Ιταλία: Η Μελόνι βάζει «φόρο εξόδου» 265 στους πλούσιους – Παγίδα η μεταφορά φορολογικής έδρας

Αναστάτωση στους εύπορους ξένους κατοίκους της Ιταλίας προκαλεί το νέο φορολογικό σχέδιο της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι, το οποίο προβλέπει την επιβολή ειδικού φόρου σε όσους αποφασίσουν να εγκαταλείψουν τη χώρα και να μεταφέρουν τη φορολογική τους έδρα στο εξωτερικό.

Το μέτρο, που περιλαμβάνεται στο σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027, έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους κύκλους των φορολογικών συμβούλων, των διαχειριστών μεγάλων περιουσιών και των διεθνώς μετακινούμενων επενδυτών. Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, η προοπτική ενός φόρου κατά την αποχώρηση από την Ιταλία απειλεί να υπονομεύσει τη στρατηγική με την οποία η Ρώμη προσπαθούσε επί σχεδόν μία δεκαετία να προσελκύσει πλούσιους αλλοδαπούς, επιχειρηματίες και υψηλόβαθμα στελέχη.

Φόρος 26% ακόμη και χωρίς πώληση περιουσιακών στοιχείων

Σύμφωνα με τις προτεινόμενες διατάξεις, η κυβέρνηση Μελόνι επιδιώκει να επιβάλει φόρο 26% στις μη πραγματοποιημένες υπεραξίες χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων, εφόσον ο φορολογούμενος αποφασίσει να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία εκτός Ιταλίας.

Το μέτρο αφορά φυσικά πρόσωπα που διαθέτουν επενδύσεις και άλλα περιουσιακά δικαιώματα, τα οποία εμπίπτουν στις σχετικές διατάξεις, συνολικής αξίας τουλάχιστον 800.000 ευρώ και έχουν υπάρξει φορολογικοί κάτοικοι Ιταλίας για τουλάχιστον έξι από τα προηγούμενα δέκα χρόνια.

Η σημαντικότερη παράμετρος είναι ότι ο φόρος θα υπολογίζεται σε κέρδη που έχουν προκύψει από την αύξηση της αξίας των επενδύσεων, ακόμη και αν αυτές δεν έχουν πωληθεί.

Για παράδειγμα, ένας επενδυτής που απέκτησε μετοχές αξίας 800.000 ευρώ, οι οποίες στη συνέχεια ανατιμήθηκαν στο 1 εκατ. ευρώ, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με φόρο 52.000 ευρώ επί της υπεραξίας των 200.000 ευρώ, παρότι δεν έχει εισπράξει πραγματικά τα συγκεκριμένα κέρδη.

Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό, καθώς η τελική φορολογική επιβάρυνση θα εξαρτάται από τις ειδικότερες διατάξεις και εξαιρέσεις του νόμου.

Από φορολογικός μαγνήτης, χώρα υψηλού κόστους αποχώρησης

Η σχεδιαζόμενη αλλαγή αποτελεί σημαντική μετατόπιση της ιταλικής φορολογικής πολιτικής.

Το 2017 η Ιταλία εισήγαγε ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό καθεστώς για εύπορους αλλοδαπούς που επιθυμούσαν να εγκατασταθούν στη χώρα, προσφέροντας τη δυνατότητα καταβολής ετήσιου κατ’ αποκοπή φόρου για εισοδήματα προερχόμενα από το εξωτερικό.

Το αρχικό ποσό ανερχόταν σε 100.000 ευρώ ετησίως, καθιστώντας την Ιταλία ιδιαίτερα ανταγωνιστική στην προσέλκυση μεγάλων περιουσιών.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, το συγκεκριμένο καθεστώς έχει γίνει ακριβότερο για τους νέους δικαιούχους, με την ετήσια επιβάρυνση να έχει φτάσει πλέον τις 300.000 ευρώ για τις νεότερες αφίξεις.

Η νέα πρόταση για φόρο εξόδου προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας, καθώς οι ενδιαφερόμενοι καλούνται πλέον να συνυπολογίσουν όχι μόνο το κόστος εγκατάστασης και διαμονής, αλλά και τις οικονομικές συνέπειες μιας μελλοντικής αποχώρησης.

Ανησυχία στους συμβούλους μεγάλων περιουσιών

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το νέο καθεστώς μπορεί να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που επιδιώκει η κυβέρνηση.

Ο Τσάρλι Σόσνα, επικεφαλής φορολογικών θεμάτων της δικηγορικής εταιρείας Mishcon de Reya, εκτιμά, σύμφωνα με τους Financial Times, ότι η πρόταση αναμένεται να προκαλέσει μεγάλη νευρικότητα σε πελάτες που έχουν ήδη μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στην Ιταλία.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τους συμβούλους, δεν περιορίζεται στο ύψος της φορολογικής επιβάρυνσης. Εξίσου σημαντικό θεωρείται το γεγονός ότι οι όροι του φορολογικού πλαισίου μεταβάλλονται, δυσκολεύοντας τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό όσων επιλέγουν μια χώρα ως βάση για τις επιχειρηματικές και επενδυτικές δραστηριότητές τους.

Παράλληλα, διατυπώνονται φόβοι ότι ορισμένοι εύποροι κάτοικοι θα μπορούσαν να επισπεύσουν την αποχώρησή τους προτού συμπληρώσουν το όριο των έξι ετών φορολογικής κατοικίας, ενώ άλλοι ενδεχομένως να επανεξετάσουν εξαρχής την απόφασή τους να εγκατασταθούν στην Ιταλία.

Δυνατότητα αναβολής και επιστροφής φόρου

Το προτεινόμενο σύστημα προβλέπει ορισμένες δικλίδες προστασίας για τους φορολογουμένους.

Όσοι μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε ορισμένες άλλες χώρες με συμφωνίες φορολογικής συνεργασίας θα μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αναβάλουν την εξόφληση του φόρου μέχρι την πώληση των σχετικών επενδύσεων.

Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή συνοδεύεται από την υποχρέωση προκαταβολής του 50% του υπολογιζόμενου φόρου και παροχής εγγύησης.

Η αναβολή θα μπορεί να διαρκεί έως πέντε χρόνια για μετακινήσεις εντός της ΕΕ και έως δέκα χρόνια για ορισμένες άλλες επιλέξιμες χώρες. Εφόσον οι επενδύσεις δεν πωληθούν στο προβλεπόμενο διάστημα, θα υπάρχει δυνατότητα επιστροφής των ποσών που έχουν καταβληθεί, σύμφωνα με τους όρους του σχεδίου.

Περιορισμένα έσοδα, μεγάλο οικονομικό διακύβευμα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της πρότασης είναι ότι τα αναμενόμενα δημοσιονομικά έσοδα εμφανίζονται σχετικά περιορισμένα.

Οι κυβερνητικές εκτιμήσεις τοποθετούν τις αρχικές εισπράξεις σε λίγα εκατομμύρια ευρώ ετησίως, ποσό μικρό σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του ιταλικού προϋπολογισμού.

Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσον το δημοσιονομικό όφελος μπορεί να αντισταθμίσει τις πιθανές αρνητικές συνέπειες στην προσέλκυση διεθνών κεφαλαίων.

Η Ιταλία έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στη δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για εύπορους κατοίκους από το εξωτερικό, προσδοκώντας όχι μόνο φορολογικά έσοδα, αλλά και αυξημένη κατανάλωση, επενδύσεις στην αγορά ακινήτων και ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Εάν η νέα ρύθμιση οδηγήσει μέρος αυτών των φορολογουμένων στην αναζήτηση άλλων προορισμών, το συνολικό οικονομικό κόστος θα μπορούσε να αποδειχθεί μεγαλύτερο από τα άμεσα έσοδα του φόρου.

Το κρίσιμο στοίχημα για τη Μελόνι

Η συζήτηση για τον φόρο εξόδου αναδεικνύει ένα ευρύτερο δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: πώς μπορούν να αυξήσουν τη φορολόγηση των μεγάλων περιουσιών χωρίς να ενθαρρύνουν τη μεταφορά κατοίκων και κεφαλαίων σε άλλες δικαιοδοσίες.

Για την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς το συγκεκριμένο μέτρο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιταλία επιχειρεί να συνδυάσει τη δημοσιονομική πειθαρχία με την ανάγκη τόνωσης της οικονομίας και προσέλκυσης επενδύσεων.

Το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη λάβει την τελική μορφή του και ενδέχεται να τροποποιηθεί κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία, πριν από την προγραμματισμένη έναρξη εφαρμογής του νέου καθεστώτος την 1η Ιανουαρίου 2027.

Ωστόσο, η ανησυχία έχει ήδη εκδηλωθεί. Και για πολλούς διεθνείς επενδυτές, το σημαντικότερο ζήτημα δεν είναι μόνο το πόσο θα φορολογηθούν εάν εγκαταλείψουν την Ιταλία, αλλά το κατά πόσον μπορούν να βασιστούν στη σταθερότητα των φορολογικών κανόνων της χώρας.

Το στοίχημα για τη Ρώμη είναι πλέον διπλό: να διασφαλίσει ότι οι μεγάλες περιουσίες θα συνεισφέρουν στα δημόσια έσοδα, χωρίς ταυτόχρονα να μετατρέψει την Ιταλία από ελκυστικό προορισμό εγκατάστασης σε χώρα από την οποία οι εύποροι κάτοικοι θα επιδιώξουν να αποχωρήσουν πριν γίνει ακριβότερη η έξοδός τους.