Πως ο πόλεμος στο Ιράν ακριβαίνει τα πάντα

Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να μοιάζει μακρινός για εκατοντάδες χώρες, όμως οι συνέπειές του φτάνουν σχεδόν παντού και σε κάθε προϊόν. Ο λόγος είναι απλό. Πολλά από τα προϊόντα κατασκευάζονται από πολυεστέρα και ακρυλικά υλικά, δηλαδή συνθετικές ίνες που προέρχονται από το πετρέλαιο.

Αρκετοί προμηθευτές από την Κίνα ενημέρωσαν τους πελάτες τους ότι το κόστος των πρώτων υλών έχει ήδη αυξηθεί 10% έως 15%. Τα πετροχημικά, που παράγονται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, χρησιμοποιούνται στην κατασκευή περισσότερων από 6.000 καταναλωτικών προϊόντων. Ανάμεσά τους βρίσκονται πληκτρολόγια υπολογιστών, κραγιόν, αθλητικός εξοπλισμός, πιτζάμες, φακοί επαφής, απορρυπαντικά, τσίχλες, παπούτσια, κηρομπογιές, αφροί ξυρίσματος, μαξιλάρια, ασπιρίνες, οδοντοστοιχίες, ταινίες συσκευασίας, ομπρέλες και χορδές κιθάρας από νάιλον.

Μέχρι στιγμής, η πιο άμεση συνέπεια του πολέμου για τους περισσότερους καταναλωτές εκτός της εμπόλεμης ζώνης είναι η αύξηση στις τιμές της βενζίνης. Παράλληλα, ακριβότερα γίνονται και τα αεροπορικά εισιτήρια, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες μετακυλίουν το αυξημένο κόστος των καυσίμων. Ωστόσο, το πετρέλαιο δεν χρησιμοποιείται μόνο ως καύσιμο. Μετατρέπεται επίσης σε χημικές ενώσεις, κεριά, λάδια και άλλα παράγωγα που αποτελούν βασικά συστατικά για πλαστικά, καουτσούκ, υλικά συσκευασίας και αναρίθμητα βιομηχανικά προϊόντα.

Αν οι διαταραχές στις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου συνεχιστούν, το αυξημένο κόστος παραγωγής αναμένεται να περάσει σταδιακά και στις τελικές τιμές των προϊόντων. Αν παραταθεί αυτή η κατάσταση ακόμα και οι εταιρείες που προς το παρόν απορροφούν το αυξημένο κόστος, τότε θα αυξήσουν κάποια στιγμή τις τιμές.

Η κρίση αυτή δείχνει ότι το πετρέλαιο δεν επηρεάζει μόνο τις μετακινήσεις και τους λογαριασμούς καυσίμων, αλλά σχεδόν κάθε πλευρά της καθημερινής κατανάλωσης. Από τη συσκευασία των τροφίμων μέχρι τα ρούχα, τα παιχνίδια και τα ιατρικά υλικά, η εξάρτηση της σύγχρονης βιομηχανίας από τα πετροχημικά είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο αντιλαμβάνονται συνήθως οι πολίτες.

Επιπλέον, όταν αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου, δεν επιβαρύνονται μόνο οι πρώτες ύλες αλλά και οι μεταφορές, η ηλεκτρική ενέργεια, η λειτουργία των εργοστασίων και τα αποθέματα των επιχειρήσεων. Έτσι δημιουργείται ένα ντόμινο ανατιμήσεων, το οποίο μπορεί να φανεί στα ράφια των καταστημάτων με καθυστέρηση μερικών μηνών.

Από το αργό πετρέλαιο στα ρούχα και τα χαλιά
Περίπου το 85% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου αφορά καύσιμα, ενώ το υπόλοιπο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ευρείας γκάμας καταναλωτικών αγαθών. Το αργό πετρέλαιο αποτελείται κυρίως από υδρογονάνθρακες, δηλαδή ενώσεις άνθρακα και υδρογόνου. Μέσω της διύλισης και της χημικής επεξεργασίας, οι ενώσεις αυτές μετατρέπονται σε μικρότερα χημικά δομικά στοιχεία, γνωστά ως πετροχημικά.

Έξι βασικές πετροχημικές ουσίες όπως αιθυλένιο, προπυλένιο, βουτυλένιο, βενζόλιο, τολουόλιο και ξυλόλιο, αποτελούν τη βάση για την παραγωγή πλαστικών και συνθετικών υλικών όπως το νάιλον και ο πολυεστέρας. Αυτά με τη σειρά τους χρησιμοποιούνται σε ρούχα, χαλιά, ελαστικά, βαλίτσες, γυαλιά, λιπάσματα, καλλυντικά, στυλό και δεκάδες άλλα προϊόντα της καθημερινότητας.

Σε πολλούς κλάδους, το κόστος των υλικών αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής παραγωγής. Σε ένα απλό πουκάμισο, για παράδειγμα, τα υλικά μπορεί να αντιστοιχούν περίπου στο 27% έως 30% του κόστους κατασκευής, ενώ η εργασία προσθέτει άλλο ένα 10% έως 30%. Το υπόλοιπο αφορά δαπάνες μάρκετινγκ, διανομής και διοίκησης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αύξηση στις πρώτες ύλες επηρεάζει άμεσα την τελική τιμή.

Η αλυσιδωτή επίδραση στην αγορά
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι αν η τιμή του πετρελαίου παραμείνει πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι για αρκετούς μήνες, οι πιέσεις στο κόστος θα ενταθούν σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Στον κλάδο των υποδημάτων, για παράδειγμα, περίπου το 70% των συνθετικών υλικών στα παπούτσια προέρχεται από πετροχημικά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, οι αυξήσεις σε υλικά, ενέργεια και μεταφορές μπορεί να οδηγήσουν σε ανατιμήσεις 1,5% έως 3% στις λιανικές τιμές.

Ανάλογες πιέσεις δέχεται και η βιομηχανία ένδυσης. Οι τιμές του πολυεστέρα έχουν ήδη αυξηθεί, με αποτέλεσμα να ανεβαίνει το κόστος παραγωγής κάθε ρούχου έστω και κατά λίγα λεπτά του ευρώ ή του δολαρίου. Αν και η αύξηση μοιάζει μικρή ανά τεμάχιο, σε μεγάλες παραγγελίες μετατρέπεται σε σημαντική επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις.

Σε ακόμη πιο ευαίσθητους τομείς, όπως τα ιατρικά είδη, οι ανατιμήσεις θεωρούνται σχεδόν αναπόφευκτες. Εταιρεία που κατασκευάζει επιδέσμους, γάζες και υλικά περιποίησης τραυμάτων, σχεδιάζει αυξήσεις τιμών 15%.