Γερμανία: Ριζική μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού, ανάσα για νέους αλλά όχι οριστική λύση

Η Γερμανία όπως και ορισμένες άλλες χώρες της Ευρώπης, βρίσκεται μπροστά σε μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις του ασφαλιστικού της συστήματος, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η επικείμενη αποχώρηση της γενιάς των baby boomers από την αγορά εργασίας ασκούν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στα δημόσια οικονομικά. Σύμφωνα με τις προτάσεις κυβερνητικής επιτροπής, το νέο μοντέλο προβλέπει τη δημιουργία ενός κεφαλαιοποιητικού συνταξιοδοτικού ταμείου στα πρότυπα της Σουηδίας. Οι εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών θα επενδύονται στις χρηματοπιστωτικές αγορές, ώστε να δημιουργηθούν αποθεματικά που θα χρηματοδοτούν μέρος των μελλοντικών συντάξεων, περιορίζοντας την εξάρτηση από το υφιστάμενο διανεμητικό σύστημα.

Παράλληλα, προτείνεται η σταδιακή αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης σε συνάρτηση με το προσδόκιμο ζωής, το οποίο εκτιμάται ότι θα οδηγήσει την ηλικία εξόδου από την εργασία κοντά στα 70 έτη έως το τέλος του αιώνα. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται και η κατάργηση της δυνατότητας πρόωρης συνταξιοδότησης στα 63 έτη χωρίς περικοπές.

Σήμερα το όριο παραμένει στα 67 έτη. Σταδιακά, καθώς αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, το όριο θα ανεβαίνει με μικρές αυξήσεις. Οι εκτιμήσεις της επιτροπής δείχνουν ότι έως τη δεκαετία του 2090 η ηλικία συνταξιοδότησης θα έχει διαμορφωθεί περίπου στα 70 έτη.

Σύμφωνα με τη γερμανική στατιστική υπηρεσία, έως το 2040 περίπου 13,3 εκατομμύρια οικονομικά ενεργοί πολίτες θα έχουν ξεπεράσει το σημερινό όριο συνταξιοδότησης των 67 ετών, αριθμός που αντιστοιχεί στο 30% του σημερινού εργατικού δυναμικού. Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι ολοένα και λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να χρηματοδοτούν τις συντάξεις ενός διαρκώς αυξανόμενου αριθμού συνταξιούχων, γεγονός που απειλεί τη βιωσιμότητα του γερμανικού ασφαλιστικού μοντέλου.

Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι σημερινοί νέοι έχουν πολύ πιο δύσκολη αφετηρία από τις προηγούμενες γενιές. Οι baby boomers εισήλθαν στην αγορά εργασίας σε μια περίοδο ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης, χαμηλής ανεργίας, φθηνής κατοικίας και συνεχούς αύξησης των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Αντίθετα, οι Millennials βρέθηκαν αντιμέτωποι με υψηλή ανεργία στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ακολούθησαν η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η πανδημία και η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, περιορίζοντας σημαντικά τις δυνατότητές τους να δημιουργήσουν πλούτο.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, τα νοικοκυριά ηλικίας 25-34 ετών διέθεταν ελαφρώς υψηλότερο διαθέσιμο εισόδημα από εκείνα ηλικίας 55-64 ετών. Σήμερα η εικόνα έχει αντιστραφεί, με τα μεγαλύτερα ηλικιακά στρώματα να εμφανίζουν διαθέσιμα εισοδήματα περίπου 12% υψηλότερα από εκείνα των νεότερων εργαζομένων.

Η κατοικία διευρύνει το χάσμα

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην αύξηση των ανισοτήτων παίζει και η αγορά κατοικίας. Η Γερμανία διαθέτει το χαμηλότερο ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ευρώπη, περίπου 47%, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα των νέων να δημιουργήσουν περιουσία μέσω της αγοράς ακινήτου. Το ποσοστό ιδιοκατοίκησης μεταξύ των πολιτών ηλικίας περίπου 30 ετών έχει μειωθεί στο 32%, από 41% πριν από τρεις δεκαετίες. Οι υψηλές τιμές ακινήτων, η αύξηση των ενοικίων και οι σχετικά συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις δυσκολεύουν ολοένα και περισσότερο την απόκτηση πρώτης κατοικίας.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι στο μέλλον η κοινωνική ανισότητα δεν θα αφορά μόνο τη διαφορά μεταξύ νέων και ηλικιωμένων, αλλά και μεταξύ νέων που θα κληρονομήσουν ακίνητη περιουσία ή θα λάβουν οικονομική στήριξη από τις οικογένειές τους και εκείνων που βασίζονται αποκλειστικά στο εισόδημα από την εργασία τους.

Παρότι η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού θεωρείται αναγκαία για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, οι ειδικοί συμφωνούν ότι από μόνη της δεν αρκεί. Για να βελτιωθούν ουσιαστικά οι προοπτικές των νεότερων γενεών, απαιτούνται παράλληλα πολιτικές που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα, θα αυξήσουν τους πραγματικούς μισθούς, θα διευκολύνουν την πρόσβαση στην αγορά κατοικίας και θα τονώσουν τις επενδύσεις στην οικονομία.