Αλμα στα δημόσια έσοδα φέρνουν οι ψηφιακοί έλεγχοι και η Τεχνητή Νοημοσύνη

Σημαντική ενίσχυση στα δημόσια έσοδα αποφέρει η επιστράτευση της τεχνολογίας στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής.

Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, της πλατφόρμας myDATA και των αυτοματοποιημένων ηλεκτρονικών διασταυρώσεων επιτρέπει πλέον τη διεξαγωγή στοχευμένων ψηφιακών ελέγχων στις δηλώσεις ΦΠΑ, περιορίζοντας δραστικά το λεγόμενο «κενό» ΦΠΑ, τη διαφορά, δηλαδή, ανάμεσα στα υπολογιζόμενα και τα πραγματικά εισπραχθέντα έσοδα.

Η αποτελεσματικότητα των νέων αυτών εργαλείων αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα στα δημοσιονομικά στοιχεία του πρώτου εξαμήνου.

Οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ διαμορφώθηκαν πάνω από τα 14,5 δισεκατομμύρια ευρώ, ξεπερνώντας τον αρχικό στόχο του προϋπολογισμού (13,6 δισ. ευρώ) κατά 880 εκατομμύρια ευρώ.

Η αυξητική αυτή τάση γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε σύγκριση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα, κατά το οποίο τα έσοδα από τον φόρο είχαν ανέλθει στα 12,8 δισεκατομμύρια ευρώ.

Το 2025 οι συνολικές εισπράξεις από ΦΠΑ είχαν ανέλθει στα 29,2 δισ. ευρώ. Εφόσον η ίδια δυναμική διατηρηθεί και στο δεύτερο μισό του έτους, τα έσοδα από τον φόρο αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ταυτόχρονα μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, καθώς η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων, σε συνδυασμό με τη συγκράτηση των δαπανών, αναμένεται να αποτυπωθεί και στο πρωτογενές αποτέλεσμα. Με τα σημερινά δεδομένα, το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι μπορεί να υπερβεί την επικαιροποιημένη πρόβλεψη του οικονομικού επιτελείου για 3,2% του ΑΕΠ και υπό προϋποθέσεις, να κινηθεί ακόμη και πάνω από το 4% του ΑΕΠ.

Στοχευμένοι έλεγχοι
Οι δηλώσεις ΦΠΑ προσυμπληρώνονται υποχρεωτικά με βάση τα δεδομένα που έχουν διαβιβαστεί στα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA. Οποιαδήποτε απόκλιση μεταξύ των δηλωθέντων ποσών και των διαβιβασμένων στοιχείων, χτυπάει συναγερμό στο σύστημα και ακολουθούν στοχευμένοι έλεγχοι.

Επιχειρήσεις που εμφανίζουν μεγάλες αποκλίσεις από τα δεδομένα του κλάδου τους, απότομες μεταβολές στον τζίρο ή αναντιστοιχίες μεταξύ των δηλώσεων και των ηλεκτρονικά καταγεγραμμένων συναλλαγών μπαίνουν αυτομάτως στο «ραντάρ» της φορολογικής διοίκησης. Τα δεδομένα του ΦΠΑ διασταυρώνονται σε πραγματικό χρόνο με τις εισπράξεις των POS και τις κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών μέσω του Συστήματος Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών.

Το «κενό» ΦΠΑ βρίσκεται πλέον σταθερά σε καθοδική τροχιά. Από 24% το 2019 περιορίστηκε στο 11,4% το 2023, ενώ για το 2024 και το 2025, οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι υποχώρησε σε μονοψήφιο ποσοστό (κάτω από 9%), πλησιάζοντας για πρώτη φορά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Βαριά πρόστιμα
Αξίζει να αναφερθεί ότι η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία προβλέπει βαριά πρόστιμα για όσους επιχειρηματίες και ελεύθερους επαγγελματίες υποβάλουν εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολών φορολογικού ελέγχου.

Όταν ο φορολογούμενος δεν υποβάλει καθόλου τη δήλωση ΦΠΑ και η παράβαση διαπιστωθεί από τη φορολογική αρχή (μετά τον έλεγχο), το πρόστιμο ανέρχεται σε 50% επί του φόρου που αναλογεί στη μη υποβληθείσα δήλωση.

Εάν υποβληθεί εκπρόθεσμη (αρχική ή τροποποιητική) χρεωστική δήλωση ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών από την Εφορία (και μέχρι την κοινοποίηση του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού φόρου), επιβάλλεται το πρόστιμο του 50% επί του φόρου ή της διαφοράς αυτού.

Το προαναφερθέν πρόστιμο (καθώς και ο αναλογούν τόκος) μειώνεται στο 60% του αρχικού ποσού (δηλαδή η επιβάρυνση περιορίζεται ουσιαστικά στο 30% του φόρου), εφόσον η προκύπτουσα οφειλή εξοφληθεί πλήρως εντός 30 ημερών από τον προσδιορισμό του φόρου.

Ευνοϊκότερα αντιμετωπίζονται όσοι υποβάλλουν εκπρόθεσμες χρεωστικές δηλώσεις ΦΠΑ οικειοθελώς, πριν τους κοινοποιηθεί εντολή ελέγχου.

Σ’ αυτή την περίπτωση δεν επιβάλλεται το πρόστιμο 50%. Επιβάλλεται το σταθερό διοικητικό πρόστιμο (100, 250 ή 500 ευρώ ανάλογα με τα βιβλία της επιχείρησης) συν τον τόκο εκπρόθεσμης καταβολής (0,73% για κάθε μήνα καθυστέρησης).

Υπενθυμίζεται ότι εάν οι φορολογούμενοι που υποβάλουν τις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ μετά την κοινοποίηση εντολών ελέγχου αποδεχθούν εν τέλει το ποσό του ΦΠΑ που τους καταλογίζει ο έλεγχος με την πράξη προσωρινού προσδιορισμού φόρου και δεν ζητήσουν να συνεχιστεί ο έλεγχος περαιτέρω ούτε αποφασίσουν να προσφύγουν στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (Δ.Ε.Δ.) ή μετέπειτα στα διοικητικά δικαστήρια, τότε το πρόστιμο του 50% μειώνεται στο μισό, δηλαδή στο 25% του προκύπτοντος ΦΠΑ, καθώς ισχύει η διαδικασία «αποδοχής πράξεων του φορολογικού ελέγχου».