Κίνα: Ο «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού» αλλάζει τον χάρτη της ναυτιλίας

Μια νέα θαλάσσια διαδρομή που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει σταδιακά τις εμπορευματικές ροές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης επιχειρεί να εδραιώσει η Κίνα, στρέφοντας το βλέμμα της προς την Αρκτική και τον λεγόμενο «Παγωμένο» ή «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού».

Όπως αναφέρουν οι Financial Times, η κινεζική Sea Legend Shipping προχωρά στην πρώτη τακτική υπηρεσία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού (Northern Sea Route), κατά μήκος των ρωσικών ακτών της Αρκτικής. Η νέα γραμμή επιτρέπει στα πλοία να παρακάμπτουν τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και κρίσιμα γεωπολιτικά σημεία συμφόρησης, περιορίζοντας σημαντικά τόσο την απόσταση όσο και τον χρόνο του ταξιδιού.

Το πρόγραμμα της Sea Legend προβλέπει οκτώ δρομολόγια κατά τη θερινή περίοδο ναυσιπλοΐας στην Αρκτική, με επτά πλοία και εβδομαδιαίες αναχωρήσεις. Τα φορτία συγκεντρώνονται στο λιμάνι Ningbo-Zhoushan της Κίνας, ενώ στην ευρωπαϊκή πλευρά προβλέπονται προσεγγίσεις σε λιμάνια όπως το Felixstowe στη Βρετανία, το Ρότερνταμ, το Wilhelmshaven και η Gdynia.

Το βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα είναι ο χρόνος. Η μεταφορά από το Ningbo προς τη Βρετανία υπολογίζεται σε περίπου 20 ημέρες, έναντι περίπου 30 έως 40 ημερών ή και περισσότερο για συμβατικές θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Σουέζ. Η εταιρεία εκτιμά παράλληλα ότι φορτία μπορούν να φθάνουν στη βόρεια Ευρώπη σε περίπου 20-22 ημέρες, πλησιάζοντας τους χρόνους των σιδηροδρομικών μεταφορών Κίνας-Ευρώπης, αλλά με μεγαλύτερη μεταφορική δυνατότητα.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Τα τελευταία χρόνια, οι εντάσεις σε βασικές θαλάσσιες αρτηρίες ανέδειξαν το πόσο ευάλωτο μπορεί να γίνει το διεθνές εμπόριο όταν διαταράσσονται περάσματα όπως η Ερυθρά Θάλασσα, το Bab el-Mandeb ή άλλες στρατηγικές πύλες. Για το Πεκίνο, η ανάπτυξη μιας εναλλακτικής αρτηρίας προς την Ευρώπη αποτελεί επομένως όχι μόνο εμπορική ευκαιρία, αλλά και εργαλείο διαφοροποίησης του γεωπολιτικού κινδύνου.

Μια νέα εμπορική αρτηρία με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα

Η αξιοποίηση της Αρκτικής δεν αποτελεί αιφνιδιαστική στροφή της κινεζικής στρατηγικής. Ήδη από την επίσημη πολιτική της για την Αρκτική, που δημοσιοποιήθηκε το 2018, το Πεκίνο είχε θέσει ως στόχο την ανάπτυξη ενός «Polar Silk Road», εντάσσοντας τις βόρειες θαλάσσιες οδούς στην ευρύτερη λογική της πρωτοβουλίας Belt and Road. Η κινεζική κυβέρνηση είχε μάλιστα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις της χώρας να συμμετέχουν σε υποδομές και εμπορικά δοκιμαστικά ταξίδια, με στόχο τη σταδιακή καθιέρωση τακτικών υπηρεσιών.

Η Ρωσία βρίσκεται αναπόφευκτα στο επίκεντρο της νέας διαδρομής. Η κρατική Rosatom, η οποία διαχειρίζεται τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, ανακοίνωσε ότι έχει εκδώσει άδειες για επτά κινεζικά πλοία που θα πραγματοποιήσουν διελεύσεις προς την Ευρώπη. Η Μόσχα επιδιώκει εδώ και χρόνια να μετατρέψει την αρκτική οδό σε διεθνή εμπορική αρτηρία μεγαλύτερης σημασίας, αν και μέχρι σήμερα το υψηλό κόστος, οι πάγοι και η εποχικότητα έχουν περιορίσει τις δυνατότητες ανάπτυξής της.

Τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά. Η ναυσιπλοΐα στην Αρκτική εξαρτάται ακόμη από ένα σχετικά περιορισμένο εποχικό «παράθυρο», ενώ οι ασφαλιστικές απαιτήσεις, οι δύσκολες καιρικές συνθήκες, η περιορισμένη υποδομή διάσωσης και η ανάγκη εξειδικευμένων πλοίων αυξάνουν το λειτουργικό ρίσκο. Επιπλέον, τα πλοία που χρησιμοποιούνται στην κινεζική υπηρεσία είναι αισθητά μικρότερα από τα πλοία άνω των 20.000 TEU που κυριαρχούν σήμερα στις βασικές γραμμές Ασίας-Ευρώπης μέσω του Σουέζ.

Υπάρχει και η περιβαλλοντική διάσταση. Η σταδιακή υποχώρηση των αρκτικών πάγων διευκολύνει την εμπορική ναυσιπλοΐα, την ίδια στιγμή όμως που η αύξηση της κίνησης πλοίων σε ένα ιδιαίτερα εύθραυστο οικοσύστημα εντείνει τους φόβους για ατυχήματα και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι FT σημειώνουν ότι μεγάλες ευρωπαϊκές ναυτιλιακές εταιρείες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στη χρήση της συγκεκριμένης οδού, μεταξύ άλλων για περιβαλλοντικούς και γεωπολιτικούς λόγους.

Για την ώρα, ο «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού» δύσκολα μπορεί να αντικαταστήσει τη Διώρυγα του Σουέζ ως βασική αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου. Η έναρξη, όμως, μιας προγραμματισμένης εβδομαδιαίας υπηρεσίας αποτελεί ένα σαφές βήμα από τις πειραματικές διελεύσεις προς μια πιο συστηματική εμπορική χρήση της Αρκτικής.

Και αυτό έχει ευρύτερη σημασία: καθώς οι επιχειρήσεις αναζητούν ταχύτερες και περισσότερο ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες, η Αρκτική αρχίζει να μετατρέπεται από έναν περιφερειακό χώρο εξερεύνησης σε ένα ακόμη πεδίο όπου διασταυρώνονται το παγκόσμιο εμπόριο, η ναυτιλία και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός.