Νομοσχέδιο ΥΠΕΝ: Οι 20 αλλαγές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Σημαντικές αλλαγές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με επίκεντρο τη μείωση των επιβαρύνσεων για τα νοικοκυριά, την προστασία των καταναλωτών και την επιτάχυνση των επενδύσεων, φέρνει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), η συζήτηση του οποίου ξεκίνησε στη Βουλή.

Στις 20 βασικές ρυθμίσεις περιλαμβάνονται η μείωση κατά 50% της χρέωσης ΥΚΩ στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης, τα υποχρεωτικά σταθερά συμβόλαια ρεύματος, η ενεργοποίηση επενδύσεων 2,3 δισ. ευρώ στα νησιά, καθώς και νέοι κανόνες για τα ηλεκτρικά δίκτυα, τις ΑΠΕ, την αποθήκευση ενέργειας και τα Data Centers. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις για την επίλυση χρόνιων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και κοινωνικών εκκρεμοτήτων.

Όπως επισήμανε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στόχος είναι η ανάσχεση του ενεργειακού κόστους, η ενίσχυση της διαφάνειας στην αγορά και η κινητοποίηση νέων επενδύσεων.

Αναλυτικά, οι 20 βασικές ρυθμίσεις του νομοσχεδίου:

1. Μείωση 50% στις χρεώσεις ΥΚΩ για τα νοικοκυριά

Μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης προβλέπει το νομοσχέδιο για όλους τους οικιακούς καταναλωτές.

Η παρέμβαση συνδέεται με τη σταδιακή ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα, η οποία περιορίζει την ανάγκη ηλεκτροπαραγωγής από ακριβότερα συμβατικά καύσιμα στα μη διασυνδεδεμένα νησιά.

Πρόκειται για ρύθμιση που στοχεύει στην ελάφρυνση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, περιορίζοντας μία από τις επιμέρους χρεώσεις που επιβαρύνουν τους καταναλωτές.

2. Επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ για την ενεργειακή μετάβαση των νησιών

Ενεργοποιείται το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, μέσω του οποίου προβλέπεται η κινητοποίηση επενδύσεων συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ.

Τα κεφάλαια θα κατευθυνθούν στην ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, συστημάτων αποθήκευσης, ηλεκτρικών διασυνδέσεων, υποδομών δικτύων, εγκαταστάσεων φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φραγμάτων.

Βασική επιδίωξη είναι η μείωση της εξάρτησης των νησιών από το πετρέλαιο, η ενίσχυση της ενεργειακής τους ασφάλειας και η επιτάχυνση της μετάβασής τους σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

3. Υποχρεωτικά σταθερά συμβόλαια ρεύματος τουλάχιστον 12 μηνών

Νέες υποχρεώσεις αναλαμβάνουν οι μεγάλοι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίοι θα πρέπει να διαθέτουν στους πελάτες τους συμβόλαια σταθερής τιμής διάρκειας τουλάχιστον ενός έτους.

Κατά τη διάρκεια ισχύος των συμβάσεων απαγορεύεται η μονομερής τροποποίηση των τιμών και των συμβατικών όρων.

Η ρύθμιση αποσκοπεί στην ενίσχυση της προβλεψιμότητας του ενεργειακού κόστους, προσφέροντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να περιορίσουν την έκθεσή τους στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.

4. Ισχυρότερη προστασία από διακοπές ρεύματος και αλλαγές προμηθευτή

Ενισχύεται το πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών σε περιπτώσεις διαφορών με τις εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας.

Ειδικότερα, προβλέπεται αυτόματη προστασία από τη διακοπή ηλεκτροδότησης κατά τη διαδικασία επίλυσης διαφορών, χωρίς να απαιτείται η προσφυγή στη δικαστική διαδικασία που προβλέπεται σήμερα.

Η προστασία καλύπτει έως δύο καταγγελίες, διάρκειας έως 90 ημερών η καθεμία.

Παράλληλα, παρατείνεται από τρεις σε έξι μήνες το χρονικό διάστημα παραμονής στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου, ενώ ενισχύονται οι αρμοδιότητες της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).

5. Υποχρεωτική διαχείριση κινδύνου για τους προμηθευτές ρεύματος

Αυστηρότερες απαιτήσεις τίθενται για τις εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τη θωράκισή τους απέναντι στις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών.

