ΕΕΚΕ: Τα 8 δικαιώματα που έχει κάθε καταναλωτής

Η ενημέρωση, η διαφάνεια και η υπεύθυνη κατανάλωση αποτελούν τους βασικούς πυλώνες του νέου οδηγού που προωθεί η Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος CoRe-Consumer (Re)Generation.

Το μανιφέστο, που συντάχθηκε από 667 μαθητές από 35 τάξεις στην Ιταλία και προσαρμόστηκε για το ελληνικό κοινό, επιχειρεί να αναδείξει τόσο τα δικαιώματα όσο και τις υποχρεώσεις των σύγχρονων καταναλωτών, με έμφαση στις ψηφιακές αγορές, τη βιωσιμότητα και την προστασία από παραπλανητικές πρακτικές.

Σύμφωνα με την Ένωση, ο καταναλωτής δεν πρέπει να λειτουργεί παθητικά, αλλά να ενημερώνεται πριν από κάθε αγορά. Η ανάγνωση των ετικετών, των όρων πώλησης και των κριτικών αποτελεί βασική προϋπόθεση για σωστές επιλογές, ενώ η σύγκριση τιμών και χαρακτηριστικών μπορεί να αποτρέψει λανθασμένες ή παρορμητικές αγορές. Το σύνθημα είναι σαφές: «Ενημερωθείτε πριν αγοράσετε».

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα θεμελιώδη δικαιώματα των καταναλωτών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το δικαίωμα να γνωρίζουν τι πραγματικά αγοράζουν, να έχουν πρόσβαση σε ασφαλή και ποιοτικά προϊόντα, να προστατεύονται όταν ένα προϊόν αποδειχθεί ελαττωματικό και να μπορούν να επιλέγουν χωρίς να παραπλανώνται από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι οι πολίτες έχουν όχι μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις: να ενημερώνονται, να αποφεύγουν τις παρορμητικές αγορές, να σέβονται το περιβάλλον και να διεκδικούν ενεργά τα δικαιώματά τους όταν αυτά παραβιάζονται.

Το μανιφέστο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις διαδικτυακές αγορές, καθώς οι ηλεκτρονικές συναλλαγές αυξάνονται διαρκώς. Επισημαίνεται ότι οι καταναλωτές πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί απέναντι σε ψεύτικες προσφορές, παραπλανητικές διαφημίσεις, πλαστές αξιολογήσεις προϊόντων, μη ασφαλείς ιστοσελίδες και συγκαλυμμένες διαφημίσεις μέσω influencers. Συνιστάται να ελέγχεται πάντοτε η αξιοπιστία του ηλεκτρονικού καταστήματος, να χρησιμοποιούνται ασφαλείς τρόποι πληρωμής και να φυλάσσονται οι αποδείξεις αγοράς.

Ένα ακόμη βασικό μήνυμα αφορά τη βιώσιμη κατανάλωση. Η Ένωση επισημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να αγοράζουμε περισσότερα προϊόντα, αλλά καλύτερα προϊόντα. Οι καταναλωτές καλούνται να επιλέγουν αγαθά που έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, μπορούν να επισκευαστούν και παράγονται με σεβασμό προς το περιβάλλον και τους εργαζόμενους. Η υπεύθυνη κατανάλωση συνδέεται με τη μείωση της σπατάλης, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την αποφυγή αγορών που βασίζονται αποκλειστικά στη μόδα ή στις παρορμήσεις της στιγμής.

Παράλληλα, η Ένωση ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια από τις επιχειρήσεις. Οι πληροφορίες σχετικά με την προέλευση των προϊόντων, τα υλικά κατασκευής, τη διάρκεια ζωής, την ποιότητα και τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο θα πρέπει να είναι σαφείς και εύκολα κατανοητές, ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Εξίσου σημαντική θεωρείται η απλούστευση των διαδικασιών επιστροφής προϊόντων, αποζημίωσης και άσκησης των νόμιμων δικαιωμάτων, καθώς ένα δικαίωμα έχει ουσιαστική αξία μόνο όταν μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα και χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια.

Στις προτάσεις για το μέλλον περιλαμβάνονται η ενίσχυση της εκπαίδευσης των νέων γύρω από την υπεύθυνη κατανάλωση, η καλύτερη προστασία των προσωπικών δεδομένων, η καταπολέμηση της απάτης στις ηλεκτρονικές αγορές και η αντιμετώπιση των προϊόντων απομίμησης. Η Ένωση θεωρεί ότι η καλλιέργεια καταναλωτικής παιδείας από το σχολείο αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία ενεργών και ενημερωμένων πολιτών που θα μπορούν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους της αγοράς και να προστατεύουν αποτελεσματικά τα δικαιώματά τους.

Το κεντρικό μήνυμα του οδηγού συνοψίζεται σε μια απλή αλλά ουσιαστική προτροπή: «Αγοράστε λιγότερα, επιλέξτε καλύτερα». Η υπεύθυνη κατανάλωση δεν αφορά μόνο την προστασία του πορτοφολιού, αλλά και τη διασφάλιση της ποιότητας, της βιωσιμότητας και της εμπιστοσύνης στην αγορά.