ΕΚΤ: Ακριβότερα δάνεια για τις επιχειρήσεις – Το 46% είδε αυξήσεις επιτοκίων το γ΄τρίμηνο

Σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον χρηματοδότησης βρίσκονται οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης, καθώς το κόστος τραπεζικού δανεισμού εξακολουθεί να αυξάνεται, οι όροι χορήγησης πιστώσεων γίνονται αυστηρότεροι και η διαθεσιμότητα τραπεζικών δανείων περιορίζεται.

Αυτή την εικόνα αποτυπώνουν τα αποτελέσματα της τελευταίας έρευνας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για την πρόσβαση των επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση (SAFE), που δημοσιοποιήθηκαν τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026 και αφορούν το τρίτο τρίμηνο του έτους.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η επιδείνωση των συνθηκών δανεισμού δεν περιορίζεται στο ύψος των επιτοκίων, αλλά επεκτείνεται στις πρόσθετες τραπεζικές χρεώσεις, στις προμήθειες και στις απαιτούμενες εξασφαλίσεις. Την ίδια στιγμή, η προσφορά τραπεζικής χρηματοδότησης μειώνεται περισσότερο από τις χρηματοδοτικές ανάγκες των επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα να διατηρείται θετικό το χρηματοδοτικό κενό.

Αυξήσεις επιτοκίων διαπιστώνει το 46% σε καθαρούς όρους

Ειδικότερα, το καθαρό ποσοστό των επιχειρήσεων που ανέφεραν αύξηση των επιτοκίων στα τραπεζικά δάνεια ανήλθε στο 46% κατά το τρίτο τρίμηνο του 2026, έναντι 42% το προηγούμενο τρίμηνο.

Η επιβάρυνση εμφανίζεται εντονότερη στις μεγάλες επιχειρήσεις, όπου το αντίστοιχο ποσοστό αυξήθηκε στο 55%, από 41% το δεύτερο τρίμηνο. Αντίθετα, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις το ποσοστό υποχώρησε στο 38%, από 43%, παραμένοντας ωστόσο σε υψηλά επίπεδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα συγκεκριμένα ποσοστά είναι καθαρά ισοζύγια απαντήσεων, δηλαδή αποτυπώνουν τη διαφορά μεταξύ των επιχειρήσεων που ανέφεραν αυξήσεις και εκείνων που ανέφεραν μειώσεις, και όχι το συνολικό ποσοστό των επιχειρήσεων που αντιμετώπισαν υψηλότερα επιτόκια.

Η επιδείνωση των όρων χρηματοδότησης αποτυπώνεται και στα υπόλοιπα κόστη δανεισμού. Το καθαρό 27% των επιχειρήσεων ανέφερε αυξήσεις στις πρόσθετες χρηματοδοτικές επιβαρύνσεις, όπως τραπεζικά έξοδα, χρεώσεις και προμήθειες, έναντι 31% το προηγούμενο τρίμηνο.

Παράλληλα, αυξήθηκε η πίεση από τις απαιτήσεις παροχής εξασφαλίσεων. Το καθαρό ποσοστό των επιχειρήσεων που διαπίστωσαν αυστηρότερες απαιτήσεις για εγγυήσεις και εμπράγματες εξασφαλίσεις διαμορφώθηκε στο 14%, από 10% προηγουμένως.

Μειώνεται η διαθεσιμότητα τραπεζικών δανείων

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιδείνωση που καταγράφεται στη διαθεσιμότητα τραπεζικής χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το καθαρό ποσοστό των επιχειρήσεων που ανέφεραν μεταβολή στη διαθεσιμότητα τραπεζικών δανείων υποχώρησε στο -5% το τρίτο τρίμηνο, από -1% το δεύτερο τρίμηνο του 2026.

Η εξέλιξη αυτή επηρέασε τόσο τις μικρομεσαίες όσο και τις μεγάλες επιχειρήσεις. Στις ΜμΕ, ο σχετικός δείκτης διαμορφώθηκε στο -5%, από -4%, ενώ στις μεγάλες επιχειρήσεις καταγράφηκε εντονότερη ανατροπή, καθώς ο δείκτης υποχώρησε στο -6%, από +4% το προηγούμενο τρίμηνο.

Την ίδια περίοδο, οι συνολικές ανάγκες για τραπεζικά δάνεια εμφάνισαν μικρή κάμψη, με το καθαρό ποσοστό να διαμορφώνεται στο -2%, έναντι +2% το προηγούμενο τρίμηνο.

Οι διαφοροποιήσεις ανάλογα με το μέγεθος των επιχειρήσεων είναι αξιοσημείωτες. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις ανέφεραν ουσιαστικά σταθερές χρηματοδοτικές ανάγκες, με τον σχετικό δείκτη στο +1%, από +2%, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις κατέγραψαν σημαντικότερη υποχώρηση της ζήτησης δανείων, με τον δείκτη στο -6%, από +3%.

Παρά τη μείωση των συνολικών αναγκών, η μεγαλύτερη υποχώρηση στη διαθεσιμότητα δανείων διατηρεί την πίεση στην πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια.

Ο δείκτης χρηματοδοτικού κενού διαμορφώθηκε στο +2%, έναντι +3% το προηγούμενο τρίμηνο, παραμένοντας σε θετικό έδαφος. Πρόκειται για ένδειξη ότι οι συνθήκες πρόσβασης σε τραπεζική χρηματοδότηση εξακολουθούν να είναι δυσμενείς, ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία περιορίζεται η συνολική ζήτηση για δανεισμό.

