράς και ξεπλύματος χρήματος που συνδέονται με χρηματοδοτήσεις ενός κινηματογραφικού εγχειρήματος. Ο ίδιος απορρίπτει τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντας την έρευνα πολιτικά υποκινούμενη.

Το ζήτημα της διαφθοράς αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα στον δεύτερο γύρο, καθώς και οι δύο πολιτικοί χώροι έχουν βρεθεί κατά το παρελθόν αντιμέτωποι με υποθέσεις που τροφοδότησαν δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα.

Οι ΗΠΑ και οι καταγγελίες για ξένη παρέμβαση

Ένα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί τις φετινές εκλογές είναι η ασυνήθιστα έντονη διεθνής διάστασή τους. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει δώσει επίσημη εκλογική υποστήριξη στον Φλάβιο Μπολσονάρου, έχει όμως εκφραστεί θετικά για τον Βραζιλιάνο γερουσιαστή και τον έχει φιλοξενήσει στον Λευκό Οίκο.

Παράλληλα, αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών της Βραζιλίας ενημέρωσαν γαλλική και γερμανική αντιπροσωπεία για καταγγελίες περί αμερικανικής και ρωσικής παρέμβασης πριν από τις εκλογές. Οι ΗΠΑ έχουν απορρίψει τους ισχυρισμούς ότι επιδιώκουν να παρέμβουν στην εκλογική διαδικασία, ενώ και η Μόσχα έχει στο παρελθόν αρνηθεί ανάλογες κατηγορίες περί παρέμβασης σε εκλογές άλλων χωρών.

Οι σχέσεις της Μπραζίλια με την Ουάσιγκτον θα βρίσκονται επομένως μεταξύ των σημαντικών ζητημάτων που θα επηρεαστούν από το αποτέλεσμα της κάλπης, μαζί με την εμπορική πολιτική, τις σχέσεις της Βραζιλίας με την Κίνα και τον διεθνή προσανατολισμό της χώρας.