Ενεργειακός χειμώνας προ των πυλών για την Ευρώπη

Η Ευρώπη μπαίνει στο φθινόπωρο αντιμέτωπη με έναν ιδιαίτερα δύσκολο συνδυασμό ενεργειακών, δημοσιονομικών και νομισματικών πιέσεων. Οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου έκλεισαν τη Δευτέρα στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριάμισι ετών, την ώρα που τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί για αυτή την εποχή του έτους από το 2011.

Οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ βρίσκονταν στις αρχές Αυγούστου λίγο κάτω από το 58% της χωρητικότητάς τους, περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από έναν χρόνο νωρίτερα. Πρόκειται για ιστορικά χαμηλή πληρότητα για την εποχή και δημιουργεί ένα σημαντικά μικρότερο «μαξιλάρι» ασφαλείας πριν από την έναρξη της περιόδου υψηλής χειμερινής κατανάλωσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη χαλαρώσει τον στόχο πλήρωσης των αποθηκών, από το 90% έως τον Νοέμβριο στο 80% έως τον Δεκέμβριο, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει έναν αγώνα μαζικών αγορών που θα μπορούσε να εκτινάξει ακόμη περισσότερο τις τιμές. Ωστόσο, αναλυτές που επικαλείται το Reuters εκτιμούν ότι η πληρότητα πριν από τον χειμώνα ενδέχεται να κορυφωθεί μόλις στο 67%-76%.

Υπό κανονικές συνθήκες, οι εταιρείες αγοράζουν φυσικό αέριο το καλοκαίρι, όταν είναι φθηνότερο, το αποθηκεύουν και το χρησιμοποιούν ή το πωλούν όταν αυξάνεται η χειμερινή ζήτηση. Σήμερα, όμως, αυτή η οικονομική λογική έχει ανατραπεί. Η αγορά ακριβού αερίου τώρα για αποθήκευση και μεταγενέστερη πώληση σε χαμηλότερη τιμή δημιουργεί ζημιά, περιορίζοντας δραστικά το εμπορικό κίνητρο για ταχύτερο γέμισμα των αποθηκών.

Έτσι, μεγάλο μέρος της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης εξαρτάται πλέον από δύο απρόβλεπτους παράγοντες: την εξέλιξη του πολέμου με το Ιράν και τις θερμοκρασίες του επόμενου χειμώνα.

Καθοριστικό ρόλο στην κρίση παίζει η διαταραχή των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG προέρχεται κανονικά από το Κατάρ και μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η σχεδόν διακοπή της ναυσιπλοΐας στην περιοχή μετά την έναρξη του πολέμου έχει περιορίσει την παγκόσμια προσφορά και εντείνει τον ανταγωνισμό Ευρώπης και Ασίας για διαθέσιμα φορτία LNG.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή, παρότι η Ευρώπη καταναλώνει σήμερα λιγότερο φυσικό αέριο και διαθέτει πολύ περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε σχέση με την ενεργειακή κρίση του 2022, εξαρτάται πλέον περισσότερο από την παγκόσμια αγορά LNG και λιγότερο από μακροχρόνιες ροές φυσικού αερίου μέσω αγωγών.

Η ενέργεια ξαναβάζει τον πληθωρισμό στο επίκεντρο

Οι ενεργειακές πιέσεις έχουν αρχίσει να γίνονται εμφανείς και στα στοιχεία του πληθωρισμού. Στη Γερμανία, ο πληθωρισμός αυξήθηκε τον Αύγουστο στο 2,9% από 2,8% τον Ιούλιο, ενώ ειδικά οι τιμές ενέργειας ήταν αυξημένες κατά 10,5% σε ετήσια βάση. Ο δομικός πληθωρισμός παρέμεινε στο 2,4%, επίπεδο που εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από εκείνο που θα επιθυμούσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Για το σύνολο της ευρωζώνης, οι οικονομολόγοι που συμμετείχαν σε έρευνα του Reuters ανέμεναν ο πληθωρισμός του Αυγούστου να επιταχυνθεί στο 3,3% από 2,9%. Τα προκαταρκτικά στοιχεία αναμένονται αργότερα την Τρίτη και αποτελούν μία από τις τελευταίες κρίσιμες ενδείξεις πριν από τη συνεδρίαση της ΕΚΤ στις 9-10 Σεπτεμβρίου.

Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Φινλανδίας και μέλος του ΔΣ της ΕΚΤ, Όλι Ρεν, προειδοποίησε επίσης ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος φθοράς στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να κρατήσει τον πληθωρισμό της ευρωζώνης σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα.

Αναταραχή και στα ευρωπαϊκά ομόλογα

Την ίδια στιγμή, η επιστροφή των επενδυτών μετά τη θερινή περίοδο συνοδεύεται από ισχυρές πιέσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων. Οι αποδόσεις γερμανικών και γαλλικών τίτλων έχουν φθάσει σε υψηλά περίπου 15 ετών, καθώς οι αγορές συνδυάζουν τον κίνδυνο υψηλότερου πληθωρισμού και επιτοκίων με την αυξανόμενη προσφορά κρατικού χρέους και τις δημοσιονομικές πιέσεις στις μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Στη Γαλλία, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη. Η χώρα διαθέτει ένα από τα υψηλότερα δημοσιονομικά ελλείμματα της ευρωζώνης και εισέρχεται σε μία δύσκολη περίοδο κατάρτισης του προϋπολογισμού του 2027, ενώ πλησιάζουν και οι προεδρικές εκλογές. Η διαφορά απόδοσης μεταξύ γαλλικών και γερμανικών ομολόγων έχει ήδη διευρυνθεί, αντανακλώντας την αυξημένη πολιτική και δημοσιονομική αβεβαιότητα.

Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς Treasury έφθασε την Τρίτη στο 4,78%, το υψηλότερο επίπεδο από τις αρχές του 2025, ενώ το 10ετές ιαπωνικό ομόλογο άγγιξε το 3% για πρώτη φορά από το 1996.

Η άνοδος των μακροπρόθεσμων αποδόσεων δεν οφείλεται μόνο στις προσδοκίες για υψηλότερα επιτόκια. Οι επενδυτές ζητούν πλέον και μεγαλύτερο «term premium», δηλαδή υψηλότερη αποζημίωση για τον κίνδυνο να δεσμεύσουν τα χρήματά τους σε μακροχρόνια κρατικά ομόλογα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου χρέους, πληθωριστικής αβεβαιότητας και γεωπολιτικής έντασης.

Το γεωπολιτικό ρίσκο επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την εικόνα. Τα συμβόλαια Brent ξεπέρασαν τα 91 δολάρια το βαρέλι στις ασιατικές συναλλαγές της Τρίτης, μετά τη νέα ανταλλαγή πυρών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στις αρχές Σεπτεμβρίου είναι επομένως πολύ διαφορετική από εκείνη ενός συνηθισμένου φθινοπώρου. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα χαμηλά ενεργειακά αποθέματα, υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και πετρελαίου, αναζωπύρωση του πληθωρισμού και αύξηση του κόστους κρατικού δανεισμού.