Η οικονομική αβεβαιότητα βασικό εμπόδιο

Η γενικότερη εικόνα της οικονομίας εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα που περιορίζει τη διαθεσιμότητα εξωτερικής χρηματοδότησης.

Το καθαρό 31% των επιχειρήσεων εκτιμά ότι οι γενικές οικονομικές προοπτικές επηρεάζουν αρνητικά τη δυνατότητα πρόσβασης σε χρηματοδότηση, έναντι 29% στην προηγούμενη έρευνα.

Μάλιστα, οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφανίζονται πλέον περισσότερο απαισιόδοξες από τις μικρομεσαίες, με τα αντίστοιχα καθαρά ποσοστά να διαμορφώνονται στο 35% και στο 29%.

Αρνητική παραμένει και η επίδραση των προοπτικών πωλήσεων και κερδοφορίας των ίδιων των επιχειρήσεων, αν και καταγράφεται οριακή βελτίωση. Το καθαρό 9% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι οι συγκεκριμένες προοπτικές δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση, έναντι 10% στην προηγούμενη έρευνα.

Αντίθετα, η κεφαλαιακή θέση των επιχειρήσεων και η πιστοληπτική τους ικανότητα εξακολούθησαν να έχουν θετική επίδραση στη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης.

Προβληματισμός και για το επόμενο τρίμηνο

Τα μηνύματα της έρευνας δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ούτε για το άμεσο μέλλον.

Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι περισσότερες επιχειρήσεις αναμένουν μείωση της διαθεσιμότητας εξωτερικής χρηματοδότησης κατά τους επόμενους τρεις μήνες, γεγονός που υποδηλώνει ότι η πίεση στη χρηματοδότηση ενδέχεται να συνεχιστεί.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες εξακολουθούν να εμφανίζουν σχετικά σταθερές χρηματοδοτικές ανάγκες, αλλά αντιμετωπίζουν περιορισμένη προσφορά τραπεζικών δανείων.

Οι αυξημένες επιβαρύνσεις και οι αυστηρότερες απαιτήσεις εξασφαλίσεων μπορούν να δυσχεράνουν τη χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων και αναγκών κεφαλαίου κίνησης, ιδιαίτερα για επιχειρήσεις με περιορισμένες εναλλακτικές πηγές άντλησης κεφαλαίων.

Επιφυλάξεις για τις προσδοκίες τιμών και πληθωρισμού

Η τελευταία έρευνα περιλαμβάνει επίσης στοιχεία για τις προσδοκίες των επιχειρήσεων σχετικά με τις τιμές πώλησης, το κόστος παραγωγής και τον πληθωρισμό.

Ωστόσο, η ΕΚΤ επισημαίνει ότι η ερμηνεία των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η σύνθεση του δείγματος μεταβλήθηκε σημαντικά, με την πλειονότητα των συμμετεχόντων να απαντά για πρώτη φορά στην έρευνα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, στο συνολικό δείγμα, οι προσδοκίες για τις τιμές πώλησης εμφανίζουν σημαντική άνοδο, ενώ μεταξύ των επιχειρήσεων που συμμετείχαν τόσο στην τρέχουσα όσο και στην προηγούμενη έρευνα η αύξηση ήταν περιορισμένη.

Παρόμοια διαφοροποίηση καταγράφεται στις εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό. Οι διάμεσες προσδοκίες των επιχειρήσεων που συμμετείχαν και στους δύο γύρους της έρευνας παρέμειναν σε γενικές γραμμές αμετάβλητες, σε αντίθεση με τη σημαντική αύξηση που εμφανίζεται στο συνολικό δείγμα.

Παράλληλα, η αξιολόγηση των κινδύνων για την πορεία του πληθωρισμού σε ορίζοντα πενταετίας παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη.

Έρευνα σε περισσότερες από 12.800 επιχειρήσεις

Τα στοιχεία προέρχονται από τον 40ό γύρο της έρευνας SAFE, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 26 Αυγούστου έως τις 2 Οκτωβρίου 2026.

Συνολικά συμμετείχαν 12.822 επιχειρήσεις από την Ευρωζώνη, εκ των οποίων οι 11.917, ποσοστό 93%, απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζομένους.

Περίπου οι μισές επιχειρήσεις κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις μεταβολές που σημειώθηκαν κατά το διάστημα Ιουλίου – Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι υπόλοιπες αναφέρθηκαν στις εξελίξεις της περιόδου Απριλίου – Σεπτεμβρίου.

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων στην Ευρωζώνη παραμένει υπό πίεση. Οι αυξήσεις στα τραπεζικά επιτόκια, οι πρόσθετες επιβαρύνσεις και η αυστηροποίηση των απαιτήσεων εξασφαλίσεων συνδυάζονται με τη μειωμένη διαθεσιμότητα δανείων, δημιουργώντας ένα δυσκολότερο περιβάλλον πρόσβασης σε κεφάλαια.

Με τις επιχειρήσεις να εμφανίζονται πιο απαισιόδοξες για τις προοπτικές χρηματοδότησής τους, η εξέλιξη των τραπεζικών πιστώσεων τους επόμενους μήνες αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη ρευστότητα και την επενδυτική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη.