Έρευνα του ΟΗΕ για εγκλήματα πολέμου των ΗΠΑ και της ιρανικής κυβέρνησης

«Εύλογες ενδείξεις» ότι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να διέπραξαν εγκλήματα πολέμου κατά τη διάρκεια δύο στρατιωτικών πληγμάτων στο Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο διαπιστώνει ανεξάρτητη διερευνητική αποστολή που έχει συσταθεί από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.

Αφορά την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου στο δημοτικό σχολείο Shajareh Tayyebeh, στην πόλη Μιναμπ του νοτίου Ιράν. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η αποστολή, περισσότεροι από 150 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων περίπου 120 μαθητές. Οι αριθμοί των θυμάτων που έχουν δημοσιοποιηθεί από διαφορετικές πηγές δεν είναι απολύτως ίδιοι και δεν υπάρχει ακόμη οριστικός απολογισμός.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το σχολικό κτίριο ήταν σαφώς αναγνωρίσιμο ως μη στρατιωτική εγκατάσταση και ότι δεν βρήκαν στοιχεία που να υποδεικνύουν πως χρησιμοποιούνταν για στρατιωτικούς σκοπούς. Σύμφωνα με την έκθεση, οι ΗΠΑ φέρονται να βασίστηκαν σε πληροφορίες που συνέδεαν την περιοχή με στρατιωτική εγκατάσταση των Φρουρών της Επανάστασης και με την πιθανή παρουσία ανώτερου Ιρανού στρατιωτικού, χωρίς όμως να επιβεβαιώσουν επαρκώς ότι το σχολείο αποτελούσε νόμιμο στρατιωτικό στόχο.

Η αποστολή θεωρεί ότι η αποτυχία επικαιροποίησης των δεδομένων στόχευσης και επαλήθευσης της πραγματικής χρήσης του κτιρίου ξεπερνούσε, κατά την εκτίμησή της, τα όρια μιας απλής αμέλειας. Κατέληξε ότι υπήρχαν εύλογοι λόγοι να θεωρηθεί η επίθεση αδιάκριτη, με αποτέλεσμα απώλειες αμάχων και καταστροφή πολιτικών υποδομών, και επομένως ότι ενδέχεται να συνιστά έγκλημα πολέμου βάσει του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το συμπέρασμα των ερευνητών ότι το ίδιο το κτίριο του σχολείου ήταν το σημείο προς το οποίο κατευθύνθηκε το πλήγμα και ότι η καταστροφή του δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα αστοχίας πυραύλου ή παράπλευρη συνέπεια επίθεσης σε γειτονική στρατιωτική εγκατάσταση. Το Associated Press αναφέρει ότι τουλάχιστον ένας αμερικανικός πύραυλος είχε πλήξει το σχολείο κατά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων στις 28 Φεβρουαρίου.

Η αμερικανική πλευρά δεν έχει δημοσιοποιήσει τα τελικά αποτελέσματα της εσωτερικής στρατιωτικής έρευνας για το περιστατικό. Προκαταρκτική αμερικανική διερεύνηση είχε υποδείξει ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ πιθανότατα ευθύνονταν για το πλήγμα, ενώ ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει τον Ιούνιο ότι το σχολείο δεν χτυπήθηκε σκόπιμα. Το Πεντάγωνο αναφέρει ότι η έρευνά του παραμένει σε εξέλιξη.

Και δεύτερο πλήγμα στο Λαμέρντ

Η αποστολή του ΟΗΕ εξέτασε επίσης επίθεση την ίδια ημέρα σε αθλητικό συγκρότημα και κατοικημένη περιοχή στην πόλη Λαμέρντ. Σύμφωνα με το Associated Press, χρησιμοποιήθηκαν πύραυλοι ακριβείας οι οποίοι διασκόρπισαν μεταλλικά θραύσματα πάνω από περιοχή την οποία οι ερευνητές περιγράφουν ως σαφώς αναγνωρίσιμη πολιτική ζώνη. Η έκθεση αναφέρει 22 νεκρούς αμάχους, καθώς και ζημιές σε κατοικίες και σε σχολικό κτίριο. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση, πάντως, έχει αρνηθεί ότι πραγματοποίησε πλήγμα μέσα στην πόλη Λαμέρντ εκείνη την ημέρα.

Η αντίδραση της Ουάσιγκτον

Ο Λευκός Οίκος απέρριψε τα συμπεράσματα. Η εκπρόσωπος Άννα Κέλι αμφισβήτησε την αξιοπιστία του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και υποστήριξε ότι οι ευθύνες για εγκλήματα πολέμου στην τρέχουσα σύγκρουση ανήκουν στο ιρανικό καθεστώς. Παρόμοια θέση εξέφρασε και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο δήλωσε ότι δεν θεωρεί αξιόπιστα τα συμπεράσματα της έκθεσης.

Κατηγορίες και κατά της ιρανικής κυβέρνησης

Η έκθεση δεν περιορίζεται στη δράση των ΗΠΑ. Οι ερευνητές καταλήγουν επίσης ότι οι ιρανικές αρχές διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά την καταστολή των αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου του 2025.

Η αποστολή καταγράφει παράνομες ανθρωποκτονίες, βασανιστήρια, αυθαίρετες συλλήψεις, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις και σοβαρούς περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης. Εκτιμά μάλιστα ότι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών και τραυματιών πιθανότατα είναι σημαντικά υψηλότερος από τα επίσημα ιρανικά στοιχεία, τα οποία κάνουν λόγο για 3.038 νεκρούς και περίπου 25.000 τραυματίες.

Η Τεχεράνη έχει απορρίψει κατ’ επανάληψη τις κατηγορίες περί συστηματικών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ έχει αποδώσει τη βία κατά τις διαδηλώσεις σε «ταραχοποιούς» και σε παράγοντες που, σύμφωνα με την ίδια, υποστηρίζονταν από αντιπάλους του Ιράν στο εξωτερικό.

Τι σημαίνει νομικά η έκθεση

Οι διερευνητικές αποστολές του ΟΗΕ είναι ερευνητικά και όχι δικαστικά όργανα και δεν μπορούν από μόνες τους να ασκήσουν ποινικές διώξεις. Τα στοιχεία και τα συμπεράσματά τους μπορούν, ωστόσο, να αξιοποιηθούν αργότερα από εθνικά δικαστήρια ή διεθνείς δικαιοδοτικούς μηχανισμούς στο πλαίσιο ερευνών για ενδεχόμενα διεθνή εγκλήματα.

Η συγκεκριμένη αποστολή δημιουργήθηκε από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και αποτελείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Για τη νέα έκθεση πραγματοποιήθηκαν δεκάδες συνεντεύξεις και εξετάστηκαν, μεταξύ άλλων, δορυφορικές εικόνες, φωτογραφίες, βίντεο και υλικό από οργανώσεις και ειδικούς. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η έλλειψη πλήρους συνεργασίας τόσο από την Ουάσιγκτον όσο και από την Τεχεράνη περιόρισε σε έναν βαθμό τη δυνατότητα συλλογής πληροφοριών.

Η έκθεση αναμένεται να παρουσιαστεί επισήμως στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενεύη, όπου τα κράτη-μέλη θα συζητήσουν τα πορίσματά της. Οι εμπειρογνώμονες ζητούν τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από το Ιράν να σταματήσουν τις παραβιάσεις και να υπάρξει πλήρης αποκατάσταση και αποζημίωση των θυμάτων.