Οι προμηθευτές υποχρεούνται να διαθέτουν στρατηγικές και μηχανισμούς αντιστάθμισης κινδύνου, ενώ προβλέπεται και η διενέργεια δοκιμών αντοχής σε συνθήκες έντονης μεταβλητότητας της χονδρεμπορικής αγοράς.

Η παρέμβαση στοχεύει στη μείωση των κινδύνων που ενδέχεται να επηρεάσουν τη λειτουργία των εταιρειών και, κατ’ επέκταση, τη σταθερότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

6. Δυνατότητα κοινής χρήσης ενέργειας από ΑΠΕ

Νέες δυνατότητες συμμετοχής στην ενεργειακή αγορά αποκτούν νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς.

Με τις προβλεπόμενες διατάξεις, θα μπορούν να μοιράζονται ηλεκτρική ενέργεια που παράγουν οι ίδιοι από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Το μέτρο ενισχύει τον ρόλο των καταναλωτών ως ενεργών συμμετεχόντων στην αγορά και δημιουργεί προϋποθέσεις για μεγαλύτερη αξιοποίηση της αυτοπαραγωγής και της αποκεντρωμένης παραγωγής πράσινης ενέργειας.

7. Ψηφιακές αιτήσεις και διαφάνεια στον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο

Νέους κανόνες διαφάνειας για τη δυνατότητα σύνδεσης έργων στο ηλεκτρικό δίκτυο εισάγει το νομοσχέδιο.

Ο ΑΔΜΗΕ και ο ΔΕΔΔΗΕ θα υποχρεούνται να δημοσιεύουν ανά τρίμηνο στοιχεία για τη διαθεσιμότητα νέων συνδέσεων, παρέχοντας πληρέστερη ενημέρωση στους ενδιαφερόμενους επενδυτές.

Παράλληλα, η υποβολή και διεκπεραίωση των σχετικών αιτήσεων θα πραγματοποιείται αποκλειστικά με ψηφιακό τρόπο.

Στόχος είναι η απλούστευση των διαδικασιών, η ενίσχυση της διαφάνειας και η καλύτερη πληροφόρηση για τις δυνατότητες του ηλεκτρικού συστήματος.

8. Ευέλικτες συνδέσεις για την απεμπλοκή ενεργειακών επενδύσεων

Θεσπίζεται η δυνατότητα ευέλικτων συνδέσεων στο ηλεκτρικό δίκτυο, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η διαθέσιμη ισχύς είναι περιορισμένη.

Με τον νέο μηχανισμό, ώριμα επενδυτικά έργα θα μπορούν να προχωρούν χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η ολοκλήρωση όλων των αναγκαίων έργων αναβάθμισης των δικτύων.

Η ρύθμιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα εμπόδια που δημιουργούνται από τον περιορισμένο ηλεκτρικό χώρο, διευκολύνοντας την υλοποίηση επενδύσεων.

9. Απαλλαγή των δήμων από τέλη για έργα ΑΠΕ

Ειδικές διευκολύνσεις προβλέπονται για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προωθούν έργα παραγωγής καθαρής ενέργειας.

Οι δήμοι απαλλάσσονται από τα τέλη υποβολής αιτήσεων για έργα ΑΠΕ προς τη ΡΑΑΕΥ και τους αρμόδιους Διαχειριστές, καθώς και από το Τέλος Δέσμευσης Χώρου.

Επιπλέον, προβλέπονται παρατάσεις προθεσμιών, προκειμένου να διευκολυνθεί η υλοποίηση των σχετικών παρεμβάσεων.

Στόχος είναι να μειωθούν τα διοικητικά και οικονομικά εμπόδια για την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμης ενέργειας από την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

10. Νέα δυνατότητα δήλωσης για επαγγελματίες αγρότες με ΑΠΕ

Ρύθμιση για τους επαγγελματίες αγρότες που διαθέτουν έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο.

Ειδικότερα, παρέχεται εκ νέου η δυνατότητα υποβολής της απαιτούμενης δήλωσης για το έτος 2025, ώστε να διασφαλιστεί η αυξημένη αποζημίωση που προβλέπεται για τα έργα τους.

Η παρέμβαση αποσκοπεί στη διατήρηση του σχετικού οικονομικού οφέλους για τους δικαιούχους επαγγελματίες αγρότες.

11. Προστασία μικρών οικιακών φωτοβολταϊκών από τις αρνητικές τιμές

Ειδική πρόβλεψη εισάγεται για τους οικιακούς αυτοπαραγωγούς που διαθέτουν φωτοβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 10,8 kW.

