Ιδιωτικό χρέος: Νέοι κανόνες για ρυθμίσεις οφειλών και servicers – Τι αλλάζει για τους δανειολήπτες

Νέο πλαίσιο για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους και τη λειτουργία των servicers προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με ένα πακέτο παρεμβάσεων που επιχειρεί να καταστήσει περισσότερο δεσμευτική τη διαδικασία ρύθμισης των οφειλών και να ενισχύσει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.

Οι οκτώ παρεμβάσεις αφορούν άμεσα την προστασία των οφειλετών και οι υπόλοιπες οκτώ το καθεστώς λειτουργίας και εποπτείας των servicers.

Κεντρική αλλαγή αποτελεί η δημιουργία αυτοτελούς και τυποποιημένης διαδικασίας διμερούς ρύθμισης. Σε αντίθεση με το σημερινό πλαίσιο, το οποίο στηρίζεται κυρίως στον Κώδικα Δεοντολογίας, η νέα διαδικασία θα συνοδεύεται από συγκεκριμένες και δεσμευτικές προθεσμίες. Ο οφειλέτης θα υποβάλλει αίτηση με πλήρη φάκελο και ο πιστωτής θα έχει περιθώριο τριών μηνών είτε να προτείνει βιώσιμη ρύθμιση είτε να απορρίψει αιτιολογημένα το αίτημα. Ο οφειλέτης θα διαθέτει έναν μήνα για να απαντήσει, ενώ ολόκληρη η διαδικασία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο σε έξι μήνες.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το περιεχόμενο της πρότασης που θα καταθέτει ο πιστωτής. Δεν θα αρκεί μια τυπική πρόταση ρύθμισης, αλλά θα πρέπει να είναι έγγραφη, κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη βάσει της εισοδηματικής και περιουσιακής κατάστασης του οφειλέτη. Όπου υπάρχουν δύο εφικτές εναλλακτικές λύσεις, θα πρέπει να παρουσιάζονται και οι δύο, ενώ σε περίπτωση απόρριψης του αιτήματος ο πιστωτής θα είναι υποχρεωμένος να αιτιολογεί εγγράφως την απόφασή του. Παράλληλα προβλέπεται δυνατότητα διαμεσολάβησης μέσω του Ελληνικού Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή.

Μία από τις πλέον χειροπιαστές αλλαγές για όσους επιδιώκουν απευθείας συμφωνία με τράπεζα ή servicer είναι το πλαφόν 15% στην προκαταβολή.

Μέχρι σήμερα το ποσό αποτελούσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης και, σύμφωνα με το υλικό του υπουργείου, σε ορισμένες περιπτώσεις οι απαιτήσεις ξεπερνούσαν το 30% και έφθαναν ακόμη και στο 50% της συνολικής οφειλής. Με τη νέα ρύθμιση το ανώτατο όριο καθορίζεται στο 15%, με δυνατότητα να είναι χαμηλότερο όταν συντρέχουν ιδιαίτερες οικονομικές, κοινωνικές ή άλλες προβλεπόμενες περιστάσεις.

Νέα δεδομένα δημιουργούνται και λίγο πριν από τον πλειστηριασμό. Τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τη διενέργειά του, ο πιστωτής θα υποχρεούται να καταθέτει πρόταση ρύθμισης η οποία θα ανταποκρίνεται στην πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής του οφειλέτη και θα λαμβάνει υπόψη το εισόδημα και την περιουσιακή του κατάσταση.

Ισχυρότερο δίχτυ προστασίας προβλέπεται για τον οφειλέτη που έχει ήδη ρυθμίσει το χρέος του και τηρεί τη συμφωνία. Όσο η ρύθμιση είναι ενεργή και εξυπηρετείται, δεν θα επιτρέπονται καταγγελία της ρύθμισης, έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, κατάσχεση ή συνέχιση πλειστηριασμού. Η προστασία επεκτείνεται και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η μη καταβολή δόσης οφείλεται στο γεγονός ότι ο πιστωτής ή ο servicer δεν παρείχε εγκαίρως τα αναγκαία στοιχεία πληρωμής.

Η παραβίαση αυτών των κανόνων θα έχει πλέον συγκεκριμένες συνέπειες. Η σχετική πράξη θα είναι αυτοδικαίως άκυρη, ο οφειλέτης θα πιστώνεται με ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις και η ρύθμιση θα παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση. Παράλληλα προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα από 50.000 έως 500.000 ευρώ, καθώς και αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης της παράβασης.

Σημαντική παρέμβαση αφορά και το δικαίωμα του πολίτη να γνωρίζει με ακρίβεια από τι αποτελείται το χρέος του. Ο οφειλέτης θα δικαιούται να ζητά δωρεάν τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό των πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου και αναλυτική καταγραφή κεφαλαίου, τόκων, προμηθειών και λοιπών επιβαρύνσεων.

Εφόσον οι πληροφορίες αυτές δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμες στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης, θα πρέπει να παραδίδονται μέσα σε 45 ημέρες. Αν η προθεσμία παρέλθει χωρίς να δοθούν τα στοιχεία, η τοκοφορία της οφειλής θα αναστέλλεται μέχρι την πλήρη χορήγησή τους.

Το πακέτο επαναφέρει και διευρύνει την προστασία που συνδέεται με τους νόμους 2789/2000 και 3259/2004 για τη διόγκωση παλαιών ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Σύμφωνα με το συγκριτικό κείμενο του υπουργείου, η νέα πρόβλεψη αφορά δάνεια και πιστώσεις σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης και χωρίς τους προηγούμενους περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου, με υποχρέωση των πιστωτικών ιδρυμάτων και των εταιρειών διαχείρισης να αναπροσαρμόζουν τις απαιτήσεις τους.

Παράλληλα διευρύνεται η περίμετρος των ευάλωτων οφειλετών. Προβλέπεται επέκταση, με τα ίδια κριτήρια, του σχετικού χαρακτηρισμού στους γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.

Το δεύτερο μεγάλο σκέλος των αλλαγών στρέφεται στους servicers. Οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων λειτουργούν ήδη υπό καθεστώς αδειοδότησης και εποπτείας από την Τράπεζα της Ελλάδος, ωστόσο το νέο πλαίσιο προσθέτει αυξημένες απαιτήσεις δημόσιας διαφάνειας. Μεταξύ άλλων, θα δημοσιοποιούνται σε ετήσια βάση στοιχεία για τα οικονομικά μεγέθη και την εταιρική διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που βρίσκονται υπό διαχείριση, τα αποτελέσματα της διαχείρισης αλλά και τον χειρισμό των παραπόνων των δανειοληπτών.

Κάθε servicer θα υποχρεούται επιπλέον να καταθέτει ετησίως στην Τράπεζα της Ελλάδος αναλυτικό στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων. Σε αυτό θα περιλαμβάνονται προβλέψεις για τις εισπράξεις, η στρατηγική ανά κατηγορία απαίτησης, οι διαθέσιμοι πόροι, το κόστος, οι κίνδυνοι και συγκεκριμένοι δείκτες απόδοσης. Με αυτόν τον τρόπο η εποπτεία επιχειρείται να μετακινηθεί από τον εκ των υστέρων έλεγχο και στην παρακολούθηση του ίδιου του σχεδιασμού της διαχείρισης.

Πρόσθετο επίπεδο ελέγχου εισάγεται για τις τιτλοποιήσεις που συνδέονται με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκείνες του προγράμματος «Ηρακλής». Προβλέπεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος θα εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκομένων και του διαχειριστή. Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται και η πλήρης έκθεση θα αποστέλλεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Τέλος, ενισχύεται το σύστημα κυρώσεων για παραβάσεις των νέων υποχρεώσεων, με πρόβλεψη δημοσιοποίησης των κυρώσεων που επιβάλλονται, ενώ αναγνωρίζεται ρητά και η εποπτική αρμοδιότητα του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ως προς τα στοιχεία που οφείλουν να δημοσιεύουν οι servicers στην Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων.