Νίκη της καπνοβιομηχανίας στις Βρυξέλλες, απέτυχε η κίνηση περιορισμού της επιρροής της

Η προσπάθεια ομάδας ευρωβουλευτών να περιοριστεί η πρόσβαση των λομπιστών της καπνοβιομηχανίας στους διαδρόμους των Βρυξελλών δεν προχώρησε, καθώς οι επικεφαλής πολιτικών ομάδων στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή αποφάσισαν να μην εισηγηθούν ειδικούς κανόνες για τον κλάδο.

Σύμφωνα με την απόφαση, οι ευρωβουλευτές εξακολουθούν να έχουν τη διακριτική ευχέρεια να επιλέγουν με ποιους συνομιλούν, υπό την προϋπόθεση ότι οι εκπρόσωποι συμφερόντων είναι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο Διαφάνειας της ΕΕ και οι σχετικές συναντήσεις δηλώνονται. Με αυτόν τον τρόπο, οι επαφές με εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τσιγάρα, καπνό, ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενο καπνό και άλλα προϊόντα νικοτίνης παραμένουν εντός του υφιστάμενου πλαισίου.

Η εξέλιξη θεωρείται νίκη για την καπνοβιομηχανία, η οποία διατηρεί πρόσβαση στους ευρωπαίους νομοθέτες με τους ίδιους κανόνες που ισχύουν για άλλους επιχειρηματικούς κλάδους. Έρχεται, μάλιστα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει ή εξετάζει σημαντικές παρεμβάσεις στη φορολόγηση των προϊόντων καπνού και νικοτίνης, καθώς και στην αναθεώρηση των κανόνων για την κυκλοφορία και την προώθησή τους.

Την πρωτοβουλία για αυστηρότερο καθεστώς είχαν στηρίξει ευρωβουλευτές από διαφορετικές πολιτικές ομάδες, μεταξύ των οποίων η Tilly Metz των Πρασίνων και ο Nicolás González Casares των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών. Οι υποστηρικτές της πρότασης υποστήριζαν ότι η καπνοβιομηχανία ασκεί δυσανάλογη επιρροή στη χάραξη πολιτικής και ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έπρεπε να εφαρμόζει αυστηρότερα φίλτρα στις επαφές με εκπροσώπους της.

Στον αντίποδα, στελέχη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος υποστήριξαν ότι η επιβολή ειδικών περιορισμών σε έναν συγκεκριμένο κλάδο θα δημιουργούσε θεσμικά και συνταγματικά ζητήματα. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι οι ευρωβουλευτές πρέπει να παραμένουν ελεύθεροι να αναζητούν πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, ώστε να ασκούν τα καθήκοντά τους και να λογοδοτούν στους ψηφοφόρους τους.

Η Roberta Metsola αναφέρεται επίσης στο κείμενο, αλλά όχι ως εκείνη που διατύπωσε το συγκεκριμένο επιχείρημα. Η θέση της ήταν ότι τυχόν αλλαγές στους κανόνες lobbying θα απαιτούσαν αλλαγή στον κανονισμό λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Οι επικριτές της απόφασης, ωστόσο, κάνουν λόγο για υποχώρηση απέναντι στα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας. Ο Nicolás González Casares κατηγόρησε την πολιτική δεξιά και την ακροδεξιά ότι προστατεύουν τα συμφέροντα του κλάδου εις βάρος της δημόσιας υγείας, ενώ η Tilly Metz προειδοποίησε ότι η επερχόμενη αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού θα επαναφέρει στο προσκήνιο ζητήματα διαφάνειας, σύγκρουσης συμφερόντων και ακεραιότητας της νομοθετικής διαδικασίας.

Η αντιπαράθεση συνδέεται άμεσα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση-Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον Έλεγχο του Καπνού. Το σχετικό άρθρο 5.3 προβλέπει ότι οι δημόσιες πολιτικές για τον έλεγχο του καπνού πρέπει να προστατεύονται από τα εμπορικά και άλλα συμφέροντα της καπνοβιομηχανίας. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της σύμβασης τονίζουν ότι οι επαφές με τη βιομηχανία πρέπει να περιορίζονται στις απολύτως αναγκαίες και να γίνονται με πλήρη διαφάνεια.

Σε επιστολή τους προς την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Ματσόλα, οι ευρωβουλευτές που ζητούσαν αυστηρότερους κανόνες ανέφεραν ότι από το 2023 έως το 2025 είχαν καταγραφεί 257 συναντήσεις μεταξύ εκπροσώπων της καπνοβιομηχανίας και ευρωβουλευτών. Κατά την άποψή τους, ο αριθμός αυτός δείχνει ότι οι υπάρχοντες μηχανισμοί διαφάνειας δεν αρκούν για να περιορίσουν την επιρροή του κλάδου.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της ταχείας εξάπλωσης νέων προϊόντων νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης. Παρότι ορισμένες οργανώσεις δημόσιας υγείας είχαν αρχικά δει το άτμισμα ως πιθανό εργαλείο διακοπής του καπνίσματος για ενήλικες καπνιστές, η αυξανόμενη χρήση από νέους έχει αλλάξει τη συζήτηση.

Οι γεύσεις, τα έντονα χρώματα, η προβολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η εικόνα «λιγότερο βλαβερών» προϊόντων έχουν προκαλέσει ανησυχία σε ειδικούς δημόσιας υγείας. Η νικοτίνη παραμένει εθιστική ουσία και μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου στους εφήβους, ιδίως σε λειτουργίες όπως η προσοχή, η μάθηση και ο έλεγχος παρορμήσεων. Παράλληλα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η χρήση προϊόντων νικοτίνης από ανηλίκους μπορεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά εξαρτημένων καταναλωτών.