Στις περιόδους κατά τις οποίες οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας γίνονται αρνητικές, η τιμή αποζημίωσης για την περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας που διοχετεύεται στο δίκτυο θα υπολογίζεται ως μηδενική.

Με τον τρόπο αυτό, το νομοσχέδιο επιδιώκει να προστατεύσει τους μικρούς οικιακούς παραγωγούς από τις συνέπειες των αρνητικών τιμών στην αγορά.

12. Νέοι αυστηροί κανόνες για τα Data Centers – Εγγυήσεις και ανταποδοτικά οφέλη

Ένα νέο πλαίσιο υποχρεώσεων για την ανάπτυξη Κέντρων Δεδομένων (Data Centers) θεσπίζεται με το νομοσχέδιο, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργειακή τους κατανάλωση και στις επιπτώσεις τους στο ηλεκτρικό σύστημα.

Οι επενδυτές θα υποχρεούνται να καλύπτουν το κόστος σύνδεσης των εγκαταστάσεων, ενώ τίθεται απαίτηση κάλυψης του 60% της ετήσιας κατανάλωσής τους από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Παράλληλα, προβλέπεται εγγυητική επιστολή ύψους 200.000 ευρώ ανά MW, καθώς και η δημιουργία ειδικού Μητρώου στη ΡΑΑΕΥ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ανταποδοτικού οφέλους ύψους 15.000 ευρώ ανά MW ετησίως για τους δήμους και τους τοπικούς καταναλωτές.

Η παρέμβαση συνδέει την ανάπτυξη ενεργοβόρων ψηφιακών υποδομών με συγκεκριμένες ενεργειακές υποχρεώσεις και οικονομικά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες.

13. Αυστηρότεροι έλεγχοι στα ιδιωτικά ηλεκτρικά δίκτυα ΑΠΕ

Ενισχύεται το πλαίσιο ελέγχου και ασφάλειας των ιδιωτικών ηλεκτρικών δικτύων που εξυπηρετούν έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Μεταξύ άλλων, καθιερώνεται η υποβολή ετήσιων τεχνικών εκθέσεων, προβλέπονται έλεγχοι από τον ΔΕΔΔΗΕ και εισάγονται κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβάσεων.

Παράλληλα, περιορίζεται η δυνατότητα εναέριας όδευσης των σχετικών δικτύων αποκλειστικά στις περιπτώσεις όπου τεκμηριώνεται τεχνική αδυναμία υλοποίησης υπόγειας λύσης.

Η ρύθμιση αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας και στην ενίσχυση των τεχνικών προδιαγραφών των σχετικών υποδομών.

14. Επιτάχυνση επενδύσεων αποθήκευσης ενέργειας ισχύος 7.771,78 MW

Στην επιτάχυνση της ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στοχεύουν οι νέες διατάξεις του ΥΠΕΝ.

Το νομοσχέδιο προβλέπει απλοποίηση των διαδικασιών για τους σταθμούς αποθήκευσης, καθώς και ολοκλήρωση της αξιολόγησης επενδυτικών αιτημάτων συνολικής ισχύος 7.771,78 MW.

Η ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης θεωρείται κρίσιμη για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ, ιδίως σε περιόδους υψηλής παραγωγής και χαμηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στην ευελιξία του ηλεκτρικού συστήματος και στην καλύτερη ενσωμάτωση της πράσινης παραγωγής.

15. Μετεγκατάσταση 324 κατοίκων της Μεταμόρφωσης Παλαμά

Ειδική διάταξη προβλέπει την ασφαλή μετεγκατάσταση του οικισμού Μεταμόρφωσης του Δήμου Παλαμά, ο οποίος αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά φαινόμενα.

Η παρέμβαση αφορά 324 μόνιμους κατοίκους και προβλέπει τη μεταφορά τους σε κατάλληλη γειτονική περιοχή, νότια του Παλαμά.

Στόχος είναι η προστασία των κατοίκων και η αντιμετώπιση ενός χρόνιου προβλήματος ασφάλειας που συνδέεται με την έκθεση του οικισμού σε πλημμυρικούς κινδύνους.

16. Ενιαίο πλαίσιο περιβαλλοντικής προστασίας για τον Θερμαϊκό Κόλπο

Στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής προστασίας του Θερμαϊκού Κόλπου αποσκοπεί νέα ρύθμιση, με την οποία ο θαλάσσιος χώρος ανάμεσα στις περιοχές Natura 2000 υπάγεται στην αρμοδιότητα του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).

Με την παρέμβαση αυτή επιδιώκεται η αντιμετώπιση του Θερμαϊκού ως ενιαίας οικολογικής ενότητας, με έμφαση στην πρόληψη της ρύπανσης και στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

17. Νέα Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων στην Τανάγρα

Τη δημιουργία σύγχρονης Μονάδας Φροντίδας Ηλικιωμένων στην περιοχή της Τανάγρας προβλέπει το νομοσχέδιο.

Για τον σκοπό αυτό καθορίζεται ειδικός χώρος στη θέση «Νταμάρι» Δηλεσίου, όπου θα ανεγερθεί η νέα εγκατάσταση.

Το έργο εντάσσεται στο πλαίσιο των κοινωφελών δράσεων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και αποσκοπεί στην ενίσχυση των υποδομών κοινωνικής πρόνοιας στην περιοχή.

18. Παράταση προστασίας για 168 καλύβες στο Δέλτα του Έβρου

Ρύθμιση για τις 168 καλύβες ψαράδων και κυνηγών στο Δέλτα του Έβρου περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο.

Συγκεκριμένα, παρατείνεται η αναστολή επιβολής κυρώσεων έως την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος που θα καθορίσει το σχετικό πλαίσιο προστασίας των περιοχών Natura.

Η διάταξη επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα των διαδοχικών ετήσιων παρατάσεων και να συνδέσει την οριστική διευθέτηση με τη θεσμοθέτηση του καθεστώτος προστασίας της περιοχής.

19. Αναβάθμιση του «Γ. Καραϊσκάκης» με πρόβλεψη για 52.000 θέσεις

Σημαντικές παρεμβάσεις για την αναβάθμιση του γηπέδου «Γ. Καραϊσκάκης» περιλαμβάνονται στις χωροταξικές διατάξεις του νομοσχεδίου.

Προβλέπεται η δυνατότητα προσαρμογής του γηπέδου στις σύγχρονες διεθνείς προδιαγραφές, με αύξηση της χωρητικότητας από περίπου 33.500 σε 52.000 θέσεις.

Παράλληλα, προβλέπονται 1.800 θέσεις στάθμευσης, μείωση του συντελεστή δόμησης και διασφάλιση ότι το 65% των χρήσεων θα αφορά αμιγώς αθλητικές δραστηριότητες.

Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνεται πρόβλεψη για παραχώρηση της διαχείρισης για χρονικό διάστημα 49 ετών.

Οι σχετικές ρυθμίσεις δημιουργούν το χωροταξικό και θεσμικό πλαίσιο για τη σχεδιαζόμενη αναβάθμιση των εγκαταστάσεων.

20. Τεχνικές διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει, τέλος, παρεμβάσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, γνωστό ως «Κώδικας Νικόλαος Ταγαράς».

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, οι αλλαγές περιορίζονται αποκλειστικά στη διόρθωση τυπογραφικών σφαλμάτων και εσφαλμένων αριθμήσεων άρθρων.

Διευκρινίζεται ότι δεν πρόκειται για τη θεσμοθέτηση νέων πολεοδομικών ή χωροταξικών ρυθμίσεων, αλλά για τεχνικού χαρακτήρα διορθώσεις, με σκοπό την αποσαφήνιση του υφιστάμενου κειμένου.

Το επόμενο βήμα στη Βουλή

Η συζήτηση του νομοσχεδίου στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής αναμένεται να συνεχιστεί την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου.

Οι διατάξεις συνθέτουν ένα ευρύ πακέτο παρεμβάσεων που εκτείνεται από τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και τη λειτουργία της αγοράς έως τις μεγάλες ενεργειακές επενδύσεις, τις υποδομές και τη χωροταξία.

Για τα νοικοκυριά, το άμεσο ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη μείωση των χρεώσεων ΥΚΩ, στα σταθερά τιμολόγια και στην ισχυρότερη προστασία έναντι των προμηθευτών. Για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ρυθμίσεις για την πρόσβαση στα δίκτυα, την αποθήκευση ενέργειας και τα Data Centers.

Το τελικό αποτύπωμα των παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή τους, την ταχύτητα υλοποίησης των προβλεπόμενων επενδύσεων και τον βαθμό στον οποίο οι νέοι κανόνες θα μεταφραστούν σε χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς.