Ιράν: Στροφή στους BRICS για οικονομικό «ανάχωμα» εν μέσω πολέμου με ΗΠΑ

Το Ιράν εντείνει τις προσπάθειές του να ενισχύσει τους οικονομικούς δεσμούς με τις χώρες των BRICS, επιχειρώντας να δημιουργήσει ένα ισχυρότερο δίκτυο χρηματοδοτικών και εμπορικών συνεργασιών σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην ήδη εύθραυστη οικονομία της χώρας.

Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Abdolnasser Hemmati, δήλωσε την Πέμπτη ότι η Τεχεράνη αναμένεται να ενταχθεί στη Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης (New Development Bank – NDB) των BRICS. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική του Ιράν να περιορίσει την εξάρτησή του από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και να διευρύνει τις οικονομικές του σχέσεις με αναδυόμενες οικονομίες.

Ο Hemmati, ο οποίος βρίσκεται στην Ινδία ενόψει της συνόδου κορυφής των BRICS τον επόμενο μήνα, ανέφερε, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, ότι η Τεχεράνη επιδιώκει παράλληλα την ανάπτυξη διμερούς και τριμερούς νομισματικής συνεργασίας με άλλα κράτη-μέλη του οργανισμού.

Η ανακοίνωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς έρχεται σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου του Ιράν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο οποίος έχει εντείνει τις πιέσεις στην οικονομία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Οι BRICS δημιουργήθηκαν αρχικά από τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και την Κίνα, με τη Νότια Αφρική να προσχωρεί το 2010. Τα τελευταία χρόνια η ομάδα έχει διευρυνθεί σημαντικά, συμπεριλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων, το Ιράν, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ινδονησία, ενώ σειρά άλλων κρατών συμμετέχουν ως χώρες-εταίροι.

Η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης και το στοίχημα της χρηματοδότησης

Η Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης ιδρύθηκε από τα πέντε αρχικά μέλη των BRICS με στόχο τη χρηματοδότηση έργων υποδομών και βιώσιμης ανάπτυξης σε αναδυόμενες αγορές και αναπτυσσόμενες οικονομίες.

Για το Ιράν, η ένταξη στην NDB θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα δίοδο πρόσβασης σε κεφάλαια για επενδύσεις σε κρίσιμους τομείς, όπως οι μεταφορές, οι ψηφιακές υποδομές, η ύδρευση και αποχέτευση και η αστική ανάπτυξη.

Ωστόσο, η ένταξη δεν είναι ακόμη δεδομένη. Εκπρόσωπος της NDB ανέφερε ότι η τράπεζα δεν μπορεί επί του παρόντος να επιβεβαιώσει τις πληροφορίες περί επικείμενης ένταξης του Ιράν, επισημαίνοντας ότι η Τεχεράνη θα πρέπει πρώτα να ολοκληρώσει την προβλεπόμενη διαδικασία προσχώρησης.

Η NDB είναι ανοιχτή σε κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών και τα τελευταία χρόνια έχει διευρύνει τη σύνθεσή της πέρα από τον αρχικό πυρήνα των BRICS. Τον Ιούνιο του 2026 το Ουζμπεκιστάν έγινε το δέκατο επίσημο μέλος της, ενώ χώρες όπως η Ουρουγουάη, η Κολομβία, η Αιθιοπία, η Αγκόλα και η Ζιμπάμπουε βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας ένταξης.

Για την Τεχεράνη, πάντως, το ζήτημα υπερβαίνει τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων. Η προσέγγιση της NDB και των BRICS αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας οικοδόμησης ενός παράλληλου οικονομικού πλαισίου, μέσα στο οποίο το Ιράν θα μπορεί να πραγματοποιεί μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών του χωρίς την άμεση διαμεσολάβηση δυτικών τραπεζών και νομισμάτων.

Οι πολυετείς διεθνείς κυρώσεις έχουν περιορίσει δραστικά την πρόσβαση της χώρας στις παγκόσμιες κεφαλαιαγορές, ενώ ο πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχει επιδεινώσει περαιτέρω τις συνθήκες. Ο πληθωρισμός κινείται ανοδικά, οι ρυθμοί ανάπτυξης έχουν υποχωρήσει απότομα και το ιρανικό νόμισμα βρίσκεται υπό ισχυρές πιέσεις.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τις χώρες των BRICS όχι μόνο ως πολιτικούς εταίρους, αλλά και ως πιθανό οικονομικό αντίβαρο στην πίεση της Ουάσιγκτον.

Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει στο παρελθόν χαρακτηρίσει τις πολιτικές των BRICS «αντιαμερικανικές», έχει απειλήσει με την επιβολή δασμών 25% σε προϊόντα χωρών που πραγματοποιούν άμεσες ή έμμεσες συναλλαγές με το Ιράν. Μια τέτοια πολιτική θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος για κράτη που επιχειρούν να ενισχύσουν τις εμπορικές σχέσεις τους με την Τεχεράνη.

Καθοριστικό ρόλο στους σχεδιασμούς του Ιράν εξακολουθεί να διαδραματίζει η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της χώρας. Το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, περισσότερο από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου κατευθύνθηκε προς την κινεζική αγορά.

Παραμένει ασαφές σε ποιον βαθμό ο πόλεμος έχει μεταβάλει αυτή την εμπορική σχέση. Είναι όμως σαφές ότι όσο η σύγκρουση παρατείνεται και η πρόσβαση της Τεχεράνης στις δυτικές αγορές παραμένει περιορισμένη, η οικονομική προσέγγιση με την Κίνα, τη Ρωσία και τα υπόλοιπα κράτη των BRICS αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Η πιθανή ένταξη στη Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης αποτελεί, έτσι, κάτι περισσότερο από μια θεσμική διεύρυνση. Για το Ιράν είναι μια προσπάθεια να εξασφαλίσει χρηματοδοτικές εναλλακτικές, εμπορικά στηρίγματα και μεγαλύτερη οικονομική ανθεκτικότητα, την ώρα που το κόστος του πολέμου και των κυρώσεων γίνεται ολοένα βαρύτερο.