Η ΕΕ τρέχει να κλείσει την εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, υπό την πίεση Τραμπ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το αποφασιστικό βήμα για την ενεργοποίηση της εμπορικής συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ολοκληρώνοντας το κείμενο ενός πακέτου που είχε μείνει επί μήνες κολλημένο στις ενστάσεις, τις εσωτερικές αντιστάσεις και την αβεβαιότητα γύρω από τη δασμολογική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η κίνηση αυτή ανοίγει τον δρόμο για την επικύρωση της συμφωνίας πριν από την προθεσμία που είχε θέσει ο Αμερικανός πρόεδρος, απειλώντας με υψηλότερους δασμούς εάν η Ευρώπη δεν κινηθεί ταχύτερα.

Πίσω από την τεχνική γλώσσα των διαπραγματεύσεων, η πολιτική ουσία είναι σαφής: οι Βρυξέλλες επέλεξαν να επιταχύνουν, όχι επειδή έλυσαν όλες τις διαφωνίες τους με την Ουάσιγκτον, αλλά επειδή το κόστος μιας σύγκρουσης κρίθηκε μεγαλύτερο από το κόστος ενός δύσκολου συμβιβασμού. Ο Τραμπ είχε δώσει διορία έως τις 4 Ιουλίου για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά οι δασμοί σε ευρωπαϊκά προϊόντα, μεταξύ αυτών και στα αυτοκίνητα, θα αυξάνονταν σε «πολύ υψηλότερα επίπεδα».

Η συμφωνία προβλέπει την κατάργηση εισαγωγικών δασμών της ΕΕ σε αμερικανικά προϊόντα, με ιδιαίτερη έμφαση στα βιομηχανικά αγαθά, καθώς και ευνοϊκότερη μεταχείριση για ορισμένα αγροτικά και αλιευτικά προϊόντα των ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ διατηρούν χαμηλότερο, αλλά όχι μηδενικό, δασμολογικό καθεστώς για μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών εξαγωγών, με το όριο του 15% να εμφανίζεται ως το τίμημα της αποφυγής μιας ευρύτερης εμπορικής σύγκρουσης.

Η ευρωπαϊκή υποχώρηση δεν είναι άνευ όρων. Το προσωρινό νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει ρήτρες ασφαλείας που επιτρέπουν στην ΕΕ να αναστείλει προτιμησιακή μεταχείριση εάν η αμερικανική πλευρά δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις της ή εάν υπάρξουν επιζήμιες αυξήσεις εισαγωγών. Προβλέπεται επίσης ρήτρα λήξης, ώστε η συμφωνία να μην παραμείνει επ’ αόριστον σε ισχύ χωρίς νέα πολιτική αξιολόγηση.

Ωστόσο, οι δικλείδες ασφαλείας δεν αναιρούν την εικόνα μιας Ευρώπης που αναγκάζεται να κινηθεί με τους ρυθμούς της Ουάσιγκτον. Ο Τραμπ χρησιμοποίησε ξανά τη δασμολογική απειλή ως εργαλείο πίεσης, μετατρέποντας την εμπορική διαπραγμάτευση σε τεστ ισχύος. Για τις Βρυξέλλες, το δίλημμα ήταν σκληρό: είτε να επιμείνουν σε αυστηρότερες εγγυήσεις και να ρισκάρουν πλήγμα στις εξαγωγές, είτε να αποδεχθούν μια συμφωνία που σταθεροποιεί προσωρινά τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, αλλά με εμφανές πολιτικό κόστος.

Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η διατλαντική οικονομική σχέση παραμένει μία από τις σημαντικότερες στον κόσμο, με τεράστιους όγκους εμπορίου και επενδύσεων και με άμεση επίπτωση σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η μεταποίηση, τα αγροτικά προϊόντα και οι υπηρεσίες. Για χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, ένας νέος γύρος αμερικανικών δασμών θα μπορούσε να επιβαρύνει ήδη πιεσμένες βιομηχανίες και να ενισχύσει τις ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η επιλογή της ΕΕ μπορεί να παρουσιαστεί ως ρεαλισμός. Μπορεί όμως εξίσου να διαβαστεί και ως ένδειξη στρατηγικής αδυναμίας. Η Ένωση εμφανίζεται να αποδέχεται μια συμφωνία υπό πίεση, με στόχο να αγοράσει χρόνο και σταθερότητα, αντί να επιβάλει ισότιμους όρους. Το αποτέλεσμα είναι μια εύθραυστη ισορροπία: αποφεύγεται προς το παρόν η δασμολογική κλιμάκωση, αλλά ενισχύεται το προηγούμενο ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αποσπούν παραχωρήσεις απειλώντας με εμπορικά αντίποινα.

Η τελική έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη θα κρίνει εάν η συμφωνία θα τεθεί πράγματι σε εφαρμογή εγκαίρως. Όμως η πολιτική κατεύθυνση έχει ήδη χαραχθεί. Η ΕΕ, μπροστά στον κίνδυνο ενός νέου εμπορικού πολέμου με την κυβέρνηση Τραμπ, επιλέγει την αποκλιμάκωση. Και αυτή η αποκλιμάκωση, όσο κι αν ντύνεται με τη γλώσσα της προβλεψιμότητας και της διατλαντικής συνεργασίας, μοιάζει περισσότερο με αναγκαστική προσαρμογή στις απαιτήσεις της αμερικανικής πλευράς παρά με ευρωπαϊκή στρατηγική πρωτοβουλία.